كەشە جازۋشىلار وداعىندا اقىن، كومپوزيتور، اكتەر ەرمۇرات زەيىپحاننىڭ 50 جىلدىعى اياسىندا اتقارىلاتىن شارالار تۋرالى پرەسس-كونفەرەنسيا ءوتتى ءارى اقىننىڭ «دۇنيە عاپىل» اتتى شىعارمالار جيناعى جارىق كوردى.
شاراعا حالىق جازۋشىسى قابدەش ءجۇمادىلوۆ، ق ر جازۋشىلار وداعى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى عالىم جايلىباي، جازۋشىلار وداعى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاناربەك ءاشىمجان، قىتايتانۋشى، تاريحشى-عالىم ءنابيجان مۇحامەتحان ۇلى، اقىن الماسبەك احمەتبەك ۇلى قاتىسىپ، ەرمۇرات زەيىپحاننىڭ شىعارماشىلىعى مەن ءومىرى جايىندا كەڭ ماعلۇمات بەردى.
قابىرعالى قالامگەر قابدەش ءجۇمادىلوۆ: «ەرمۇرات تالانتىمەن، تاعدىرىمەن، ونەرىمەن جانە بولەك بولمىسىمەن ءبارىمىزدى مويىنداتتى. ونى كۇنى كەشەگى سەرىلەردەي كوردىك. ولەڭى قانداي، پروزاسى قانداي، اندەرى قانداي ەدى؟ «كوك تۋدىڭ جەلبىرەگەنى» بۇگىندەرى بارشا قازاقتىڭ جاتقا ايتاتىن انىنە اينالدى. «كۇنەس-ايى» تۋعان جەر تۋرالى قۇيىلىپ تۇسكەن بىرەگەي تۋىندى ەدى. ونىڭ 70-كە جۋىق ءانى بار، ورىنداۋشىسى تابىلسا ەلدىڭ رۋحىن كوتەرەتىن سۇبەلى تۋىندىلارعا كەندە ەمەس. ولەڭدەرىندەگى سىربازدىق، شىنشىلدىق جايىندا ءالى دە بولسا تەرەڭىرەك زەرتتەۋ كەرەك»، – دەدى.
ال ن. مۇحامەتحان ۇلى: «ناعىز پاتريوت كىم دەسە – ەرمۇراتتى، ناعىز دەگدار جان كىم دەسە – ەرمۇراتتى، ناعىز قاراپايىم ونەر يەسى كىم دەسە – تاعى دا ەرمۇراتتى ايتۋعا بولادى. ول ءوزىنىڭ ادال دا شىنايى بولمىسىمەن بارىمىزگە سىيىمدى، ۇلگى بولعان ازامات»، – دەدى.
ەرمۇرات زەيىپحان ەسىمى ەل جادىندا
7 جەلتوقسان كۇنى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىندا اقىن، انشى-كومپوزيتور ەرمۇرات زەيىپحاندى ەسكە الۋ كەشى وتەدى. ول جۇڭگو حالىق رەسپۋبليكاسى شىڭجاڭ ولكەسى، ىلە ايماعى كۇنەس اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى شەتەلدە تۇراتىن ميلليونداعان قانداسىمىزدى تۋعان ەلگە قايتارۋ، دارىندى ەتنوستىق قازاق جاستارىن وقىتۋ جانە قازاقستان ازاماتتىعىن الۋىن ىنتالاندىرۋ باعىتىندا جاسالعان كوشى-قون ساياساتىنىڭ ارقاسىندا اتامەكەنگە اتباسىن بۇرعان تالانتتى جاستاردىڭ ءبىرى بولاتىن. جاسىنداي جارق ەتىپ وتە شىققان 45 جىل عۇمىرىندا «سىبىزعى سارىنى»، «وزىڭە ارنادىم» «ءۇش بۋرىل»، «بۇ دۇنيە» سياقتى پروزالىق شىعارمالار مەن ولەڭدەر جيناعىن جارىققا شىعاردى. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ وركەسترىندە قىزمەت ەتىپ، «كوك تۋدىڭ جەلبىرەگەنى»، «كۇنەس-اي»، «ەكى دۇنيەدە جالعىزىم – قازاقستان»، «جايلاۋىم – ءانىم»، «كەنەسارى»، «قىزاي انا» سياقتى رۋحتى اندەر سىيلادى.
