بيىل اقتوبە مەن الماتىدا بولعان ەكى تەراكتى مەن الماتى، قاراعاندى وبلىستارىندا لاڭكەستىك ارەكەتتەر جوسپارلاپ قولعا تۇسكەن بىرنەشە راديكال تۋرالى اقپاراتتاردان حاباردار ەمسە قازاق جوق شىعار. رەسمي بيلىك ورگاندارى ول تەراكتىلەردى سالافيزم اعىمىنىڭ وكىلدەرى جوسپارلاپ، ۇيىمداستىرعان دەگەن مالىمدەمە دە جاسادى.

الايدا، قازاقستان قوعامى سالافيزم تاقىرىبىندا اشىق تۇردە بولماسا دا ەكىگە جارىلىپ وتىر. اقپاراتتىق كەڭىستىكتە باسىمدىققا يە ءبىر توپ، ىشىندە تانىمال ءدىنتانۋشىلار مەن ءمۇفتيات وكىلدەرى بار، بۇل اعىمدى قاتاڭ ايىپتاپ، سالافيتتىك ادەبيەت پەن يدەولوگتاردىڭ ەڭبەكتەرىنە زاڭمەن تىيىم سالۋ كەرەك دەپ سانايدى. ەندى ءبىر توپ، جەكەلەگەن ءدىنتانۋشىلار مەن ساراپشىلاردىڭ اۋزىمەن «ءسالافيزمنىڭ بارلىق تارماقتارى تەرىس ەمەس، كەي بۇزاقىلار ءۇشىن تۇتاستاي ءبىر اعىمعا تىيىم سالۋ ءدىني جاعدايدى كۇردەلەندىرىپ جىبەرەدى» دەگەندى اۋىق-اۋىق اقپارات كەڭىستىگىنە تاستاپ قويادى.

جاقىندا رەسەيلىك «اقپاراتتىق تالداۋ وراتالىعى» (يا-سەنتر) دەگەن سايتتا قازاقستاندىق ءدىنتانۋشى اسىلبەك ءىزبايىروۆتىڭ سۇحباتى جاريالانىپ، وندا ءدىنتانۋشى «قازاقستاندا سالافيزمگە تىيىم سالۋ تۇتاستاي يسلام دىنىنە شەكتەۋ قويۋ دەپ سانالادى» دەگەن تۇجىرىم ايتقان. قازاقستانداعى تەرروريزممەن كۇرەسكە باعىتتالعان مەملەكەتتىك شارالارعا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ا. ءىزبايىروۆ سالافيزممەن كۇرەستى وتپەن ويناۋ دەپ باعالاعان.

ا. ءىزبايىروۆتىڭ وسى سۇحباتى جاريالانا سالا اقپارات كەڭىستىگىندە ءبىرقاتار ازاماتتار ءدىنتانۋشىنى رەسەيلىك يدەولوگتاردىڭ ىقپالىندا بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىكتەرىن ايتىپ، ونىڭ سۇحباتى جاريالانعان سايتتىڭ كرەملدىڭ ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى الەكسەي ۆلاسوۆقا تيەسىلى ەكەنىن دە جايىپ سالدى. قازاقستانداعى تانىمال ءدىنتانۋشىلاردىڭ ءبىرى سانالاتىن ا. ءىزبايىروۆ شىنىمەن دە رەسەيشىل كوزقاراستاعى ادام با نەمەسە ونداعى جەكەلەگەن توپتار مەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تاۋەلدى ساراپشى ما، ول جاعىن كەسىپ ايتۋدان اۋلاقپىز. الايدا، رەسەيلىك اقپارات قۇرالدارى مەن ساراپشىلار قاۋىمداستىعى (ولاردىڭ دا كرەملگە تاۋەلسىز ەكەنىنە كەپىلدىك جوق) قازاقستانداعى تەراكتىلەرگە، جالپى قوعامدىق-ساياسي، ءدىني احۋالعا ەرەكشە نازار اۋداراتىنىن ەسكەرتۋگە ءتيىسپىز.

ماسەلەن، وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا ساۋد ارابياسىنىڭ باسشىلىعىنا قازاقستاننىڭ ارنايى ورگاندارى ىزدەۋ جاريالاعان، ءقازىر ساۋديادا جاسىرىنىپ ءجۇرىپ، سول ەلدىڭ پوليسياسى قاماۋعا العان سالافيلەردىڭ كوسەمى شەيح ابدۋلحاليل ابدۋجاپپاروۆتى قازاقستانعا ەكستراديسيالاۋعا قارسى «رەسەي مۇسىلماندارىنىڭ» اتىنان حات جازىلعان. وندا ابدۋجاپپاروۆقا قازاقستاندا تاعىلعان ايىپتاردىڭ ويدان شىعارىلعانى، ونىڭ قاساقانا قۋدالاۋعا ۇشىراعانى ايتىلادى. «فەرگانا» سايتىندا جاريالانعان ماقالادا «حاليل شەيحتىڭ» باسىنان كەشكەندەرى مەن ونىڭ قازاقستانداعى لاۋازىمدى جاقتاستارى تۋرالى دا ءبىراز اقپارات كەلتىرىلگەن. وسى جەردە رەسمي تۇرعىدا تەك ەكونوميكالىق ارىپتەستىك پەن دوستىق قارىم-قاتىناس ورناتقان رەسەيدىڭ، ونداعى اقپاراتتىق رەسۋرستارعا يە ساياسي توپتاردىڭ قازاقستاننىڭ ىشكى جاعدايىندا نە شاتاعى بار دەگەن ساۋال ەرىكسىز تۋادى.

