عۇمىردىڭ قۇلا ەستەلىگى

جاۋ ليحۇڭ (جۇڭگو)

دراگەن دراگودجلوۆيك (Dragan Dragojlovic)- الەمگە اتى ايگىلى سەربيا اقىنى. ول بەيبىتشىلىك جىلدارى مەن سوعىس كەزەڭىنىڭ قاي-قايسىندا دا وزىنە ءتان نازىكتىك پەن سۇلۋلىق اياسىنان الىستامادى، شىندىق پەن كوركەمدىكتىڭ وتكىر تولعانىسىنا ورانعان جىرلارى سانسىز وقىرماننىڭ ىقىلاسىن وياتتى. الەمدەگى الاساپىراندىق پەن ادامدار ارا الپارىس اقىننىڭ اسقاق سەزىمى مەن اساۋ شابىتىن مۇقالتا المادى، كەرىسىنشە ونىڭ جاسامپازدىققا دەگەن ىنتاسىن ونان ارى ورشىتە ءتۇستى ؛ قىرىق نەشە جىلدان بەرى، دارا جان داۋىسى، جيناقى دا يقۋاتتى ءتىلى، تەرەڭ دە الۋان قىرلى وي وبرازى، تاسقىنداعان تەڭدەسسىز سەزىمى ارقىلى ءوزىنىڭ پوەزيا پاتشالىعىن قۇرىپ شىقتى. ولەڭدەرىندە اقيقاتقا ىزدەۋ سالىپ، بەيبىتشىلىكتى ۇندەدى ءارى پوەزيانىڭ قۇدىرەتتى اۋەنىنە ەلىتىپ، ماحاببات قۇشاعىندا تەربەلدى. جىرلارىنىڭ بايىپتى، ءماندى، ءيىرىمدى سارىنى ارقىلى، الۋان بوياۋلى وسى زامان پوەزيا الەمىنەن وزىنە ءتان پوەتيكالىق الاپقا قول جەتكىزدى. شىعارمالارى كوپتەگەن تىلدەرگە اۋدارىلىپ، دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تارادى، جۇڭگو دا ءبىرتالاي جىر توپتاماسىن اۋدارىپ، باسپادان شىعارعان ەلدەردىڭ ءبىرى.

دراگەن دراگودجلوۆيكتىڭ «ماحاببات حاتتارى» اتتى جىر جيناعىن ماحابباتقا ماداق ءارى ناعىز ادامدىق تابيعاتقا دەگەن تەرەڭ ىزدەنىس دەپ قابىلدايمىز، 1992جىلى باسپادان شىققاننان بەرى كوپ ەلگە كەڭىنەن تارالدى، مىنە، بۇگىن بۇل جيناقتىڭ اۋدارما نۇسقاسى ەلىمىزدە دە جارىق كورىپ وتىر. جيناقتى وقىعان سوڭ، مەنىڭ دە جان دۇنيەم اقىننىڭ شىنايى سەزىمىمەن سىلكىنىپ، ىڭكارلىققا تولى سەتەر جىرلاردىڭ جالىنىنا شارپىلدى.
«ماحاببات حاتتارىندا» جەر-كوكتەگى ءارقانداي نارسەنىڭ ءبارى دە ماحابباتتىڭ سيمۆولىنا اينالىپ كەتكەن، اقىن ءۇشىن ماحاببات لاۋلاعان وت. مەيلى قاي كەز بولسىن جۇرەكتە ماحاببات بولادى ەكەن، وندا اقىننىڭ اينالاسى قاۋلاعان جالىن، قالىقتاعان ۇشقىن، تىم بولماعاندا، جان جىلىتار جىلۋ تابى. وسىناۋ وتقا ورانعان الەمنىڭ ىشىندە بولمىستىڭ دا، قيالدىڭ دا وشپەس الاۋى بار. ولار جارىق كۇندە ورشەلەنە لاۋلاپ، جەر مەن كوكتى ساۋلەگە بولەسە، قارا تۇنەك قاماعان الەمگە دە نۇر سىيلايدى، قار-مۇزى سىرەسكەن ادام تاعدىرىنا جىلۋ باعىشتايدى. شىنايى ومىردەگى جالىن سونگەنىمەن، جۇرەكتەگى قۇشتارلىق وتى سونبەك ەمەس، اقىن بۇل تۋرالى:

