قىراتتاردىڭ قىرقاسىندا، ارىقتاردىڭ ارقاسىندا، سايدىڭ تابانىندا، كوگالدى جەردىڭ الابىندا ارقىراي ءتۇسىپ، ىشتەگى دۇلەي بىردە بۋىرقانا بۇرقاسىنداپ، بىردە سايابىرسي ساباسىنا كەلىپ، كەلەشەگىمە مۇمكىن كۇمانمەن، مۇمكىن ۇمىتپەن قاراپ، كوك جۇزىنە كوز تىگىپ، قيالىم ونان دا الىس ۇزدىگىپ، جاراتقانعا جالبارىنباسام دا كوكىرەگىمە كۇن قوندىرىپ، ەكى قولىمدى ايقارا تاستاپ، كوككە ۇشارداي ەمەس، تۋعان جەردى قۇشارداي، ساۋساقتارىما ىلىنگەندى ۋىستاي قىسىپ، ەسىمە ەمىس-ەمىس تۇسكەندەردى ەكسىمدەنە تارازىلاپ، بىردە وكىنىشتەن ورتەنىپ، بىردە كوڭىلدى ساتتەن گۇل تەرىپ؛ ءتىسىمدى قايراي قۇشىرلانىپ، اۋىزدىعىمدى شايناي اشۋلانىپ، ءوزىم مەن ءوزىم بارىنەن بولەك، ەلدەن ەرەك، بۇرا تارتار بولمىسىمدى بۇيدالاپ، ەكىنىڭ بىرىمەن قابىسا بەرمەيتىن مىنەزىمدى قيدالاپ؛ كوك تاڭىرىسىنەن كەشىرىم سۇراپ، بارلىق پەندەلەردىڭ الدىنان ويشا ءوتىپ، جابىرقاي قويماسام دا، جانارىما جۇلدىزداردى قوندىرىپ، جۇرەگىمە ايداعى نۇردى تۇندىرعان، كىرپىگىمە قايداعى مۇڭدى ىلدىرگەن جۇدەۋ جۇزىمە اللانىڭ نازارى تۇسكەن شىعار...
ول بىردە وسىلاي تەبىرەندى. تولىق اشىلماسا دا، ايتار ءسوزىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن اۋىزىنان ەستىدىم، جارتىسىن جانارىنان وقىدىم، قالعانىن جۇرەگىنەن تىڭدادىم. تىڭدادىم دا، «اللانىڭ ەرەكشە نازارى تۇسكەن ادامعا ونەر قونادى» دەپ مۇحاممەد پايعامبارىمىز ايتىپتى دەگەندى جادىمدا قايتا جاڭعىرتتىم. سول قۇدىرەتتى حاديستە مۇحاممەد پايعامبارىمىزدان ساحابالارى: «سىزدەن كەيىن ومىرگە پايعامبار كەلە مە؟» دەپ سۇراعانىندا، «جوق. مەنەن كەيىن دۇنيەگە پايعامبار كەلمەيدى. مەن سوڭعى پايعامبارمىن. مەنەن كەيىن اقىندار كەلەدى» دەگەنىن دە ەسىمە الدىم.
مەن اۋەلىدە ول اناسىنان جورگەگىنە الا تۇسكەن اقىندىعى تۋرالى ايتىپ تۇر ما دەپ پايىمدادىم.
– مەن ءوزىم تۋرالى ويلامايمىن. ءوزىم تۋرالى ويلانعان بولسام، الدەقاشان الماتى اسىپ كەتەر ەدىم. مەنىڭ ورتام سوندا. زيالى قاۋىمنىڭ قيالى شارىقتاعان شاھاردا...
قىسىر ءسوزىن قازا قىلماي،
قاس تابالاپ، دوس كۇندەپ،
اقىنداردىڭ اجالىنداي،
الماتىدان قاشتىم كەپ...
ءبىراق سول ورتادان سىرت قالىپ، تۋعان جەرگە تارتىپ وتىردىم. نە ءۇشىن؟ كۇنىم ءۇشىن بە؟ ءبىر باسىن يت تە اسىرايدى. الدە بالالارىم ءۇشىن بە؟ ءار اكە شاما-شارقىنشا بالاپاندارىنىڭ اۋىزىنا جەم سالادى. اياقتاندىرادى. ول كىمنىڭ دە، قاي كەزدە دە قولىنان كەلەدى. وسىندا مەن قيمايتىن نە قالدى؟
قالادان ب ا ق بۇيىرماي ەسىل ەرگە،
قاي جىلى كەلىپ ەدىم كوشىپ ەلگە.
