بيىلعى جىلدىڭ 6 قاراشاسىندا امەريكانىڭ "Financial times" گازەتىندە "AI and robots line up for battlefield service. The future of the US arsenal lies in next president’s hands" (جاساندى ينتەللەكت جانە روبوتتار سايىس الاڭىنا كەزەككە تۇرۋدا نەمەسە اقش-تىڭ بولاشاعى كەلەسى پرەزيدەنتتىڭ قولىندا) دەگەن ماتەريال جارىق كورگەن بولاتىن. قامشى پورتالى ءوز كەزەگىندە كەرەك اقپاراتتى ەلەكتەن وتكىزىپ، ىقشامداپ، رەداكسيالاپ اعىلشىن تىلىنەن اۋدارىپ، وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردى.

بولاشاقتاعى قاقتىعىستار جايلى ءسوز قوزعالعاندا، جاساندى ينتەللەكتتىڭ شىعۋ تاريحى ۇزاقتان باستاۋ الادى: ورتاعاسىرلىق گولەملىق ەۆرەي داستۇرىنەن باستاپ، ۋەلستىڭ روبوتتاندىرىلعان مارسياندىق ماشينالارى، دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جانە ودان ارىعا دەيىن. ءتىپتى، ءبىزدىڭ سۋىق سوعىس جايلى ەڭ كۇدىكتى ويلارىمىزدىڭ تۇبىندە تەحنولوگياعا دەگەن ماحاببات بار. 

سوڭعى بىرنەشە جىلدان بەرى ادام قيالىنىڭ بارلىعىن دەرلىك قول جەتىمدى ەتكەن ريەۆوليۋسيالىق تەحنولوگيانىڭ دامىعانىن كورەمىز: جاساندى ينتەللەكتتەر مەن روبوتتەحنيكالار اسكەري تەحنولوگيانىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇر.

اسكەري جۇيەدە قولدانىلىپ جۇرگەن زاماناۋي قاقتىعىستار الەم بويىنشا كوبىرەك اۆتوماتتاندىرىلعان پروسەسسورلارعا تاۋەلدى. اقش Aegis راكەتالىق كرەيستەردە وزدەرىنىڭ زەنيتتىك جانە زىمىران قارۋىنان قورعانۋعا ارنالعان جۇيەلەردى ىسكە اسىراتىن اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرى بار.

   اسىلىندا، جاساندى ينتەللەكت كوپتەگەن پلاتفورمالاردىڭ ايىرمالىق بەلگىسى. تارانيس ءپروتوتيپى BAE Systems كومپانياسىنىڭ كورىنبەيتىن ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتى 2030 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى، كوبىنە اۆتونومدى تۇردە جۇمىس ىستەيدى.

   اقش-تىڭ كەلەسى پرەزيدەنتى امەريكانىڭ بولاشاق ارسەنالى جاساندى ينتەللەكت پەن روبوتتەحنيكالارعا قانشالىقتى تاۋەلدى بولاتىنى جايلى سۇراقتارمەن بەتپە-بەت كەلەدى. اقش-تىڭ پرەزيدەنتى باراك وباما عىلىمي زەرتتەۋلەر جونىندەگى جانە 2012 جىلى اۆتونوميالىق قارۋلاندىرۋ جۇيەسىن وڭدەۋ مەن قولدانۋعا بايلانىستى ديرەكتيۆاعا قول قويدى. 2017 جىلى قابىلدانعان شەشىم الەمدەگى ەڭ قۋاتتى حالىقتىڭ الداعى ون جىلدا سوعىس جۇرگىزۋ جولىن انىقتايتىن بولادى.

