«Halyknews.kz» :جەلتوقساننىڭ ىزعارىندا قازاق جاستارىن الاڭعا الىپ شىققان قانداي كۇش؟ سول كۇندەرى بولعان وقيعانىڭ بارىسىن ايتىپ بەرىڭىزشى.
امانگەلدى ءابىل: ۇلتتىق رۋح پەن پاتريوتتىق سەزىم. باسقا ەشتەڭە دە ەمەس. ول كەزدە بۇگىنگىدەي ۇيالى بايلانىس، ينتەرنەت دەگەن اتىمەن جوق. جاڭالىقتى تەك راديودان تىڭدايمىز. 30 جىل وتسە دە ول كۇندەر جادىمدا ءالى جاڭعىرىپ تۇر. سول 86 جىلدىڭ 16-جەلتوقسانى كۇنى تۇسكى 14،00 شاماسىندا راديو رەسپۋبليكا جاڭالىقتارىن بەردى. قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ پلەنۋمىندا دىنمۇحاممەد قونايەۆتىڭ ورىنىنا كولبيننىڭ سايلانعانى حابارلاندى. بۇل حابار «كازگۋ» ستۋدەنتتەرىنىڭ ەشقايسىسىن بەي-جاي قالدىرعان جوق. تەز ارادا فويەگە جينالىپ قالدىق. مەن ول كەزدە توپتاعى 9 كوممۋنيستىڭ بەلسەندىلەرىنىڭ ءبىرى ەدىم. بارلىعى بىزگە قارادى. «مىناۋ سۇمدىق قوي، ءبىزدى حالىق دەپ ساناماعانى ما؟»، «نارازىلىق ءبىلدىرۋ كەرەك» دەگەن پىكىرلەر ايتىلىپ، ويىمىز ءبىر جەردەن شىعىپ جاتتى. سوڭىندا 17ء-سى كۇنگى 3 پار لەكسيادان سوڭ ورتالىق الاڭعا باراتىن بولىپ كەلىستىك. كەيىننەن تاريح فاكۋلتەتىنىڭ جىگىتتەرى كەلدى. ولارعا دا وسى ويىمىزدى ايتىپ،«نارازىلىعىمىزدى تەك بەيبىت تۇردە جەتكىزەمىز» دەستىك. ەرتەڭىنە وقۋ كورپۋسىنا كەلگەنىمىزبەن، لەكسيا بولعان جوق. «الاڭعا جاستار جينالىپ جاتىر» دەگەن حابار جان-جاقتان كەلىپ جاتتى. ۇستازدارىمىز بەلسەندى دەگەن جىگىتتەردى جيناپ «اكەڭدەي بولعان پارتياعا قارسى شىعۋعا بولمايدى، بارماڭدار» دەپ ەسكەرتۋلەر جاساي باستادى. ەكى پار لەكسيانىڭ ۋاقىتى ايتەۋىر ءوتتى. ستۋدەنتتەردىڭ ءتۇرى ءورت سوندىرگەندەي، قاباقتارى قاتۋلى. تۇسكى ۇزىلىستە ءبارىمىز ءبىر ادامداي باس كورپۋستىڭ الدىنا جينالدىق. پرورەكتورلار مەن دەكاندار ءبىزدى الاڭعا جىبەرمەۋگە بارىن سالدى. رەكتور ول كەزدە ەرعوجين ەدى. ول الاڭعا كەتىپتى. جىگىتتەر «ءار ۇلتتىڭ ءوز كوسەمى بولسىن!»، «تەڭدىك.تۋىسقاندىق.بوستاندىق» دەگەن ترانسفارانتتاردى اكەلىپ جاتتى. ولاردى 1 تۇندە قالاي دايىنداپ ۇلگەرگەنىن بىلمەيمىن. 6-7 قاتارعا تۇردىق تا، تيميريازيەۆ كوشەسىنىڭ بويىمەن برەجنيەۆ اتىنداعى ورتالىق الاڭعا قاراي جۇردىك. جاقىنداعاندا مارقۇم، جۋالىلىق مۇزبالاق اقىن باۋىرجان ۇسەنوۆ «مەنىڭ قازاقستانىمدى» باستاپ جىبەردى. بارلىق ستۋدەنتتەر وعان قوسىلىپ، الماتىنىڭ اسپانىن جاڭعىرتىپ ورتالىق الاڭعا كەلدىك. الاڭدى 3-4 مىڭداي قولىنا قىزىل بەلگى بايلاعان پوليسيا جاساعى قورشاپ تۇر ەكەن. قورشاۋدىڭ ارعى جاعىنداعى جاستار «قازگۋ كەلدى!» دەپ ۋرالاپ، بىزگە قاراي تولقىعاندا، جاساقتىڭ قاتارى سەتىنەپ، جول اشىلدى.