قازىرگى تاڭدا تاۋەلسىز قازاق ەلى الەمدىك ءبىلىم جۇيەسىمەن جان-جاقتى ىقپالداسىپ، عىلىم مەن ءبىلىمدى زامان تالابىنا ساي دامىتۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. ادام كاپيتالىنىڭ باسەكەلەستىك جاعدايدا دامۋى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ءتيىمدى باعىتتا كەلە جاتقانىن ايقىندايتىن نەگىزگى كورسەتكىشكە اينالىپ وتىر. بۇل ولشەم ەلىمىزدى بىلاي قويىپ، دامىعان ەلدەردە باسىم باعىتقا اينالعانى بەلگىلى. وسى رەتتە قازاقستان ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلىندا بۇل باعىتتا ۇلكەن بەلەستەردى باعىندىردى.
سوڭعى جىلدارى قازاقستانعا بۇكىل الەم مويىنداعان باكالاۆر – ماگيستر – رhD دوكتور جۇيەسى كەڭ قانات جايدى. سونىمەن قاتار، جوعارى وقۋ ورىندارىنا كرەديتتىك تەحنولوگيا، ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ اكادەميالىق ۇتقىرلىعى ءبىلىم سالاسىنا تولىقتاي ەندى. وسى رەتتە ءبىرقاتار ەلىمىزدەگى جەتەكشى وقۋ ورىندارى سىرت ەلدەردەن بىلىكتى پروفەسسورلاردى شاقىرىپ، ستۋدەنتتەردىڭ جان-جاقتى ءبىلىم الۋىنا جول اشقانىن دا ايتا كەتۋىمىز كەرەك.
كۇن وتكەن سايىن عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ الەمدىك ۇردىسكە ىقپالداسۋىنىڭ ارقاسىندا قازاق عالىمدارى مەن وقىتۋشىلارى حالىقارالىق جوعارى يمپاكت-فاكتورلى جۋرنالدارعا عىلىمي ماقالا جاريالاپ، وزدەرىنىڭ تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتىپ كەلەدى. وسى رەتتە قازاق عالىمدارى مەملەكەت قولداۋىنىڭ ارقاسىندا Thomson Reuters (اقش)، Springer (گەرمانيا)، Scopus Elsevier (نيدەرلاندى) سىندى دۇنيەجۇزىندەگى بەدەلدى عىلىمي اقپارات رەسۋرستارىنا قول جەتكىزىپ، وزدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى Scopus Elsevier دەرەكقورىنا ەلىمىزدەگى ءبىرقاتار جوعارى وقۋ ورىندارى جانىنان شىعاتىن عىلىمي جۋرنالدار ەنگەنىن ەرەكشە اتاپ ايتۋعا تۇرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ ارتۋىنا جانە عالامدىق عىلىمي-تەحنيكالىق ۇردىستەن قالىپ قويماۋىنا بارىنشا ىقپال ەتتى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىندا ەلىمىزدى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسۋ مىندەتىن جۇكتەگەنى بارشاعا ءمالىم. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا كوپتەگەن سالالار بويىنشا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتىپ، وتاندىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ساپاسى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا بار كۇش-جىگەءرىمىزدى جۇمساۋ ءبىزدىڭ باستى پاراديگمالاردىڭ بىرىنە اينالدى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى زاماناۋي ۇردىستەردى دامىتۋ ماقساتىندا وتانىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن باعالاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسى (بسبۇج) باستى جاڭالىققا اينالدى. بۇگىندە بۇل جۇيە ءبىلىم سالاسىنداعى ساپانىڭ سىرتقى، ىشكى باقىلاۋدى جانە ونىڭ نەگىزگى مىندەتى ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيى بويىنشا وقۋشىلاردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىن قاداعالاۋدى ماقسات تۇتۋدا. ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ قىزمەتىن، وقۋ-ادىستەمەلىك جانە وقۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋ، ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ ساتىلارى اراسىنداعى باعالاۋ ناتيجەلەرىمەن ساباقتاستىقتى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. سونداي-اق، ۇلتتىق جانە مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىن (مجمبس) حالىقارالىق ءبىلىم ستاندارتتارىنا ساي ۇدايى مونيتورينگ جاساۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس.
الەمدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن بولون ءۇردىسىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرى مەن كريتەرييلەرىنىڭ سايكەستىگىن رەسمي راستاۋ ءۇشىن ارنايى تاۋەلسىز اككرەديتتەۋ (ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى نەمەسە ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى) جۇيەسى قۇرىلدى. وسىلايشا، ەلىمىزدە بۇعان دەيىن قولدانىستا بولعان مەملەكەتتىك اتتەستاسيالاۋ ءىسى تاۋەلسىز اككرەديتتەۋ جۇيەسىنە اۋىسىپ، قازاقستان ءۇشىن ءبسبۇج-سىن دامىتۋدا عانا ەمەس، ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن وركەندەتۋدە ۇلكەن قادام جاسالىندى. ءقازىر اككرەديتتەۋ جۇيەسى ءبىلىم ساپاسىنا بەرىلگەن سەرتيفيكات قانا ەمەس، ول ءبىلىم ساپاسى مەن ادام كاپيتالىنىڭ دەڭگەيىن ايقىندايتىن نەگىزگى مەحانيزمگە اينالدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە اككرەديتتەۋدىڭ مارتەبەسى مەن دارەجەسى زاڭدى تۇردە بەكىتىلىپ، ءبىلىم ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋدىڭ جانە ىنتالاندىرۋدىڭ وڭتايلى جولدارى قالىپتاستى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا نەگىز بار.
