Qaıbir jyly Shyǵys Qazaqstan oblysyna issaparmen bara qalǵanda kýá bolǵan oqıǵamyz edi. Aýdan ortalyǵynda oqyrmandarmen kezdesý ótip jatty. Negizi, jýrnalıserdi shyn mánindegi «tórtinshi bılik» dep tanıtyn nıeti adal qaýym… qazaq aýyldarynda ǵana qalǵandaı áserde bolasyń.
Sol áńgimede sóz alǵan aq jaýlyqty analardyń biri jınalǵandardyń ezýine kúlki úıirgen myna máseleni aıtyp edi: apamyz elektr energıasyn únemdeýge óte uqypty bolsa kerek, sondyqtan onyń tutynǵan qýatynyń quny… energıa úshin tólem qabyldaıtyn «Qazposhtanyń» alatyn komısıasynan da az bolyp qalatyn kórinedi. Máselen, úı ıesi bir aıda 90 teńgeniń elektr energıasyn jaqqan bolsa, poshtasy qyz kvıtansıa úshin 100 teńge taǵy artyq alatyn bolyp shyǵady. Osyny aıtyp shaǵymdanǵan otanasy «Qazposhta» alatyn qyzmet qunyn arzandatýdy da qatty talap etip edi. Esesine, ony qatarlastary qaǵytyp, «Svetti kóbirek jaqsańshy…» dep jatty. Al, shyntýaıtynda bul Shyǵys Qazaqstan oblysynyń aýmaǵyndaǵy energıa kóziniń basqa aımaqtarǵa qaraǵanda anaǵurlym arzan ekenin bildiredi.
Qazir ol oblystaǵy qýat qunynyń qaı shamada ekeninen habarymyz joq, alaıda Qazaqstan Úkimeti elimizdiń turǵyndaryna tutynǵan energıa úshin aqy tóleýde… aýyldaǵy anany ájýalaǵan aǵaıyn sıaqty saıasat ustanyp otyrǵanyn anyq túsinip kelemiz!
Jalpy, otandyq baǵa naryǵynyń barlyq baǵytyndaǵy qymbatshylyqqa halyqtyń boıy úırenip bolǵan. Buqaranyń baqyrdyń orynyna batpandap tólep jatsa da, áıteýir osy eldiń qazynasyna túsedi ǵoı dep táýbe etetini taǵy bar. Bylaı qarasań, bári durys! Tek, bizdiń terimiz tamshylap tapqan tabysymyz tekke ketip jatqandaı eken…
Qarańyz, tómendegi derekterdi oqysańyz tóbe shashyńyz tik turady. Otandyq energıa óndirýshiler elektr qýatyn Qazaqstan halqyna eki esege (!) qymbat baǵaǵa satyp otyr eken. Al, bizdiń elde óndirilgen qýattyń qyzyǵyn kórip otyrǵan… Reseı Federasıasy! Naqtylaıyq, el aýmaǵynda óndirilgen elektr energıasyn ishki tutynýshylar basqa, árıne, joǵarǵy baǵada tutynyp otyrsa, kórshi elge tasymaldanatyn dál osy qýattyń quny olarǵa eki ese arzan baǵada usynylady. Salystyrmaly túrde alyp qaraıyq, ótken 2014 jyly Ekibastuzdaǵy GRES-1 óndirgen energıanynyń ár kVt/saǵaty 4,95 teńgege baǵalanyp Reseıge jóneltilse, Qazaqstan úshin bul baǵa — ár kVt/saǵatqa 8 teńge bolyp belgilengen. Ári kórshi elge óndirilgen qýattyń 14 paıyzy (!) joǵarydaǵydaı jarty baǵasyna satylyp, qazaq qýaty orys qalalaryndaǵy «Ilıch shamdarynan» nur bolyp tógilgen bolyp shyǵady.
Munyń sebebin túsindirýge sóz tappaı otyrmyz. Bizdińshe, bul elimizdiń energetıkalyq qaýipsizdigine tóngen qater! Hám otandyq qýat kózin óndirýshiler tarapynan negizgi, ishki tutynýshylarǵa qarsy baǵyttaǵan ekonomıkalyq «sobataj…»! Basqasha balamaly syltaý kórip turǵan joqpyz.
Bálkim, bilgir mamandar bógdeleý sıpattama bere alatyn shyǵar, bizdiki málim bolǵan málimetterdi jarıa etý ǵana. Aıtpaqshy, ekonomıkalyq odaqtasymyz óz aýmaǵynda óndirgen elektr qýatyn Qazaqstanǵa dál joǵarydaǵydaı, eki esege qymbatqa taǵy satyp otyr. Óıtkeni, elimizdiń batys aımaǵy áli de reseılik qýatqa táýeldi… Osyny sheber paılanǵan orys energetıkteri Batys Qazaqstan oblysyna bóletin elektr energıasynyń kVt/saǵatyn 28,77 teńge men 13, 24 teńgeden baǵalap, jetkizýde. Al, dál osy reseılik GRESter óndirgen energıanyń ishki naryqtaǵy baǵasy bizdiń valútaǵa shaqqanda 10,02 teńgeden aspaıdy eken.
Árıne, ádiletsizdik… Tek, osy ekonomıkalyq ekspansıa men monopolıalylyq agresıany zańdyq turǵydan retteýge qatary kóbeıip jatqan EAEO-daǵy basqa áriptesterdiń yntasy-shyty bola qoıar ma eken? Álde, basymdyqqa ıe Reseı yqpalynda qala beremiz be? Bul suraqqa jaýapty biz taýyp bere almaımyz endi…Jalpy, kez kelgen eldiń táýelsizdigi óz turǵyndary men óndiristik aýmaǵyn tolyqqandy elektr energıasymen qamtamasyz etýmen baǵalanatyny aqıqat.
Lenınniń tóńkeristen keıin eldi jappaı «nurmen» jabdyqtaýǵa nelikten jantalasa tyrysqandyǵyn túsingen bolarsyz endi…
Qalmahanbet MUQAMETQALI