قالىڭنان قارا تاپپاي شەشىلەرگە،
ءومىرىم وتەر مە ەكەن وسى جەردە.
ماڭدايىن سۇق ساۋساعىمەن ءسال تىرنالاي ويلاندى دا، تاعى دا قۇمىعا سويلەپ كەتتى. «مەن تەلەكومپانيانى قيمايتىن شىعارمىن... ءوز قولىممەن قۇرىپ، قاز-قاز تۇرعىزىپ، ءتاي-تاي باستىرعان، سول ءۇشىن ولەڭمەن دە وگەيلەسىپ، ءومىرىمنىڭ جيىرما جىلىن سارپ ەتكەن قۇرعىردى قالاي قياسىڭ...
ارىنداپ ايتىپ، جالىنداپ سويلەۋگە قايىم اقىن بۇل جولى شاراسىن شايقاماي، كوپىرشي ءتۇسىپ، شىمىرلاپ باسىلدى.
مەن كومەكەيدە كۇمبىرلەي كەپتەلىپ قالعان ءسوزدىڭ ارناسىن اشىپ جىبەرسە، «سەندەردى قيمايمىن» دەپ اقتارىلاتىنىن سەزدىم.
ءيا، ونىڭ ءبىزدى قيمايتىنى راس. كومپانياداعى ەلۋ ادامنىڭ ارتىندا باس-اياعى ەكى جۇزدەي جاندى قۇراعان وتباسىلار بار. ولاردى اڭ-تاڭ قىلىپ، اڭتارىلتىپ، كىم-كورىنگەنگە جۇمىس سۇراتىپ جالىنتىپ، تەلمىرتىپ كەتۋگە قيمايدى. ونىڭ ارى، بويىنداعى بارى، اكەدەن قالعان تاربيەسى، انادان العان مەيىرباندىعى، اۋىلدان ەرە كەلگەن قازاقشىلىعى، ۇلكەننەن ۇستانعان ۇلاعاتى، اعادان كورگەن مارتتىگى، ىنىدەن ۇيرەنگەن پاكتىگى بۇلاي ىستەۋگە ءبارىبىر جىبەرمەيتىن ەدى.
– امان بول! سەن اۋىرما، سەن قايعىرما. سەن بوساما. سەنىڭ ارقاڭدا قانشاما ادام ءناپاقا تاۋىپ، بالا-شاعامىزدى اسىراپ وتىرمىز.
– قويىڭىزشى، اعا.
كوزىنشە كوتەرمەلەپ سويلەگەندى ۇناتپايتىن، ونداي ءسوز ەستىسە، الاقان تولى سارى مايدى قوس ۋىس قۇمشەكەرگە بىلعاپ جەگەندەي جۇرەگى جىلىمشىلاناتىن، ونىسىن تىجىرىنعان جۇزىنەن بايقاتىپ الاتىن ءىنىم ماعان بۇدان 
ارتىق باتىپ ەشنارسە ايتا المادى. ءبىراق، سوناۋ 2003 جىلدىڭ وزىندە كومپانيانىڭ جاڭا عيماراتىنىڭ ساحناسىن جوندەپ جاتقانىمدا قىزىقتاپ تۇرعان ونىڭ كەنەت «باسىم» دەپ قابىرعاعا سۇيەنىپ، وتىرا قالعانىن مەن عانا كورگەن ەدىم. كەيىندەۋ وسى ءبىر وقىس ءسات تاعى دا قايتالانعاندا، ول باسقا بولمەدە جۇرگەن مەنى جانۇشىرا ىزدەپ كەلىپ، «اعا، باسىم اۋىرىپ، كوزىم قاراۋىتىپ كەتتى» دەپ جانىما وتىرا كەتكەن... ءجۇزدىڭ ىشىنەن مەنى ىزدەپ كەلگەن ونى جىلىۇشىراي جۇباتىپ، باسىنىڭ اۋىرعانىن كوڭىلىممەن باستىم.