«الاۋلاعان جۇرەكتە
قالدى تابى ءبىر ورايىن كۇزەتكەن! . .
الدە بالكىم الدا قايتا تۇتانىپ،
باعدار بولار قۇتقاراتىن تۇنەكتەن! » دەپ تۇيىندەيدى. عاشىقتىق وتىنا قاتىستى جىرلاردىڭ ىشىندە «حاتپەن جاعىپ سونبەيتۇعىن وت جالىن» دەيتىن ءبىر ولەڭ بار. بۇل اقىننىڭ ماحاببات جىرلارىنا بەرگەن تۇسىنىكتەمەسى ىسپەتتى. ءتىلى عاجاپ، ماحابباتى بۋىرقانعان جىر جولدارىندا:
«حاتپەن جاعىپ سونبەيتۇعىن وت جالىن،
ۇنمەن قالاپ ماڭگىلىكتىڭ قاتپارىن.
اڭساۋلارمەن سۇرلەۋلەيمىز ارانى
ىزدەۋلەرمەن جاتار جول بوپ تاپتالىپ» دەيدى. وسىنداعى «اڭساۋلارمەن سۇرلەۋلەنىپ، ىزدەۋلەرمەن تاپتالىپ» جولعا اينالار سوقپاقتىڭ جان تۇكپىرىنە جول تارتارى كادىكسىز.
جيناقتاعى باسىم كوپ ولەڭدەر ماحابباتتى شىنايى بەينەلەگەندىكتەن دە وقىرماننىڭ ەسىندە ماڭگىلىك جاتتالىپ قالادى. مىسالعا ايتار بولساق، «ويىپ جازدىم اتىڭدى» دەگەن ولەڭدە عاشىعىنىڭ اتىن تانىنە، كوزىنە، جان جۇرەگىنە ويىپ جازىپ، بار بولعان ماحاببات قۇپياسى، شاتتىعى مەن ازابى رۋحىمەن بىتە قايناسىپ، توعىسىپ كەتكەنى سونداي:
«ءولىم دە ونىڭ ماڭايىنا باسا الماس،
جۇرەگىمنىڭ لۇپىلىنە ىلەسىپ

ءومىر ءسۇرىپ،
شەتسىز-شەكسىز جاسار جاس» دەپ حيكىمەتتى قيالداۋ، جۇرەكتىلىكپەن ويلاۋ ارقىلى ماحابباتقا ەركىن سامعار قانات بىتىرسە، ەندى ءبىر ولەڭىندە:
«كەشكى اسپاننىڭ جيەگىنەن كەسىپ اپ،
ساعان كويلەك تىگەمىن.
ەتەگىنە مولدىرەتىپ ارماندى
كەستەلەيمىن كەشىرمەمنىڭ گۇل ءوڭىن» دەگەندەي، قيلى ەلەسكە ەلىتەدى.
تىلسىمدىك جاسىرىنعان ولەڭدەرىندەگى كومەسكى ۋاقىت، سىرلى سارىن ادامعا تىرشىلىك پەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ سالماعى مەن ءمانىن سەزىندىرە تۇسەدى. مىسالى، «عايىپ بولدى سول دىبىس» دەگەن ولەڭدە، كۇن باتقاننان كەيىن جۇرەگىندەگى سول ءبىر ادامنىڭ اتىن باسقاشا سەزىنىپ، ساعىنىشقا ورانادى، سول ءبىر ەسىم كەڭىستىكتە ساناقسىز اۋەندەرگە اينالىپ، ودان ارى «مۇڭلى جوقتاۋ انىمەن ۇلاسىپ» كەتەدى، سول ءبىر ەسىم «جاڭعىرىققا اينالىپ ءوزىن-وزى مۇسىندەيدى، زىلدەي اۋىر ءتۇننىڭ اسۋسىز اڭعارىنان اتتاپ وتەدى. ليريكالىق مەننىڭ رۋحى شىلدەلىكشە شىرىلداپ قايىرىلماسقا كەتكەن جازدى ءوزىنىڭ تىنىمسىز شىرىلىمەن جانتالاسا قايتادان توقىماق حارەكەتىنە تۇسەدى» . اقىن وسىلاي جۇرەگىندەگى سول ءبىر سىرلى ەسىمدى شاقىرادى، تىنىشتىق ىشىندە وز-وزىمەن سويلەسەدى، كۇبىرگە باسادى…
اقىننىڭ جانە ءبىر ولەڭىنەن «ەسىڭدە مە، دىبىسىمنىڭ رەڭى؟ » دەيتىن جولداردى كەزىكتىرەمىز. بۇل ءبىر عاجايىپ سۇراۋ، «دىبىسىمنىڭ رەڭى؟ » قالايدا دىبىستىڭ رەڭىن سۇيگەن جۇرەكتەر عانا پارىقتاپ، سەزىنە الاتىن بولسا كەرەك.
«تىنىشتىقتىڭ ىشىندەگى وكسىكپىن، كۇرسىنىسىم مولدىرەگەن تاڭعى شىق. بۇگىننەن سوڭ تاعى دا، كوز جاسىڭدى كولدەتەرسىڭ، جان قۇسىم! »، «شەر-مۇڭىڭدى اۋەلەتىپ اندەتۋ، قامىرىقتى اۋەننەن دە ۇزاقتاۋ»، «سول ءبىر داۋىس بىزبەن بىرگە جۇرگەنمەن، قاۋىشۋعا تابا الماسپىز مۇمكىندىك، جۇلدىزدارداي ماڭگىلىككە بيىكتە»، «تاڭعى شىقتار كوز جاسىنداي تىم ءتىلسىم، سىر-سىر ەتىپ جاپىراقتان دومالار»، «جۇلدىز بىتكەن قاراڭعىلىق قاسىرەتىن قۋام دەپ، وشكىن تارتار نۇرعا تولى اجارى» دەگەن دراگەننىڭ جىر جولدارىن وقۋ ارقىلى عاشىقتىق دەگەنىمىز توتەنشە پاك ءارى حيكىمەت كۇردەلى سەزىم ەكەنىن ؛ ونىڭ شاتتىعى دا قاس قاققانشا، كەيدە ءتىپتى بۇدان دا تەز لەزىمدىك باقىت دەۋىمىزگە دە بولاتىنىن، ال كەرىسىنشە، قايعىسى، قاسىرەتى، زارى مەن شەرىنىڭ عۇمىر بويى جالعاساتىنىن ۇعىنا الامىز.

