جىلدا وسى. ءتىپتى مەرەكەسىز-اق، ويىن-ساۋىق ورىنى رەتىندە تىككەن كيىزۇيلەرىنىڭ دە سيقى وسىنداي. ونى ايتاسىز، سوڭعى كەزدە ءتۇسىرىلىپ جاتقان دەرەكتى، كوركەم فيلمدەر مەن قازاقى داستۇرگە جاقىن بەينەباياندارداعى اق وردالاردىڭ دا كورگەن كۇنى وسىنداي.
تەگىننەن تەگىن بايبالام سالىپ وتىر ەكەن دەپ ويلاماڭىزدار. كوزىمىزبەن كورىپ، كوڭىلىمىز قالعان سوڭ ايتىپ وتىرمىز. ءيا، قازاقتىڭ سالتىن جاڭعىرتىپ، جوعىن تۇگەندەگەنگە نە جەتسىن! الايدا ءاربىر سالتتىڭ، ءاربىر ۇستانىمنىڭ پارقىنا بارماي، شالاجانسار دۇنيە جاساعاننان جاساماعان ارتىق بولار ەدى.
ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە مەرەكەلەردە كورسەڭىز كوزىڭىز تويار شاعالاداي اق وردالار تىزىلە قالادى. اسىرەسە ناۋرىز مەرەكەسى مەن جازدا تويلاناتىن مەرەكەلىك شارالاردا قالا كوركىن كىرگىزەتىن وسى اقبوز ۇيلەردى تاماشالاعان جانداردىڭ سانىندا ەسەپ جوق. الايدا، كوشپەلى تىرلىكتىڭ قازانىندا قايناعان جاندار وسى تىگىلگەن ۇيلەردىڭ سىرت كەلبەتىنەن-اق سۇمدىق ءبىر قاتەلىكتىڭ كەتكەنىن تانىر ەدى.
ولاي دەيتىنىمىز، كوشەلەردە تىزىلە بوي تۇزەگەن اقشاڭقان ۇيلەردىڭ تۇندىگى اشىلمايدى. ەستەرىڭىزدە بولسا «قوبىلاندى» جىرىندا تايبۋرىلدى باققان قۇرتقا قىز وعان «تۇندىكپەنەن كۇن كورسەتىپ، تۇتىكپەنەن سۋ ىشكىزەتىن» ەدى عوي. دەمەك تۇندىك وردانىڭ ىشىنە جارىق تۇسىرەتىن، قازىرگى تىلمەن ايتقاندا «تەرەزەسى» ەدى. ءبىزدىڭ كيىز ءۇي تىگەتىن مەكەمەلەر وزىدەرى وفيستەرىندە تەرەزەسى جوق، قاپاستا، كوردەي قاراڭعىدا وتىراتىن سەكىلدى.

قازاق كەلىندەرى الاتاڭنان ورىندارىنان تۇرا سالىپ ءبىرىنشى اتا-ەنەسى جاتقان، ۇلكەن ءۇيدىڭ تۇندىگىن اشاتىن بولعان. بۇل بىرىنشىدەن – اتا-ەنەگە دەگەن قۇرمەت، ەكىنشىدەن – بۇل ءۇيدىڭ تۇندىگى اشىلدى، ىشىندە ادام بار، ارتىندا ۇرپاعى بار دەگەندى بىلدىرەدى. قازاق ۇعىمىندا تۇندىگى اشىلماي قالۋ دەگەن وتە قاسىرەتتى جاعداي. قازاق قارعاعاندا «تۇندىگىڭ ءتۇرۋسىز (اشىلماي) قالعىر» دەيدى. بۇل ۇرپاقسىز قال، تۇندىگىڭدى اشار ۇل-قىزسىز ءوت ومىردەن دەگەن ءسوز.

جانە قارالى ءۇيدىڭ تۇندىگى اشىلمايدى. يەسى قايتىس بولىپ، اعايىن-تۋعانى قارا جامىلىپ وتىرعان ءۇيدىڭ تۇندىگى قازا بولعان ادام جەر قويىنىنا كىرگەنشە اشىلماعان.
ال قازاقتىڭ تۇرمىستىق قاجەتتىلىگىنە وراي، كۇن قاتتى ىسىپ كەتكەندە تۇندىكتى تولىق جاپپاي، سىعىرايتا اشىپ قويادى. وندا دا ءۇيدىڭ ىرگە ءشيىن الىپ، تۋىرلىقتىڭ ەتەگىن اياققى بەلدەۋگە ءتۇرىپ قوياتىن بولعان. ونداعىسى ىرگەدەن سامال سوعىپ، ءۇيدىڭ ءىشى قوڭىرسالقىن بولىپ تۇرۋ ءۇشىن. بەلدەۋ دەمەكشى، وسى ورايدا، وسى ۇيلەردىڭ كوبىنىڭ بەلدەۋسىزدىگى. «زاماناقىر بولعاندا، بەلدەۋسىزدەن ءۇي بولار، بەلگىسىزدەن بي بولار» دەگەن بابالارىمىزدىڭ ايتقانى ايداي كەلمەسە نە قىلسىن. تاعى ءبىر جاعداي ەگەر كۇننەن قورعانۋ ءۇشىن بولسا تۇندىكتىڭ كولەڭكەگە قاراعان جاعىن اشقان، ال ءۇي ىشىنە جىلۋ تاراپ، كۇن ايقىن ءتۇسسىن دەيتىن بولسا تۇندىكتىڭ كۇن جاق پۇشپاعىن اشقان. سول سەبەپتى دە تۇندىكتىڭ ءتورت پۇشپاعى بار.
ءبىزدىڭ باستى الاڭداردا تىگىلىپ جۇرگەن مەرەكەلىك كيىزۇيلەر وسى قارالى ءۇي سەكىلدى تىگىلەدى. تىم بولماعاندا تۇندىكتى جاپسا، ىرگەنى ءتۇرىپ قويمايما. الايدا ءبىزدىڭ «بىلەرمەندەر» ونداي سانالى ويدان الىستا جاتقان سەكىلدى.
قىر بالاسى، Baq.kz