كوزى ءتىرى بولعاندا بيىل ەردىڭ جاسى – ەلۋگە تولار ەدى.
«ەكى دۇنيەدە جالعىزىم – قازاقستان» دەپ اتالعان كەش قارساڭىندا ونەر يەسىنىڭ شىعارماشىلىق بولمىسى مەن ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى تۋرالى تۋعان ءىنىسى نۇرشات زەيىپحان ەسكە الادى.
– وتباسىمىزدا 8 بالا وستىك، التى ۇل، ەكى قىز. ەرمۇرات اتا-انامىزدىڭ ءتورتىنشى پەرزەنتى بولاتىن. مەن – تاي-قۇلىنداي تەءبىسىپ بىرگە وسكەن، جانىندا ۇنەءمى بىرگە جۇرگەن تەتە باۋىرىمىن. ءبىر-بىرىمىزدەن كوز جازىپ قالعان تۇستارىمىز وتە از. بالا كەزدەن قىزىعىمىز بەن قۋانىشىمىز ءبىر، ءازىل-قالجىڭىمىز ورتاق، ارامىزدا جاسىرىن سىر ساقتالمايتىن. ول مەنەن ءبىر جىل بۇرىن مەكتەپكە باردى، سوندا سوڭىنان قالماي سىنىبىنا دا بىرگە ىلەسىپ كىرىپ العانىم بار. ۇيگە كەلىپ، نامىستانىپ، «وقىمايمىن» دەپ اشۋلانىپ، اكە-شەشەمىز مەنى الداپ-سۋلاپ الىپ قالعان. كەلەسى جىلى مەن مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتادىم. سودان باستاپ، وقۋشى كەزدەگى ءاربىر جەتىستىكتەرىنىڭ كۋاسى بولدىم. 3 سىنىپتا سۋرەت سالۋعا بەيىمدەلىپ، «جايلاۋدا»، «ساۋىنشى»، «كول بويىندا» دەگەن تۋىندىلارى بالالار گازەتىنە جاريالانعانى ەسىمدە.
اكەمىز ۇزاق جىلدار باسشىلىق قىزمەت ىستەگەن. كۇنەس اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىن قۇرىپ، اياعىنان تۇرعىزدى. ءوزى سكريپكا مەن دومبىرادا قاتار وينايتىن، ءان سالاتىن. شەشەمىز اۋىلدىڭ جيىن-تويلارىندا ايتىسقا تۇسەتىن، شەشەن ادام-تىن. ەرتەگى، اڭگىمەلەر ايتىپ، قۇلاعىمىزعا نەبىر اقىل-وسيەتتەردى قۇيىپ وتىراتىن. جىر-اڭىز كەيىپكەرلەرى كوز الدىمىزعا ەلەستەپ، ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن ەلىتىپ وتىراتىنبىز. ونىڭ ۇستىنە اكەمىزدى ىزدەپ كەلەتىن كوزى قاراقتى، ايتۋلى ونەر ادامدارىنان بوساعامىز بوسامايتىن. قيسسا-داستاندار ايتىلىپ، كۇي شەرتىلەتىن. سودان بولسا كەرەك، ءبىز دە سول اۋەنگە، دومبىراعا، كۇيگە جاقىنداۋ بولىپ قالىپتاستىق. بالا كەزىمىزدەن ءجۇرەگىمىزگە توقىپ، ەسىمىزدە ساقتاپ، مەكتەپ قابىرعاسىندا قولىمىزعا دومبىرا، گيتارا الىپ، كۇي شەرتىپ، ءان ايتىپ، ەلىكتەي باستادىق. ەرمۇرات سول ۋاقىتتىڭ وزىندە-اق كاسىبي دەڭگەيدە ءان شىرقايتىن دارەجەگە جەتتى. كوركەمونەر ۇيىرمەسىنىڭ جەتەكشىلەرى تالانتىن بايقاپ، ساحناعا شىعارىپ ءجۇردى. دارىنى كۇن وتكەن سايىن اشىلا ءتۇستى. ونىڭ ۇستىنە وتە كىتاپقۇمار بولدى. قولىنا تۇسكەن كەز كەلگەن كىتاپتى وقيتىن، جوعىن ىزدەپ جۇرەتىن. ءسابيت مۇقانوۆ، اباي، مۇحتار اۋەزوۆكە ەرەكشە ىنتامەن باس قويدى. قىتايداعى كلاسسيك