عاشىقتىق قيالدا ءومىر سۇرەدى، «قيال دا جەتىم بالاشا پاناسىز» دەسەك تە، ءبىراق كەيدە قيالىڭدا عانا قاۋىشا الاتىن ماحاببات لەزدە-اق ماڭگىلىك مۇعجيزا بولىپ شىعا كەلسە، ەندى بىردە ءتۇس پەن شىندىق ءبىر تۇلعاعا اينالىپ، ادام ونى پارىقتاي الماي دال بولادى. بۇل تۋرالى وزىنە-وزى «ارمان ءبىزدى ساقتار ما ەكەن ەسىنە؟ »، «ارمانداردىڭ اراسىندا ءبىز وسى، مودەل بولىپ قالامىز با تۇبىندە؟ » دەپ سىرلى سۇراۋ تاستاعان اقىن شىرما-شاتۋ تۇستەردىڭ شيىرىنان ساناسىن سىلكىپ تاستاپ، «ءبىز سەنەيىك، ءسۇيۋ دەگەن ەڭ تەڭدەسسىز جۇپار شاشقان قۇدىرەت»، «ءسۇيۋ بولسا، بولادى تەك ادالدىق. كەكتە ەريدى ونىڭ ىستىق دەمىنەن» دەپ ادامزات اۋلەتىنە ەسكەرتۋ جاسايدى.
جيناقتىڭ ىشىندە «ەسىڭدە مە مەن قالدىرعان سول ءبىر ءسوز» دەگەن ولەڭ بار. ولەڭدە سول ءبىر ءسوزدىڭ نە ەكەنىن اشالاپ ايتپايدى، ءبىراق سانسىز وقيعالار، سانسىز سۋرەتتەۋلەر مەن ويلار سول ءبىر سوزگە جاسىرىنىپ جاتادى. اقىنشا بولعاندا، ساماي شاشى اعارىپ كەتكەن كەزدە دە سول ءبىر جاستىق شاقتاعى ىستىق ىنتىققا تولى ءماجىنۇن جۇرەكتىڭ ءسوزى ەسكە ورالىپ: «ۋاقىتتىڭ شەڭبەرىنەن سىتىلىپ شىعىپ،جاستىق شاققا قادام باسىپ، عۇمىر ەستەلىگىنىڭ بالزامىن تاتار ەدىك.
مىنە، وسىلاي اتى ماشھۇر سەربيا اقىنى دراگەننىڭ ماحاببات حاقىنداعى بولجاۋلارى جۇرەكتەردەن جۇرەكتەرگە تارالۋدا. ارينە بۇل جىرلاردىڭ جۇڭگو وقىرماندارىنىڭ دا ىستىق ىقىلاسىن وياتاتىنىنا سەنىمىمىز تاۋداي! . .