قازاقستان ءۇشىن اككرەديتتەۋ جاڭالىق ەمەس. بۇل باعىتتا جۇمىستار بۇرىننان بەرى جالعاسىپ كەلەدى. ۋاقىت تاراپىنان تابىستى سىنالعان ىس-تاجىريبەلەرىمىز بار. اككرەديتتەۋ – مەديسينالىق، سىناۋ، سەرتيفيكاتتاۋ، زەرتحانالىق ۇيىمدار ءۇشىن، سونداي-اق اقپاراتتاندىرۋ، ب ا ق، اۋديت اگەنتتىكتەرى ءۇشىن جۇزەگە اسقانىن جاقسى بىلەءمىز. قازاقستانعا اككرەديتتەۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدە وزگە ەلدىڭ ىس-تاجىريبەسى اينا قاتەسىز كوشىرىلگەن جوق. قايتا ءبىز كەز كەلگەن تاجىريبەنى اۋقىمدى تۇردە قابىلداپ، اككرەديتتەۋدەن وتكەن مەكەمەلەردى سەرتيفيكاتتاعاندا ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ الەمدىك ستاندارتقا سايكەستىگىنە باسا ءمان بەرىپ، ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا كوڭىل بولدىك. بۇل قوعامنىڭ اككرەديتتەۋ جۇيەسىنە (لاتىن تىلىنەن «accredo» – سەنۋ) سەنىم ارتۋ بولىپ تابىلادى. وسىلايشى بىزدەر اتا-انا مەن ستۋدەنتتەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا، كوللەدجدەرگە، مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە دەگەن سەنىمىن قالىپتاستىردىق. اككرەديتتەۋ جۇيەسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى باعالاۋشى توپتىڭ قۇرامىندا اكادەميالىق قوعامداستىق وكىلدەرى، ستۋدەنتتەر، شەتەلدىك ساراپشى مامانداردىڭ بولۋىندا. تاۋەلسىز ساراپشىلار ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى جانە باعدارلامالارىنىڭ ساپاسى مەن سايكەستىلىگىن قاداعالاپ، ونى جەتىلدىرۋدە ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ، ساپا ستاندارتتارىنا قالاي سايكەستەندىرۋگە قاتىستى وزدەرىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ايتادى. سوندىقتان اككرەديتتەۋ بارىسىندا تاۋەلسىز قوعامدىق-كاسىبي باعالاۋعا قاتىستى ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدانادى.
بۇگىندە ەلىمىزدەگى اككرەديتتەۋ جۇمىستارىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ماقۇلداپ، اككرەديتتەۋ ورگاندارىنىڭ ۇلتتىق تىزىلىمىنە ەنگەن اكرەديتتەۋ جانە رەيتينگتىڭ تاۋەلسىز اگەنتتىگى (ارتا) جانە باسقا دا ءبىرقاتار وتاندىق جانە شەتەلدىك اككرەديتتەۋ ۇيىمدارى جۇرگىزىپ كەلەدى.
بۇل جۇمىستىڭ اتقارىلىپ كەلە جاتقانىنا بيىل بەس جىل بولدى. بۇگىندە اككرەديتتەۋ جانە رەيتينگتىڭ تاۋەلسىز اگەنتتىگى ءبىلىم ساپاسىن جەتىلدىرۋدە قازاقستاندا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، وزگە ەلدەردە دە مويىندالعان جەتەكشى ۇيىمعا اينالدى. وسى جىلدار ءىشىندە ءبىراز ىس-تاجىريبە جيناقتالدى. 43 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى ينستيتۋسيونالدىق اككرەديتتەۋدەن، 1075 ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مامانداندىرىلعان اككرەديتتەۋدەن وتكەنىن اتاپ ايتۋعا بولادى. اككرەديتتەۋدىڭ سالالىق ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى ارنايى قۇرىلىمدار قۇرىلىپ، ولاردىڭ جۇمىسى جەتىلدىرىلدى.
ءبىزدىڭ باستى ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى، جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەر ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋدە الەمدىك تاجىريبەنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن جانە ءوزىمىزدىڭ ەرەكشەلىگىمىزگە ساي ۇيلەستىرە دامىتۋ بولىپ تابىلادى. ينستيتۋسيونالدىق جانە مامانداندىرىلعان اككرەديتتەۋ كەزىندە ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ ساياساتى مەن زاڭدىلىعىن ساقتاپ، ەۋروپالىق ءبىلىم ستاندارتىنا سايكەس (ESG) دايىنداۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن باسشىلىققا الدىق.