سول ساتتە ونىڭ اۋىرماعانىن تىلەگەن ەدىم. سول تىلەكتىڭ ءساتى كەلگەندە توركىنىن اڭعارتتىم.
ول «اللانىڭ نازارى تۇسكەن شىعار» دەگەندە، ءوزىنىڭ ءبىر تەلەراديوكومپانيانىڭ ءتوراعاسى بولعانىنا تاۋبە ەتكەنى ەكەن.
«جامانعا ءشوپ ەرەدى، جاقسىعا ءسوز ەرەدى». باستىق باعىنىشتىلارىنىڭ بارىنە بىردەي جاقپايدى. سوندىقتان اشىپ ايتپاسا دا، قاشىپ ايتاتىن، ءبىرىنىڭ-بىرى تامىرىن باسىپ ايتاتىن، كوڭىلسىزدەۋ، كۇڭگىرت كۇڭكىلدىڭ بولىپ تۇرۋى زاڭدىلىق. ەگەر ول زاپىران بولسا، جينالا-جينالا جانارتاۋعا اينالۋى مۇمكىن. ال، ءجاي ناز بولسا، بۇلتتان كەيىنگى كوكتەمنىڭ كۇنىندەي جايماشۋاقتانىپ كەتەدى. ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ اۋىزبىرشىلىگى بۇزىلماي، ىنتىماعى ىدىراماي، بەرەكە-بىرلىگى ىرىمەي، تاتۋلىعى تۇتاستانىپ، قايماعى شايقالماۋى وسى باسشىسىنا دەگەن ويلارىنىڭ نازدىڭ توڭىرەگىندەگى ەركەلىك بولسا كەرەك.
«باسشىسى قانداي بولسا، قوسشىسى سونداي» دەگەندەي، ۇجىمنىڭ دا ۇيىتقىسى باسشىنىڭ مىنەزىمەن ساباقتاس.
– مەن قولتىراۋىن سياقتىمىن، – دەيدى ول كەيدە اڭگىمە اراسىندا ازىلگە بۇرىپ، – جەمتىگىن جەپ قويىپ، ارتىنان وكىنىپ جىلايدى ەكەن.
تۇسىنىكتى. اشۋى اينالعانشا عانا، جىبەك ورامالداي جانىڭا جايلى تيەتىن باسشىنى ۇجىمى دا ءتۇسىنىپ قادىرلەيدى. سەبەبى ول قانشا اشۋلانسا دا، ءسوزدىڭ ادامى، نە ءبىر جۇيەلى ءسوزدى تەرىپ الىپ، جىلىك-جىلىگىڭنىڭ جىگىنەن وتكىزىپ جاتسا دا، جەكە باسىڭنىڭ قۇندىلىعىنا شاڭ قوندىرمايدى. ازاماتتىعىڭنىڭ، ادامدىعىڭنىڭ اۋلاسىن لاستاماي، كوڭىلىڭنىڭ ايدىنىنا كىربىڭنىڭ قىلىن تۇسىرمەيدى. مىڭ مەتر بيىكتىكتەن ارقىراي قۇلايتىن ۆەنەسۋەلانىڭ انحەل سارقىراماسىنداي قۇيىن-پەرەن قۇيىلادى دا، تاستان-تاسقا سەكىرە بۋىرقانىپ، ايتارىن ايتىپ بولىپ، اعىسى باياۋ وزەنگە، ودان مايدا كوپىرشىكتى ماقپال كولگە اينالىپ بارىپ، تىنشيدى. لاق ەتە قالادى، ارىندى سۋداي ارتىن تازالاپ وتەدى. جەكە باسىڭنان اۋلاق، جۇمىسىڭ تۋرالى ايتىپ جاتقاسىن، جابىرقاپ قالساڭ دا، بويىڭدى تەز جيناپ، ەزىلمەگەن ەڭسەڭدى تىك ۇستاپ، ەسكەرتۋدى ەسىڭە الىپ، كەمشىن تۇسىڭدى تىكتەپ، كەمشىلىكتى بىتەپ كەتەسىڭ.