دراگەن دراگودجلوۆيك (Dragan Dragojlovic) 1941-جىلى سەربيادا تۋىلعان. ون بەس جىر جيناعى جانە ەكى شالقىمالار جيناعى جارىق كورگەن، شىعارمالارى كوپتەگەن شەت تىلدەرىنە اۋدارىلعان.

«ماحاببات حاتتارىنان» تاڭدامالى جىرلار:

ءسوندى جالىن

جاڭا تۋعان اي دا باتتى، ءسوندى الاۋ،
تاڭ سىزىلدى، ءتۇن سەيىلىپ تورلاعان.
بىردە جارىق، بىردە بۇلدىر اراعا
كۇڭگىرت پەردە كولبىرەپ كەپ ورناعان.
ۋىستادىم كۇلگىن كۇلدى،
تۇندەگى
قالعان ەكەن سەزىمدەردەن قوزداعان.

ءسوندى جالىن، الاۋلاعان جۇرەكتە،
قالدى تابى ءبىر ورايىن كۇزەتكەن! . .
الدە، بالكىم، الدا قايتا تۇتانىپ،
باعدار بولار قۇتقاراتىن تۇنەكتەن! ؟

ءسوندى جالىن، وكىنبەدىم، مۇڭايمان،
كوكتەم كەتتى، جاز شاقىرىپ تۇر الدان.
ۇزاتىپ ساپ ماۋجىراعان مامىردى،
ءتۇن ورالدى شىمىلدىعى مۇنارلاپ.

ءتىل قاتپا استە،
قاجەتى نە؟
قوش دەمە،
ءومىت قالسىن سانامىزدا وشپەگەن.
وتكەن شاقتى ويلاپ، اڭساپ توزەرمىز
ماحاببات دەپ ازاپقا دا، كەككە دە.
ماڭگىلىكتى ۇعىنارمىز ءۇن-تۇنسىز،
ۇجىماقتان قاشىپ شىعىپ كەتكەن ەك…

حاتپەن جاعىپ سونبەيتۇعىن وت جالىن

حاتپەن جاعىپ سونبەيتۇعىن وت جالىن،
ۇنمەن قالاپ ماڭگىلىكتىڭ قاتپارىن،
اڭساۋلارمەن سۇرلەۋلەيمىز ارانى،
ىزدەۋلەرمەن جاتار جول بوپ تاپتالىپ.

ەرتەڭ-اق سەن كەلسە دەيمىن،
جۇزىڭنەن
نۇر توگىلىپ،
قانىڭ تولقىپ دىرىلدەپ…
جۇرەگىڭنىڭ جان قاريتىن ىستىعىن
ماعان ارناپ،
ماعات تاۋىپ كۇلىمدەپ! . .

ماحابباتتىڭ قۇپياسى كەستەلى
تاڭىرمەن دە تىلدەستىرەر تەكتى ءومىر!
بۋىرقانىپ بويىمىزدا ىڭكارلىق،
بالقىپ دەنە ەرىپ ءسىڭىپ كەتكەنىن،
ناقىشتايمىن كۇن بەتىنە كوكتەگى…

بولاشاقتىڭ
باسىلعانشا سارىعى،
سىرىمىزدى ءان قىپ ايتار تالىعىپ
جۇرەكتەردىڭ قاقپاسىنا بۇلبۇل كەپ،
وياتقانداي قۇشتارلىقتىڭ تامىرىن!

ويىپ جازدىم اتىڭدى

الدەقاشان ويىپ جازدىم اتىڭدى،
ەڭ قۇپيا تۇكپىرىنە ءومىردىڭ!
وندا ماڭگى ساقتالادى مۇجىلماي،
سوققىسىنا جولىقپاي جات كوڭىلدىڭ.

اتىڭمەنەن جازدىم بىرگە تانىمە
شاتتىق جانە مولدىرەگەن جاڭبىردى.
سيلادى ول اتتاي جۇيرىك جەل سەزىم،
باۋ-باعىڭا جەتەر بۇزىپ قار-مۇزدى! . .

اتىڭمەنەن جازدىم بىرگە كوزىمە
كۇندىزدى دە، مويىل قارا ءتۇندى دە…
قالعىپ كەتسەم ءار كەز سىلكىپ وياتىپ،

قاعار مەنى سۇقتى كوز بەن تىلدىدەن!