گەنەرال باساروۆ دەگەن بولدى، باسقا دا ادامدار بار، اركىم سويلەپ جاتىر. ءبىراق، قازاق تىلىندە جەرىنە جەتكىزىپ، ءتۇسىندىرىپ ايتاتىن ءبىر دە ءبىر ادام بولعان جوق. جاستار شۋلايدى: «دىنمۇحاممەد قونايەۆتىڭ ءوزى كەلسىن، ايتسىن!»، «قازاق حالقىنىڭ ءتىلى مەن دىلىنەن حابارسىز، ءداستۇرىن بىلمەيتىن ايدالاداعى ادام ءبىزدى قالاي باسقارادى!» «قازاقستاندا باسشى بولاتىن ادام جوق پا؟» دەپ. ءبىرقاتار وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلارىنىڭ اتتارى اتالىپ جاتتى. شىعارمالارى سول كەزدەگى جاستاردىڭ ۇرانىنا اينالعان ولجاس سۇلەيمەنوۆ پەن مۇحتار شاحانوۆ سويلەسىن دەگەن تالاپتار قويىلدى. ءبىراق ءبىزدى تىڭداعان جوق. تەك «جاتاقحاناعا قايتىڭدار، ارتى جامان بولادى» دەگەن سوزدەر ايتىلدى. الاڭداعى جاستاردىڭ بەلسەندىلەرىن سويلەتپەي تاستادى. بولماعان سوڭ نۇرتاي سابيليانوۆ داۋىس كۇشەيتكىشپەن سويلەدى. «كولبينمەن كەزدەسەدى» دەپ ءبىراز جىگىتتى الىپ كەتتى. كەيىن ەستىدىك ولاردى اپارعان بويى قاماپ تاستاپتى.
«Halyknews.kz»: ارى قاراي وقيعانىڭ بارىسى قالاي ءوربىدى؟ بەيبىت شەرۋدى قاندى قىرعىنعا اينالدىرعان كىمدەر؟
قاس قارايعاندا سول كەزدەگى مير كوشەسىمەن سولداتتار اكەلىنە باستادى. اق ءۇيدىڭ ارتىنا جينالىپ جاتقانىن كورگەن سوڭ، ءبىر سۇمدىقتىڭ بولاتىنىن سەزدىك. ءبىر مەزەتتە الاڭنىڭ الدىڭعى جاعىنان شاققان «پاز» اۆتوبۋسى شىرشالارعا سوقتىعىپ توقتادى. جۇرگىزۋشى تۇسە سالىپ، قاشىپ كەتتى. ءدال وسى كەزدە ورتادان قۇندىز بورىك، بىلعارى تون كيگەن 3-4 جىگىت جۇگىرىپ شىعىپ، كولىكتىڭ باگىنا شۇبەرەك باتىرىپ الىپ، وت قويدى. ونىمەن قويماي تولقىپ تۇرعان الدىڭعى ساپتاعى جىگىتتەردى جۇمىلدىرىپ، اۆتوبۋستى اۋدارىپ تاستادى. وسىدان سوڭ ءار كوشەنىڭ قيىلىسىندا تۇرعان ميليسيا كولىكتەرىنىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرىن اۋدارا بەردى. بۇل – ارانداتۋ بولاتىن. ناعىز قىرعىن باستالدى. ءورت سوندىرگىش ماشينالارمەن سۋ شاشتى. «جەدەل جاردەم» كولىكتەرى كەلدى. ولار جارالانعان جاستارعا العاشقى مەديسينالىق كومەك كورسەتكەن بولىپ، ارلى-بەرلى جۇيىتكىپ ءجۇردى. ءبىراق ول كولىكتەر كومەك كورسەتۋ ءۇشىن ەمەس، كگب –نىڭ ادامدارىن فوتو جانە ۆيدەوايعاق ءتۇسىرۋ ءۇشىن الىپ جۇرگەن ەكەن.