كەمشىلىككە، كىسىمشىلىككە توزبەيتىن ادۋىن مىنەزدى، قىڭىر قىلىقتى، كەيدە ءتىپتى ىلىككە سەبەپ ىزدەپ تۇراتىن ءىنىم بويىنداعى وسى كەمشىلىكتەرىن بە، الدە وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرىن بە، قىرىقتىڭ قىرقاسىندا قالدىرىپ، ەلۋگە اعالىقپەن كەلدى. سول ساتتەر كەيدە «ساعىندىرىپ» قىلاڭ بەرىپ قالعانىمەن، بۇرىنعىداي قىتىمىر ايازدى ەمەس، جومارت كۇزدىڭ جەلكەمىندەي دەنەڭدى توڭازىتادى. قيمىلداپ كەتسەڭ – جىلىناسىڭ. ءبىز ءۇشىن قيمىل-جۇمىس.
ىسىڭە كىرىسەسىڭ. «جۇمىس دەگەنىمىز – ءومىر» دەپ بىلەتىن ول ءبىزدى جۇمىسسىز قالدىرمايدى، جۇمىسسىز قالدىرۋدان قورقادى. سوندىقتان وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتۋگە كەلگەن جاستار، وقي ءجۇرىپ-اق تەلەارنادا قىزمەت اتقارادى. كەيبىر سالاداعىلار جۇمىسقا «تۇيىنشەك» بەرىپ كىرەدى ەكەن دەگەندى ەستىپ قالامىز. سول سىبىس ءبىزدىڭ ۇعىمىمىزعا سىيمايدى. تۇسىنىكسىزدەۋ. ويتكەنى بىزدە ءبىر تيىن بەرىپ جۇمىسقا تۇردىم دەگەن جاندى كورمەپپىن. وسىندايدا ايتا كەتەيىك. بىردە بىرەۋ باسشىعا اقشا ۇسىنىپتى.
– جۇمىسقا قابىلداساڭىزشى، مىناۋ سىيلىعىم دەپ اقشا ۇسىنىپ تۇر. شوشىپ كەتتىم. ماعان پارا نەگە كەرەك؟ جەتپەگەنى وسى ەدى... كومپانيا وزىمىزدىكى ەمەس پە؟ جۇمىستى جانىپ ىستەيتىن تالانتتى، قابىلەتتى مامان بولسا، مەنىڭ وعان «پارا» بەرۋىم كەرەك شىعار...
ءباز بىرەۋلەر ارقالى اقىن، بىلىكتى باسشى قىزىلوردا قالاسىنداعى «قوعام تۆ» تەلەكومپانياسىنىڭ قۇرىلتايشىسى شاھيزادا ابدىكارىموۆتىڭ داۋلەتى وزىنە جەتىپ ارتىلادى، اناۋ-مىناۋدىڭ بولماشىسىن ءقايتسىن دەيتىن دە بولار. قالاي دەسە دە ءبىز قىزمەتكە كوز قىسپايسىز كىرەتىن، اقشاعا القىنبايتىن، تاپقانىڭنان ۇلەس بەر دەپ قىستامايتىن، دانىگىپ-دامەتپەيتىن مەكەمەنىڭ ءبىرىمىز. ءيا، بەلدى ءبىر كومپانيانىڭ قۇرىلتايشىسىنىڭ قارجىسى ءوز جاۋىرىن جاباتىن دا بولار، ءتىپتى اسىپ تا جاتقان شىعار. ءبىراق ءبىز ءوزىمىزدىڭ شتاتتىق كەستەدە كەلىسىلگەن جالاقىمىزدان ءبىر تيىن دا شىعىن شىقپايتىن بولعاسىن جانە كەستەگە ساي جالاقىمىز ءار اي سايىن ءبىر كۇن دە كەشىكتىرىلمەي قولىمىزعا تيگەسىن باسقاسىنا باس اۋىرتپايمىز. باسقاسىنا باس اۋىرتپايتىنداردىڭ جۇمىستان وزگە الاڭى دا بولمايدى. «بۇدان دا جامانىمىزدا تويعا بارعانبىز» دەگەندەي، كەيدە