   عىلىم ءبىزدىڭ ەتيكالىق جانە ادامگەرشىلىك تۇسىنىكتەرىمىزدەن الدەقايدا العا شىعىپ كەتەتىندىكتەن، روبوتتەحنيكالار سوعىستا ۇرەي تۋعىزادى. تەرميناتور ستيلىندەگى روبوتتاردىڭ نەمەسە اۋەدە كىمدى جارىپ جىبەرەتىنىن وزدىگىمەن شەشەتىن ۇشقىزسىز ۇشاتىن اپپاراتتاردىڭ زارداپتارى مەن سالدارى قوعامدىق ورىنداردا ەشقاشان تالقىلاۋعا تۇسكەن ەمەس. Robot، Human Rights Watch قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ جونىندەگى حالىقارالىق كوميتەت جانە the Campaign to Stop Killer Robots سىندى كامپانيالار بۇل جاعدايدى وزگەرتۋگە بارىن سالىپ وتىر. ولار قارۋ-جاراقتىڭ اۆتونومدىق جۇيەسىن وڭدەۋگە تولىق تىيىم سالۋدى كوزدەپ وتىر. الايدا، اقش بۇعان كەلىسىم بەرۋى ەكىتالاي. پەنتاگون روبوتتاردى اقش-تىڭ بولاشاقتاعى اسكەري باسىمدىلىعىنىڭ نەگىزى رەتىندە انىقتاپ قويدى. بۇل نەگىزگى كومپونەنت رەتىندە جۇرگىزىلەدى. قارسىلاستارى وزدەرىنىڭ الدىن وراپ كەتپەۋى ءۇشىن كوپ جىلدار بويى سوعىستا باسىمدىلىققا يە بولۋ ماقساتىندا اقش جاڭاشىل تەحنولوگيالاردى زەرتتەپ، قولداندى. ءبىرىنشى يادورلىق قارۋ؛ ەكىنشى ناقتىلىق جانە اتۋ جاراقتارى.

   روبوت پلاتفورمالار ماڭىزدى بولا باستاماق. امەريكاندىق ستراتەگتەر قارسىلاستار شىعاراتىن ارزان تەحنولوگيادان ۇشاق تاسىعىش سىندى قۇندى اكتيۆتەردى قورعاۋعا كومەكتەسۋ كەرەك دەپ ويلايدى. قىتايلىق گيپەردىبىستىق زىمىراندارعا نەمەسە يراننىڭ تەڭىز كۇشتەرى تاراپىنان ازىرلەنەتىن جارىلعىش قايىقتارعا قارسى تۇرۋ ءۇشىن اقش ءتارىزدى اسكەري كۇشتەرگە روبوت پەن جاساندى ينتەللەكتكە جۇگىنۋدەن باسقا امال قالمايدى.

   «جاساندى ينتەللەكتتىڭ قاجەتتىلىگى – ادامي اگەنتتىكتى الماستىرۋ ەمەس، كەرىسەنشە»، – دەيدى بريتاندىق تەڭىز وفيسەرى. – روبوتتور مەن جاساندى ينتەللەكتتى كوبىرەك قولدانۋ قاجەتتىلىكتەن تۋىپ وتىر، سەبەبى ەڭ قۇندى اكتيۆتەردى ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك. جاساندى ينتەللەكتتىك تەحنولوگيا بىرنەشە جىلدان كەيىن  ەتيكالىق پروبلەمالالار مەن قاۋىپ-قاتەر تۋعىزۋى مۇمكىن. جاقتاۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە جاساندى ينتەللەكت قاقتىعىس جاعدايىندا ۇلكەن ناقتىلىققا جانە اسكەري قىلمىستار مەن ازاماتتىق ءولىمنىڭ ازايۋىنا اكەلەدى. ءبىراق قارسىلاستار روبوتتاردىڭ سوعىستا بىرەن-ساران اۆتونوميالىق جولمەن بوي كورسەتۋى قاقتىعىستىڭ سيپاتىن وزگەرتۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى.

   رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسىپ كىرۋى – جانە ونى جەتەلەگەن  كامپانيالاردىڭ اۋقىمدى ينفورماسيالىق سوعىستارى «ادامي لاندشافت» اتالاتىن اسكەري تەحنولوگيالارعا ىقپال جۇرگىزۋ ءۇشىن بولاشاقتاعى سوعىستاردىڭ دا بارىنشا مالىمەتتەرمەن جانە پسيحولوگيالىق وپەراسيالارمەن باسقارىلاتىنىن كورسەتتى.

   روبوتتەحنيكالار مەن جاساندى ينتەللەكت بۇل ديناميكاعا قالاي تولىقتىرىلاتىنىن ءالى دە انىقتاۋ كەرەك.
دەيتۇرعانمەن، بولاشاقتاعى سوعىس قارۋمەن قان توگىسۋ ەمەس. ول اقپاراتتىق جانە پسيحولوگيالىق مەڭگەرۋ. ال، بۇنىڭ نەگىزىن عالامتور قالايدى، AI (Artificial Intelligence-جاساندى ينتەللەكتتى) ارقىلى كەمەلدەنەدى، جاساندى ينتەللەك Big Data (ايدىك دەرەك) جانە Cloud Computing (بۇلت ەسەپتەۋ) ارقىلى جۇزەگە اساتىنى بەلگىلى. 

اۋدارعان: مارال شايحى