قازاق تاريحىنىڭ جازىلۋى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن ماسەلە. سەبەبى، تاريح مالىمەتتەرى ۇنەمى جاڭارىپ وتىراتىن، تەرەڭ زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن دۇنيە. اسىرەسە، كەڭەستىڭ سولشىل ساياساتى تۇسىندا بۇرمالانعان قازاق ەلىنىڭ تاريحي وزگەرىستى، ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان تىڭ كوزقاراسپەن باعالاۋدى قاجەت ەتەدى. وسى جانە وزگە دە ماسەلەلەر تۋرالى ق ر بعم عك مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور بۇركىتباي اياعاننىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك...
ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا. نازاربايەۆتىڭ بيىلعى 17 قاڭتارداعى كەزەكتى جولداۋىندا «ماڭگىلىك قازاقستان» جوباسىنىڭ قازاقستان تاريحىنىڭ جاڭا ءداۋىرىنىڭ كەلبەتى رەتىندە ايقىندالۋىنا قاتىستى، تاريحي تۇجىرىمداردىڭ دا جاڭعىرۋ ءۇرءدىسىن جەتىلدىرۋ وزەكتىلىگى كۇن تارتىبىندە تۇرعاندىعى وزدەرىڭىزگە ايان. جولداۋدا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – بارلىق سالانى قامتيتىن جانە ۇزدىكسىز ءوسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭعىرۋ جولى» ەكەندىگى جاريالاندى. ەلىمىزگە دامىعان 30 مەملەكەت قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن، العاشقى كەزەكتە ەلدىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتتىلىگىن كوتەرۋ، ونىڭ ىشىندە ەل تاريحىن زەردەلەۋدە ناقتى تۇجىرىمدار قاجەتتىلىگى ءمالىم. ەل دامۋىنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنە گۋمانيتارلىق عىلىم عالىمدارى زور ۇلەستەرىن قوسقاندىعى ءسوزسىز. ەكونوميكالىق داعدارىس جىلدارىنىڭ وزىندە وتاندىق عىلىمعا مۇمكىندىگىنشە مەملەكەتتىك قولداۋ جاسالىندى، عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى توقتاتىلعان جوق. بۇگىنگى كۇنى عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ باستاماشىسى – ەلباسى ن.ءا. نازاربايەۆ تاريح سالاسىنا اسا زور نازار اۋدارىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ناقتى ۇسىنىسىمەن جاسالىنعان «حالىق تاريح تولقىنىندا» باعدارلاماسى جۇمىسىن باستاپ كەتتى. قازاقستان عىلىمىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى – باستى مەملەكەتتىك باسىمدىلىقتاردىڭ ءبىرى.
«ايماقتىق جانە حالىقارالىق عىلىمي-مەتوديكالىق سەمينارلاردى وتكىزۋ ماقساتى قانداي بولدى؟» دەگەن سۇراققا كەلەتىن بولساق، سەمينار جۇمىسىندا ەڭ وزەكتى: «قازاقستان تاريحىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى تۋرالى» جانە«قازاقستان تاريحىن داۋىرلەۋ» ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان ەدى. باستى ماقسات – ۇلتتىق تاريحىمىزدى بۇگىنگى كوزقاراس تۇرعىسىنان زەردەلەۋ جانە جاڭا عىلىمي تۇجىرىمداردى كوپشىلىككە جەتكىزۋ ارقىلى ەلدىڭ تاريحي ساناسىن جەتىلدىرۋ. الەمدىك جانە ۇلتتىق تاريحتى زەرتتەۋ جۇمىستارىنداعى جاڭعىرتۋ ۇردىستەرىن، مەتودولوگيالىق جاعىنان جاڭاشا كوزقاراستاردى قالىپتاستىرۋ مەن قازىرگى تاريحي ۇردىستەر ەرەكشەلىكتەرىنە، ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن عىلىمداعى باسەكەلەستىكتى قالىپتاستىرۋعا، قازاقستان تاريح عىلىمىنىڭ حالىقارالىق تاريحي قاۋىمداستىققا كىرىگۋىنە بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالۋ، ونىڭ شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋ بولىپ تابىلادى.
ارينە، سىني كوزقاراستار بولعانى دۇرىس. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ونجىلدىعىندا زەرتتەۋ پروسەستەرىنە بايلانىستى كوپتەگەن ماسەلەلەر قاراستىرىلدى. ال، «پرەدمەت يسسلەدوۆانيە» ۇعىمى «زەرتتەۋ نىسانى» رەتىندە الىنىپ ءجۇر. سونىمەن قاتار، پروفەسسور قامبار اتابايەۆتىڭ «بۇگىنگى ماسەلە — عىلىمداعى تەرمين جانە مەتودولوگيا. تەرميندەر ءبىر جۇيەگە تۇسكەن جوق» دەگەن پىكىرىن ەستەرىڭىزگە سالعىم كەلىپ وتىر. شىندىعىندا، حالىقارالىق تەرميندەردى دە كەلىسىپ بەكىتەتىن مەرزىم جەتتى. قازاقستاندىق تاريح عىلىمى الدىندا تۇرعان ستراتەگيالىق مىندەتتەر ءناتيجەلىلىگى ءۇشىن قانداي قارەكەت كەرەك؟ بۇل سۇراققا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنان جاۋاپ تابۋعا بولادى، ياعني، مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن ەلدىگىمىز بەن ەڭبەگىمىز سىنالاتىن سىناقتان ءوتۋ پارىز. بيىلعى جولداۋدى رەسپۋبليكاداعى ءاربىر ازاماتتىڭ قولىنداعى كۇندەلىكتى انىقتامالىق كىتاپشاسىنا اينالۋىنا لايىقتى قۇجات ەسەبىندە قابىلدادىق. عىلىمي ورتادا قازاق مەملەكەتتىگى سياقتى تاقىرىپتار بويىنشا ورتاق تۇجىرىمدار ءالى دە قالىپتاسا قويعان جوق. مەملەكەتتىلىك تاريحى، ونىڭ داۋىرلەنۋىنە بايلانىستى دا ءتۇرلى كوزقاراستى تۇجىرىمدار بار. مەملەكەتتىلىكتىڭ باستاۋ كوزدەرىن ءبىرىمىز ساق-عۇن داۋىرىنەن، ەكىنشىمىز تۇركى قاعاناتىنان، ءۇشىنشىمىز اق وردادان، ءتورتىنشىمىز الاشوردادان ىزدەيمىز. بۇدان دا باسقا تاريحي وقيعالارعا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ شەشۋ جولىن دا بيىلعى جولداۋ ايقىنداپ بەردى، ول – ناقتى ىستەر باعدارلاماسى. ونى ىسكە اسىرۋ باعىتى تالماي ەڭبەكتەنۋ مەن عىلىمي ورتانىڭ ىنتىماعىنا تىكەلەي بايلانىستى.