ءال-اۋقاتىمىز كۇردەلەنىپ، كۇرمەۋى قيىنداپ، جالاقىنىڭ كەشىگۋ ءقاۋپى تۋىنداسا، «سارى بالا سارى سومكەسىن الىپ كەتتى» دەپ ءوز ارامىزدا قالجىندايتىندايىمداي، باسشىمىز دوستارىنان ۋاقىتشا قارجىلىق كومەك سۇراۋعا، نەمەسە جۇرتتىڭ كەشىكتىرگەن بىزگە بەرەشەگىن تەزدەتپەككە ساپارعا شىعاتىن. تىلەگىن تىلەپ قالعان بىزدەر باس-التى كۇننەن سوڭ كەستەگە ساي جالاقىمىزعا تولىق قول جەتكىزەتىنىمىزگە سەنىمدى بولاتىنبىز. كەيىن ىرىلەنىپ، ىرگەلەنگەن كەزىمىزدە دە ارا-كىدىك بانكتەن اقشا كەلە قويماي، ۋادەلى مەرزىمنەن ءوتىپ كەتەر كۇدىك قاشسا، سارى سۋمكامەن ەمەس، كولىگىمەن كاسىبى بار دوستارىنا «سالەم بەرە» كەتەدى. راس، ءقازىر ءبىزدىڭ دە الارىمىز از ەمەس. قالاي دەگەنمەن، ايلىعىمىز ۋاقىتىندا قولىمىزعا ءتيىپ، ءبىر جىرعاپ قالعاننىڭ ءجونى بولەك ەكەن.
ءبىزدى ايلىقتان تارىقتىرىپ كورمەگەن جانى جايساڭ ءىنىمىزدىڭ قولى اشىق. جومارت. تاپقانىن باسىپ جەيتىن قاراقۇس ەمەس، شاشىپ جەيتىن اقسۇڭقاردىڭ تۇقىمى. الىستان قىزىلورداعا قوناق بولىپ كەلگەن قالامگەرلەردىڭ كوبىنىڭ ونى ىزدەيتىنى سول اقجايقاۋ جومارتىعىنان، ەرىنە لايىق كەلىنىمىزدىڭ قوناقجايلىعىنان شىعار. جومارت بولعانمەن، داراقى ەمەس. ءار تيىننىڭ سالماعىن بىلەدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ۇجىم ءقازىر ەلىمىزدەگى تاۋەلسىز تەلەارنالاردىڭ كەۋدە قاتارىندا.
ىرگەلى بولۋدىڭ ىلگەگى اقشادا ەمەس، ونىڭ باي قيالىندا. سونى جۇزەگە اسىرا ءبىلۋ قابىلەتىندە.
مادەنيەت سالاسىندا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كەزىم. ءبىر ءىس-ساپاردا كەزدەسىپ قالدىق. قولىمىزداعى سول كەزدە سيرەك كەزدەسەتىن بەينەكامەرانى كورىپ ءوز ويىن جەتكىزدى.
– مىنا كامەرانى پايدالانۋ كەرەك. سىزدەردىڭ سالالارىڭىز مادەنيەت پەن ونەرگە قاتىستى بولعاندىقتان سىر بويىنىڭ جىراۋ-تەرمەشىلەرىن جازىپ الىپ، تۇركيا، وزبەكستان سياقتى ەلدەردەگى اعايىندارعا پۇلداۋ كەرەك.
ونىڭ ۇسىنىسىن جۇرە تىڭداماي، قۇلاعىمىزدى تۇرە تىڭداعان بىزدەر سول جوبانى جۇزەگە اسىردىق. بازار جىراۋدىڭ 180 جىلدىعىنا وراي قارماقشى اۋدانىندا وتكەن ءى رەسپۋبليكالىق جىرشى-تەرمەشىلەر كونكۋرسىندا اۋديو-بەينە كاسسەتالاردىڭ ساۋدا-كورمەسىن ۇيىمداستىرىپ، جەر-جەردەن كەلگەن مەيماندارعا اقىلى قىزمەت كورسەتۋدىڭ ۇلگىسىن ۇسىندىق.
