اقتوبەدەگى قاندى قىرعىن قانشا جاننىڭ ءومىرىن قيىپ، ەل ىشىندە ابىگەر تۋعىزعانىن قابىرعامىز قايىسا وتىرىپ قابىلدادىق. وسى وقيعا ەلدەگى ءدىني احۋالعا جاڭاشا باعا بەرىپ، قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىندە وزگەشە كوزقاراس قالىپتاستىرۋعا دا نەگىز بولعانىن ەرىكسىز مويىندايمىز. سان عاسىرلىق تاريحىندا داۋسىز تولەرانتتىلىعىنان جاڭىلماعان حالقىمىز جاۋدىڭ الىستا ەمەس، جار استىندا ەكەنىن، ءدىنى ءبىر، ءتىلى ءبىر باۋىردىڭ ءبىر كۇندە-اق قاس دۇشپانعا اينالىپ شىعا كەلەتىنىن ءتۇسىندى.

تەراكتىدەن سوڭ ەل اۋماعىندا 40 كۇن مەرزىمگە لاڭكەستىك قاتەردىڭ «سارى دەڭگەيى» جاريالاندى. ارنايى نۇسقاۋلىق اياسىندا ەل ىشىندە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ قىر-سىرى پىسىقتالدى. پوليسيا مەن قارۋلى كۇشتەر، باسقا دا مەملەكەتتىك مەكەمەلەر كۇشەيتىلگەن رەجيمدە قىزمەت اتقارۋدا. ەل ءىشىن الا تايداي بۇلدىرۋگە مۇددەلى توپتاردىڭ كىم ەكەنى ەلباسى اۋزىمەن ايتىلىپ، ءقاۋىپتىڭ قايدان كەلەتىنى انىقتالعانداي بولدى. پرەزيدەنت پارمەنىمەن ارنايى ورگاندار ءتيىستى شارالار قابىلداپ، كۇماندى ەلەمەنتتەرمەن كۇرەسۋدە دەپ سەنەمىز.

تەك باتىس ءوڭىردى عانا ەمەس، بارشا قازاقستاندى ۇرەي قۇشاعىندا قالدىرعان لاڭكەستىككە قاتىسى بارلار ءولتىرىلىپ، ءتىرى قالعانى ءبىرى قالماي قولعا تۇسكەنىمەن بۇگىندە ەل ىشىندە قورقىنىش جوق دەي المايسىز. كوپ ىشىندە ۇرەي ءالى ساقتالىپ وتىر. «اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى» دەگەندەي، جۇرتتىڭ جۇرەگىنىڭ بۇلايشا شايلىعۋىنا تۇسىنىستىكپەن قاراۋ كەرەك. ونىڭ ۇستىنە سوڭعى ءبىر اي كولەمىندە اقتوبەدەگى تەراكتىنى ايىپتاعان، وعان كىنالى دەپ تانىلعان سالافيزم اعىمىنىڭ ماقساتتارى تۋرالى كوپتەگەن اقپارات تارادى. تانىمال ءدىنتانۋشىلار، تاريحشى عالىمدار بۇل اعىمنىڭ ەرتە تاريحتاعى كەسىر، كەساپاتىن، بۇگىنگى قوعامداعى كەرتارتپا قىلىقتارىن اشكەرەلەۋدە. وسىنىڭ بارلىعىن ەستىپ، ءبىلىپ وتىرىپ، حالىق قالايشا قورىقپايدى؟ ءوزىنىڭ سالافيت ەكەنىن اشىق ايتاتىن، كوپ جەردە ءتىپتى ماقتان تۇتاتىن، ءتۇر-تۇلعاسى سۋىق، ءجۇرىسى سۋىت، تۇرمىس-تىرشىلىگى كۇماندى ازاماتتار ورتامىزدا ءورىپ ءجۇر. ولارمەن ارنايى ورگاندار ءتيىستى جۇمىستارىن ىستەپ جاتقان دا شىعار، الايدا، ساۋدا ورىندارىنان، قوعامدىق كولىكتەن كۇندە كورىپ جۇرگەن ولاردىڭ الدەبىر تاربيەلىك سيپاتتاعى جۇمىستارعا تارتىلعانىنا كۇماندانادى دا ەكەنسىڭ.

وتىز كۇن ورازا دا اياقتالدى. ايلاردىڭ سۇلتانى رامازان ەلىمىزدە بەيبىت ءوتتى. قۇدايعا شۇكىر، ءدىنبۇزارلار بەلسەندىلىك كورسەتپەدى. وسى تىنىشتىق الداعى ۋاقىتتا دا ساقتالسا دەيمىز.

كەشەلى بەرى اقپارات قۇرالدارى «يراك استاناسىندا شييت مەشىتىندە تەراكت بولىپ، 100-دەن استام ادام قازا تاپتى»، «ساۋد ارابياسىندا، ءمادينا قالاسىندا جانكەشتى ءوزىن جارىپ جىبەرىپ، قوس پوليسەيدى ءولتىردى» دەگەن اقپاراتتاردى جارىسا تاراتۋدا. ول قانتوگىستى ۇيىمداستىرۋشىلار دا اسپاننان تۇسكەن جوق، يسلام ءدىنىنىڭ اتىن جامىلعان كەرتارتپا اعىمدارعا ەرگەندەر ەكەنى ءسوزسىز. قاسيەتتى رامازان ايىندا، مۇسىلمانداردىڭ باستى مەرەكەسى ورازا ايت قارساڭىندا وسىنداي قانىپەزەرلىككە بارعانداردان نە كۇتۋگە بولادى؟ ولاردىڭ جاقتاۋشىلارى، يدەيالاستارى ءبىزدىڭ ەلدە جوق دەپ سەنىمدى تۇردە ايتا الامىز با؟

قىرىق كۇن مەرزىمگە بەلگىلەنگەن «سارى دەڭگەيلى» قاۋىپسىزدىك رەجيمى ون شاقتى كۇننەن سوڭ اياقتالادى. الدا مەملەكەتتىك مەرەكە جاقىن قالدى، سوعان ساي جاپپاي مەرەكەلىك شارالار، ۇلكەندى-كىشىلى كونسەرتتەر جوسپارلانۋدا. ونداي شارالاردىڭ بارلىعىنا حالىق جينالادى، قالىڭ ءنوپىر بولادى. مۇنداي جيىندار ارام پيعىلدىلار ءۇشىن تاپتىرماس ورىن. ونى الەمنىڭ ءار ەلىندە بولىپ جاتقان تەراكتىلەردەن كورىپ ءجۇرمىز. ونىڭ ۇستىنە جاز ايلارىندا مەملەكەتتىك مەكەمەلەردەگى نەگىزگى قىزمەتشىلەر، باسشىلىق قۇرام ەڭبەك دەمالىسىنا شىعىپ جاتادى. بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە مەملەكەتتىك ۇيىمدار جۇمىسىنداعى جۇيەلى باقىلاۋ باسەڭسىپ، جيناقىلىق ازايادى. ءبىر ايعا جۋىق قوعامنىڭ قاتال سىنىنا ۇشىراعان الگى اعىمداعىلاردىڭ وسى ۋاقىت ىشىندە «بايسالدىسى» راديكالدانىپ، راديكالى ءتىسىن قايراپ وتىرماعانىنا كىم كەپىل؟ «سارى دەڭگەيلى» قاتەردىڭ ارتى سارى ۋايىمعا اينالىپ كەتپەسىن دەسەك، قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىندە قىراعىلىقتى جوعالتۋعا بولمايدى.

ياحيا ءجۇسىپ