جازۋشىلاردىڭ دا شىعارمالارىن قالدىرمايتىن. بىرتە-بىرتە ادەبيەتكە دە بەيىمى اشىلدى. ولەڭ، پوەما، اڭگىمە جازىپ، شاعىن مادەني شارالاردا وقىپ، حالىق نازارىنا ۇسىندى. وسىنداي جان-جاقتى قىرىنىڭ ارقاسىندا مەكتەپ بىتىرە سالىسىمەن كۇنەس اۋداندىق ويىن-ساۋىق انسامبلىنە جۇمىسقا قابىلداندى. كاسىبي ارتيستەردىڭ قاتارىندا ءوز ونەرىن دامىتا ءبىلدى. ۇيرەنە ءجۇرىپ، ىزدەندى. قارىم-قابىلەتىن تىڭدارمانعا كورسەتۋدەن، تىنباي ەڭبەكتەنۋدەن جالىققان جوق. اۋداندا جۇزەگە اساتىن ۇلكەن فەستيۆالدەردە ۇستازدارى مەن اعالارىنىڭ الدىن وراي ءوتىپ كەتكەن تۇستارى دا بار. سول جارىستاردىڭ ناتيجەسىندە «ءى دارەجەلى ءان ايتۋ شەبەرى» اتاندى. ارى قاراي ءبىلىمىن كوتەرۋدى ارمانداپ، 1986 جىلى ىلە قازاق وبلىسىنىڭ كاسىپتىك كوركەمونەر مەكتەبىنىڭ ءان سىنىبىنا قۇجات تاپسىردى. ۇزدىك ناتيجەمەن اياقتاپ، قازاق تەلەارناسىنا ديكتور بولىپ قىزمەت اتقاردى. ەكى جىلدان كەيىن تاۋەلسىزدىك تاڭى اتىپ، ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتىڭ ارتۋىنا بايلانىستى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەلىسىمىمەن، ءبىلىم الماستىرۋ، ونەر جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنا ءتۇستى. وقي ءجۇرىپ، ونەر ادامدارىنا تانىمال بولا باستادى. كوپتەگەن ادامداردىڭ ىقىلاسىنا بولەندى، ءتۇرلى بايقاۋلارعا قاتىستى. كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى انشىلەر كونكۋرسىندا، «ۇكىلى ءۇمىت» بايقاۋىندا ب ا ق سىنادى. كومپوزيتورلىق قىرىن تانىتىپ، قادىر مەن تۇمانباي اعامىزدىڭ قولىنان ارنايى سىي-سياپات الدى. جىر ءمۇشايرالارىنا دا قاتىستى. 1994 جىلى اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا، م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىندا اكتەرلىك، انشىلىك قىرىن شىڭدادى. اباي اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا، قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس بەردى. 2000 جىلدان قورعانىس مينيسترلىگى ءان-بي انسامبلىندە جۇمىس ىستەپ، فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءانسامبلدىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولدى. «ەكى دۇنيەدەگى جالعىزىم – قازاقستان»، «كۇنەس-اي» دەگەن ەكى شىعارماشىلىق كەشىن وتكىزدى. ەڭبەگىنە قاراي ۇجىمى باعالاي ءبىلدى. اسكەري قىزمەتى بويىنشا، مايور شەنىن الدى. كاسىپتىك جاعىنان كەمەلدەنىپ، جەتىلىپ، ەندى شارىقتاپ كەلە جاتقان كەزدە ناۋقاستانىپ ومىردەن ءوتتى. بەرگەنىنەن بەرەرى كوپ ەدى، ەل-جۇرتى، تۋعان-تۋىسى بوتاداي بوزداپ قالدىق...