اقتوبە قالاسىندا ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا بولعان تەراكتى دە رەسەيلىك ساراپشىلار اراسىندا قىزۋ تالقىلاندى. جاي تالقىلانىپ قانا قويماي، ول وقيعاعا تۇرلىشە باعا بەرىپ، وسى ماسەلەدەگى قازاقستان بيلىگىنىڭ رەسمي ۇستانىمدارىن تەرىسكە شىعارۋ ارەكەتتەرى دە بايقالدى. اتاپ ايتقاندا، رەسەيلىك ساراپشىلار اقتوبەدەگى تەراكتىدە سودىرلاردىڭ قولدانعان ادىستەرى راديكالداردىڭ، ونىڭ ىشىندە سالافيزم يدەولوگياسىن ۇستاناتىن سودىرلاردىڭ تاكتيكاسىنا ۇقسامايتىنىن العا تارتتى. سونداي-اق، تەراكت كەزىندە شابۋىلداۋشى سودىرلار تاراپىنان ادام شىعىنىنىڭ كوپ بولۋى دا جيھادشىلارعا «جات» قىلىق ەكەن.

دەيتۇرعانمەن اقتوبەدەگى لاڭكەستىك ارەكەتتەن رەسەيلىك سودىرلاردىڭ «قولتاڭباسىن» ىزدەگەندەر دە بولدى. رەسەي ۇلتتىق ستراتەگيالار جانە حالىقارالىق باعدارلامالار ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى يۋريي سولوزوبوۆ «بۇل قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنداعى ەڭ قاندى لاڭكەستىك ارەكەت بولدى. ءبىراق، كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ ۇيلەسكەن جۇمىسى ارقاسىندا قالانى باسىپ الۋ ارەكەتى تويتارىلدى. سوڭعى ۋاقىتتا راديكالدىق يسلام قازاقستاننىڭ تەك وڭتۇستىگىندە عانا ەمەس، باتىسىندا دا تاراي باستادى. مۇندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الشاقتىق ۇلعايىپ بارادى. تۇرعىنداردىڭ ءبىر بولىگى مۇنايدىڭ ارقاسىندا مول كىرىسكە يە بولسا، ەكىنشى بولىگى قيىن جاعدايدا ءومىر سۇرۋدە. وسى ايىرماشىلىقتى داعىستاندىق ۋاححابيتتەر پايدالانىپ كەتەدى. ناقتى ايتقاندا، اقتوبە قالاسىن باسىپ الۋ ارەكەتى كلاسسيكالىق سولتۇستىككاۆكازدىق سەناريي بويىنشا ءوتتى. مۇنداي ارەكەتتەر الداعى ۋاقىتتا دا قايتالانۋى مۇمكىن»، - دەيدى.

قازاقستانداعى تەرروريستىك اكتىلەردى رەسەيمەن بايلانىستىرۋعا سەبەپ از ەمەس. قاشان دا ءوز ىقپالىندا ۇستاعىسى كەلەتىن قازاقستاننىڭ قىتايمەن جاقىنداسۋى، مۇناي، گاز، ساۋدا-ساتتىق، ماشينا جاساۋ، تاسىمال سالاسىندا ءبىرقاتار بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرا باستاۋىنىڭ ءوزى رەسەي ءۇشىن "ساتقىندىق" سانالۋى مۇمكىن. ودان بولەك، رەسەيدىڭ ءبىراز جىلعى باس اۋرۋىنا اينالعان كاۆكازداعى سودىرلاردى سىرت ەلدەرگە ورايىن تاۋىپ "ەكسپورتتاپ" جىبەرۋگە دە كەتارى ەمەستىگى راس. 

داعىستاندىق ۇگىتشىلەردىڭ قازاقستاندا قىزۋ جۇمىس جاساعانىن قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەرلان قارين دە اتاپ وتكەن بولاتىن. وسى رەتتە 2004-2006 جىلدارى رەسەيلىك راديكالداردىڭ يدەولوگى سايد بۋرياسكيي اتىراۋ، اقتوبە، الماتى، شىمكەنت قالالارىندا بولىپ، ۇگىت جۇرگىزگەنىن، سونىڭ سالدارىنان 2008 جىلدارى باتىس وڭىرلەردەن بىرنەشە ادامنىڭ سولتۇستىك كاۆكازعا «جيھادقا» اتتانعانىن ەسكەرگەن ءجون.

ايتسا دا، سيريا مەن يراكتا ويىنا كەلگەنىن ىستەپ جاتقان دايش (قازاقستان اۋماعىندا قىزمەتىنە زاڭمەن تىيىم سالىنعان ۇيىم – رەد.) ۇيىمىنا دا رەسەيلىك ارنايى ورگانداردىڭ استىرتىن قولداۋ كورسەتىلەتىنى اشىق ايتىلىپ ءجۇر...

جومارت ابدوللا ۇلى