اگەنتتىك ESG ستاندارتىن جان-جاقتى جەتىلءدىرىپ، ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم ساپاسى ۇلتتىق ساياسات پەن زاڭعا سايكەس قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىمىز قوعامنىڭ نازارىن اۋدارىپ، جەكەلەگەن ادامداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزدى.
2015 جىلى ەلىمىزدىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانى ۇلتتىق تىزىلىمگە ەنگەن اككرەديتتەۋ ۇيىمدارى ەۋروپاداعى ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدەگى جەتەكشى جەلىلەرگە تولىق مۇشە بولۋى كەرەك دەپ تالاپ قويدى. مۇنداي تالاپتار اگەنتتىك ءۇشىن قاشاندا ماڭىزدى. سەبەبى، حالىقارالىق ارەنادا ۇزدىك تاجىريبەلەردى ۇيرەنۋ جانە ەنگىزۋ ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ زامان تالابىنا ساي بولۋىنا جول اشاتىنى انىق.
ەلىمىزدەگى اككرەديتتەۋ جۇيەسىن دامىتۋ ىسىنە قاتىستى ارتا-نىڭ العا قويعان ماڭىزدى ستراتەگيالارىنىڭ ءبىرى – ەۋروپالىق دەڭگەيدەگى اگەنتتىكتەرمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋ ەدى. بۇگىندە سول ماقساتىمىزعا دا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. ءقازىر اگەنتتىك CEENQA-نىڭ (ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا مەملەكەتتەرىنىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا اگەنتتىكتەر جەلىسى) جانە INQAAHEء-نىڭ (جوعارى ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ اگەنتتىكتەرىنىڭ حالىقارالىق جەلىسى) تولىققاندى مۇشەسىنە، سونداي-اق ENQA-نىڭ (جوعارى ءبىءلىم سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەۋروپالىق اسسوسياسياسى) ۇلەستەس مۇشەسىنە اينالدى.
ايتا كەتەيىك، اگەنتتىكتىڭ ENQA مۇشەلىگىنە ءوتۋىنىڭ ماڭىزى زور. ويتكەنى، اتالعان ۇيىم 1998 جىلى ەۋروپالىق كەڭەس ۇسىنىسى بويىنشا بولون ۇدەرىسى بازاسىن انىقتاۋ ءۇشىن قۇرىلعان-دى. ال بولون ۇدەرىسىنە مۇشە قازاقستان ءۇشىن اككرەديتتەۋ ۇيىمدارىنىڭ كوشباسشىسى ENQA-عا تولىق مۇشە بولىپ، ەۋروپالىق ساپانى قامتاماسىز ەتۋ اگەنتتىكتەرىنىڭ تىزىلىمىنە (EQAR) ەنۋ ماڭىزدى قادام.
اگەنتتىكتىڭ باستى جۇمىسى ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن. سوندىقتان بىزدەر موينىمىزعا العان مىندەتتەرگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايمىز. جۇمىسىمىزدى جەتىلدىرۋ باعىتىندا جىل سايىن تۇتىنۋشىلار اراسىندا تالداۋ جۇرگىزەمىز. سونداي-اق، جوو-نىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن سىرتتاي باعالاپ، ءبىلىم ساپاسىن دامىتۋدىڭ جاڭا جولدارىن بىرلەسىپ قاراستىرامىز. جالپى، ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىمەن اراداعى جۇمىسىمىز اككرەديتتەۋدەن وتكەننەن كەيىن دە ۇزىلمەيدى.
ءسوز سوڭىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ باعىتىنداعى جۇمىستارىمىزدا ءوز جەمىسىن بەرگەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. اككرەديتتەۋ سالاسىنداعى ءبىرقاتار جەتەكشى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ارنايى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
اكادەميالىق ۇتقىرلىق، ءبىلىم باعدارلامالارىن ينتەگراسيالاۋ، عىلىم مەن ءوندىرىستى ۇيلەستىرۋ، ىشكى جانە سىرتقى باعالاۋدا ەۋروپالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرۋ، قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارى ديپلومدارىن ەۋروپا وڭىرىندە اينالىمعا ەنگىزۋ، وقۋ بىتىرگەن جاستارىمىزدى سىرت ەلدەردە، ءوز وتانىمىزدا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ سەكىلدى ماڭىزدى جۇمىستارمەن اينالىسىپ كەلەمىز. بۇل قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ حالىقارالىق ءبىلىم كەڭىستىگىندە بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ، سەرپىن بەرەدى. سونىمەن قوسا ءاربىر ازاماتتىڭ ءوز ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر تۋعىزادى.
الينا جۇماعۇلوۆا،
اككرەديتتەۋ جانە رەيتينگتىڭ تاۋەلسىز اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى
«ەگەمەن قازاقستان»