ويىپ جازدىم وزەگىمە، كەۋدەمە _
ءولىم دە ونىڭ ماڭايىنا باسا الماس.
جۇرەگىمنىڭ لۇپىلىنە ىلەسىپ
ءومىر ءسۇرىپ،
شەتسىز-شەكسىز جاسار جاس! . .

اجىراتىپ تىنعان تۇرمىس بىزدەردى

اۋەل باستا باستالا ساپ بۇل تۇرمىس،
اجىراتىپ تىنعان ءبىزدىڭ ارانى!
ارمانىڭداي سۇلۋ ەمەس،
ەجەلدەن
جالعان ەدى دۇنيەنىڭ تاعانى…

قورعان بولعان، قورمال بولعان قامالىڭ،
اياق استى قۇلاپ، كۇيرەپ ءدۇر ەتىپ،
قيراندىسى قالدى باسىپ ءوزىڭدى،
ءۇمىتىڭدى تاپتاپ، جانشىپ، كۇل ەتىپ…

ال مەن بولسام، سەنىڭ سۇيكىمدى اتىڭدى،
اسپانىما ويدىم تاعى بەدەرلەپ.
ۇيىقتاسام دا كورىپ جاتام،
سەبەبى
ءسىڭىپ العان جۇرەگىمە تەرەڭدەپ!

عايىپ بولدى سول دىبىس

سىڭعىرلاعان سول دىبىس
كۇن باتقانىن حابارلاپ!
عايىپ بولدى بىرتىندەپ
ءوز بولمىسىن ءتامامداپ.

سول ءبىر دىبىس اتىڭنىڭ
ءار ءارىبىن جىلىكتەپ،
اينالدىرىپ ساناقسىز
اۋەندەرگە كۇمىستەي!
ۇلاستىرىپ ونان سوڭ
مۇڭلى جوقتاۋ انىمەن،
ءتۇندى داعى كومەدى
زىلدەي اۋىر زارىمەن! . .

اتىڭ سولاي، بىلەمىن،
تىنىشتىقتىڭ ىشىندە
اتتاپ ءوتىپ،
زاڭعارلى
تۇنەككە ءوزىن تۇسىرمەي،
جاڭعىرىق بوپ جاتادى
قاسيەتىن مۇسىندەي!

ال كۇيزەلگەن ءاز رۋحىڭ
شىلدەلىكتىڭ تىلىمەن
جازدى قايتا توقىماق،
ىمىرت جاپقان ۇنىمەن! . .

قورقام ءسويتىپ، ءبىر ماۋسىم،
كەتەر بىزدەن الىستاپ،

ورمان جاتار سورىپ اپ،
اجالعا ونى تابىستاپ!
ارمان بەزىپ ادامنان،
قارىنعا ويىن قاماتىپ،
ۇرەيلەنەم قالار دەپ
كوركەمدىكتەن اداسىپ! . .

باستالۋ مەن اياقتاۋ

ولار سولاي…
ۇنسىزدىكتىڭ ىشىنەن باستالادى
جانە سوندا اياقتاپ قاپ قالادى…

جاپىراقتىڭ ءدىرىلى شىرقاتادى
جۇرەگىنەن تورعايدىڭ ماساڭ ءانىن.
سەلك ەتەدى، سەرگيدى، ويانادى،
بۇعىپ جاتقان باسقا الەم تاساداعى.

وپات ەتىپ ارمانىن قارلى بوران
ارقاندارداي شيەلەپ ءتۇن عۇمىرعا،
ول اسىعىس شيرىعىپ اتتانادى،
ۇرەي ءبيى ساناسىن ىڭعۋىرلاپ!

ەلەس-كوركىڭ جاساعان قيالىنان
سىزىعىندا تاعدىردىڭ ىرگەلەنىپ،
ساۋلەسىنە مالىنىپ قۇشتارلىقتىڭ،
بەسىگىندە ءلاززاتتىڭ تۇر بولەنىپ! . .

سانسىز قولدار، ۇستاپ قال كومەكتەسىپ،
وسى ءساتتىڭ باقىتىن ماڭگىلىككە،
دەمەۋ سىيلا، سۇيەۋ بول جۇرەگىمە
اياقتالماس اسقاق ءبىر ءاندى كۇتكەن.

… اڭساۋ قانداي ادەمى،
ءۇمىت ءبىراق،
سۇيرەتىلگەن سۇلدەرمەن تالپىنادى.
ۇجىماقتى كوزىڭمەن كورمەگەن سوڭ،
بار دەگەنىڭ تەك دامە قالقىمالى! . .