Keshe keshke Fransıa astanasynda el tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan lańkestik áreket oryn aldy. Qaza tapqandar sany 150-den asyp jyǵylady. Taǵy sonsha adam jaraqat alǵan. Lańkester kóshedegi turǵyndarǵa oq atyp, konsert zalyn basyp alǵan, 100-den astam adamdy tutqyndaǵan. Eń bastysy el Prezıdentiniń tamashalaýymen Fransıa men Germanıa quramalarynyń oıyny ótip jatqan stadıon mańynda jarylystar bolǵan.
Qazir Fransıa bıligi qaza bolǵandar sanyn naqtylaý, qaýipsizdikti kúsheıtý syndy sharýalarmen álek bolýda. Qandy oqıǵany DAISH uıymy óz moınyna aldy degen habar taraǵanmen, resmı Parıj uıymdastyrýshylarǵa qatysty qandaı da bir naqty málimdeme jasamaı otyr. Mundaıda asyǵys málimdeme jasaýdan máseleniń mán-jaıyn tolyq zerdeleý mańyzdy ekenin túsingendikten bolar.
Alaıda, birqatar aqparat quraldary oqıǵany uıymdastyrýshylarǵa qatysty birqatar boljamdar jasap ta úlgerdi. Sol boljamdardyń biri, qandy qyrǵynnyń artynda Máskeý tur degenge meńzeıdi. Osy máselege oraı birneshe blogerlerdiń pikirleri jarıalandy. Onda teraktiniń artynda shynymen Máskeý tursa, Reseı Prezıdentin mundaı qadamǵa ne ıtermeleýi múmkin degen suraqqa birneshe jaýaptar usynylady. Solarǵa kezek bersek.
Birinshi sebep – ósh alý. Fransıa – Reseı men Ýkraına arasyndaǵy qaqtyǵystarǵa baılanysty batyl pikir aıtyp, reseıshil separatısterdi ashyq aıyptaǵan memleket. Ekinshi sebep – taǵy da ósh alý. Pýtın men Poroshenko kezdesýi «tórttik» formatta Fransýa Ollandtyń astamashyldyǵymen ótti. Onda Pýtınniń ustanymdary túsinistikpen qabyldaný bylaı tursyn, kúlkige aınaldy. Odan keıin, Fransıa basylymdary Egıpette apatqa ushyraǵan áýe kemesine qatysty Pýtınniń birneshe karıkatýralaryn jarıalady. Bul da Reseı bıliginiń qıtyǵyna tıetindeı-aq sebep.
Onyń ústine, shýly terakt Túrkıada úlken jıyrmalyq basshylarynyń kezdesýi qarsańynda uıymdastyrylyp otyr. Oǵan qatysýshylar túgelge jýyq Pýtınmen kezdesýden bas tartty. Basqosý hattamasynda jıyndy uıymdastyrýshy R. Erdoǵannyń ǵana Reseı basshysymen kezdesýi josparlanǵan. Sırıaǵa shabýyl jasaý arqyly álemdik qaýymdastyq aldynda upaı jınaý maqsaty tıisti deńgeıde júzege aspaı qalǵan V. Pýtın atalǵan jıyndaǵy salmaǵyn osylaı arttyrýdy kózdegen bolýy da múmkin.
Biraq, bul boljamdar ázirge eshbir resmı sıpatqa ıe emes. Ázirge. Birer kúnde sarapshylar men iri aqparat quraldary qoldarynda bar «bomba» málimettermen bólisýdi bastaıdy. Sol kezde osy boljamdardyń rastalyp óalýy da múmkin.
Aıtsa da, Parıjdegi qantógisten Reseı arnaıy qyzmetiniń qoltańbasyn izdeýge taǵy bir sebep – uqsastyq. «Bataklan» konsert zalyndaǵy lańkesterdiń kórermenderdi tutqynǵa alyp, oq jaýdyraýy men 2002 jyldyń qazanyndaǵy «Nord-Ost» oqıǵasynyń uqsastyǵy.
Darhan Muqan