مەنىڭ ولەڭ دەپ ورەكپىپ تۇراتىن مارقۇم سەرىك وتەۋوۆ پەن ىسقاق ءپىرمانوۆ سياقتى بالا كۇنگى دوستارىمنىڭ دوسى بولعاندىقتان، بىرنەشە جەردە داستارقاندا ءۇلپاتتاسىپ جۇرگەن قيالى ۇشقىر اقىنعا قالالىق مادەنيەت ءبولىمىنىڭ سول كەزدەگى باسشىسى، ءىنىم رۋسلان رۇستەموۆ ەكەۋمىز بىرگە بارىپ، تالاي تەاترلاندىرىلعان مادەني-كوپشىلىك شارالاردىڭ يدەياسىن العانبىز.
مادەنيەت سالاسى دەمەكشى، سوندا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەنىمدە بولىمگە باسشى بولىپ كەلگەن ءبىر قارىنداسىممەن پىكىرىمىز ۇيلەسپەي، مۇددەمىز قابىسپاي، سارساڭعا تۇسكەن ءبىر الاكەۋگىم كەشتە شاھيزادا كەلىنشەگىمەن كەلە جاتىر ەكەن، كوشەدە كەزدەستىك. جاعداي سۇراسقان سۇڭعىلا ءىنىم جۇدەۋ كوڭىلىمدى جۇزىمنەن اڭعاردى.
– بىزگە كەلىپ ايتساڭىزشى. «جارامىز».
«تەنتەكتەن تەز جاۋاپ» دەپ ءبىزدىڭ ۇيدەگى جەڭگەسى ايتقانداي، جەدەلدەتىپ جىبەرگىسى كەلدى. ءبىراق، قاپەلىمدە ەشتەڭە جارىلا قويعان جوق. مەن ىنىمە شاعىمدانبادىم. جۇمىستان شىعىپ، سىرداريا اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە كەڭەسشى-رەجيسسەر قىزمەتىنە كەتتىم. التى ايدان سوڭ ءبىر ايتۋلى شارادا تاعى كەزدەسىپ قالدىق.
– اعا، مۇندا نەعىپ ءجۇرسىز؟
– جۇمىستامىن...
– ءسوزدى قويىڭىز. بىزگە كەلىڭىز. ەڭ بولماعاندا، ەلۋ شاقىرىم ەل اسپاي، ۇيدەن كىرىپ، ۇيدەن شىعاسىز.
مەن مادەنيەت سالاسىنان ەرتە كەتتىم. بويىمداعى قاجىرىمنىڭ ءبارىن بەرىپ، ەندى سونىڭ راحاتىن كورىپ، وسىرگەن، تاربيەلەگەن ءىنى-قارىنداستارىمنىڭ ارقاسىندا ءشانيىپ وتىرامىن-اۋ دەگەن كەزدە، سول ءبىر قارىنداسىمنىڭ قىزىق قىلىقتارىنىڭ سالدارىنان وتىز جىلدان استام ەڭبەك ەتكەن جەرىمنەن امالسىز الىستادىم.
تەلەارناعا كەش كەلدىم. جۋرناليست ماماندىعىم بولسا دا. بەرەتىن جاستان گورى، الاتىن جاسقا جاقىن ەلۋىمدە ءىنىمنىڭ ارقاسىندا تەلەارنانىڭ تابالدىرىعىن يمەنە اتتادىم. ءوزىمدى قادىرلەگەن جاننىڭ قۇرمەتىنە سەلكەۋ تۇسىرگىم كەلمەدى. باسىم كوپشىلىگى جاستار ۇيىسقان ۇجىمدا الاڭسىز ەڭبەك ەتكىم كەلدى. وبالى نە، بۇرىننان دا سالەمى ءتۇزۋ جۋرناليستەر قاۋىمى جايما-شۋاق، جىلى قابىلدادى. «اعالاپ» الدىمنان شىعىپ، مارە-سارە بولىپ جاتىر.
– مىنە، ەندى ءبىزدىڭ ۇجىمدا دا ەلۋگە كەلگەن ەل اعاسى بار...
مەنىڭ كەلگەنىمە وسىلاي قۋاندى.
ءقازىر سول «قوعامنىڭ» قامقورشىسى شاھيزادانىڭ ءوزى دە اسقارالى الپىسقا كەلىپ قالىپتى. بايقاماي...
تىلەگەن بەكارىستانوۆ،
قىزىلوردا قوعامدىق تەلەراديوكومپانياسىنىڭ شولۋشى-رەداكتورى.