وسى كولىكتەردەن تۇسىرىلگەن سۋرەتتەر مەن ۆيدەولار كەيىن الاڭعا كەلگەن جاستاردى اياۋسىز جازالاۋ ءۇشىن باستى ايعاق بولدى. ول كۇنى يت جىبەرگەن جوق. ءبىراق، سولداتتار سانى ساعات سايىن كوبەيىپ، دۋبينكالارمەن سوققىلاپ، توپتى تاراتا باستادى. سول دۋبينكالاردان قالعان تىرتىقتار بەتىمدە ءالى بار. تولقۋ كۇشەيىپ، سوققى ۇدەگەن سوڭ جىگىتتەردى بەكەرگە قىرىپ الماۋدى ويلاپ، ساتپايەۆ كوشەسىمەن «قازگۋگرادقا» جاياۋ قايتتىق. شاشىلعان سۋ ۇستىمىزگە مۇز بوپ قاتقان. الاڭنان قايتقانىمىزدىڭ ايقىن دالەلىندەي-اق.جانۇشىرىپ جاتاقحاناعا جەتكەن ءبىزدى دەكان مەن وقىتۋشىلاردان باسقا بوگدە ەكى-ۇش ادام كۇتىپ الىپ، تۇنگى 3 شاماسىندا باس كورپۋسقا شۇعىل جينالىسقا الىپ كەتتى. ول جيىننان «قالاي دا بولسا باسىڭدار دەپتى» – دەگەندى ەستىپ، ناعىز قىرعىننىڭ ەرتەڭىنە بولاتىنىن بار سانامىزبەن سەزىنىپ، ەسەڭگىرەپ شىقتىق. كگب ادامدارى جۋرناليستەردىڭ ەفيرگە شىعىپ كەتۋىنەن قاتتى سەسكەنىپ، جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن قاتتى باقىلادى. ءتىپتى جاتاقحانامىزعا كەلىپ جاتتى. سوندا دا سىبىرلاسىپ، تىلدەسىپ ەرتەڭىنە قايتا الاڭعا باراتىن بولدىق. ەرتەڭىنە تاڭەرتەڭ بىر-دە ءبىرىمىزدى شاشاۋ شىعارماي، مال ايداعانداي ەتىپ، وقۋ كورپۋسىنا الىپ كەلدى دە سىرتىمىزدان قۇلىپتاپ تاستادى. بىر-ەكى جىگىت تەرەزەدەن شىعىپ ۇلگەردى. ايتقانىمىزداي، ەڭ جاۋىزدىقتىڭ شەگىنە جەتكەن كۇنى – 18-جەلتوقسان بولىپتى. سوققىعا جىققان، يتكە تالاتقان. قازاقستىڭ ورىمدەي قىزدارىن، كىندىكتەن تومەن تەۋىپ، انا بولۋ باقىتىنان ايىرعان. قالعان توپتى قامايتىن جەر قالماعان سوڭ، قوقىس توگەتىن ورىندارعا اپارىپ، ادامنىڭ ويىنا كەلمەيتىن جاۋىزدىق كورسەتكەن. وسىنىڭ ءبارىن ەستىگەندە….جان تۇرشىكتى. اكەلىنگەندەر – ارنايى دايىندالعان، دەتدومداردا وسكەن، مەيىرىمنەن جۇرداي جاساقتىڭ ساربازدارى بولعان. الماتى اەروپورتى 8-9 ءتۇرلى قالادان تەك سولاردى الىپ كەلگەن ارنايى ۇشاقتاردى قابىلداپ تۇرعان.
«Halyknews.kz»: الاڭعا شىققاندا تەك «كولبين كەتسىن» دەپ شىقتىڭىزدار ما، الدە، «تاۋەلسىزدىك بەرسىن» دەپ پە؟
ول كەزدەگى پارتيانىڭ ءرولى مەن يدەولوگيانىڭ مىقتىلىعىن مويىنداۋ كەرەك. «تاۋەلسىزدىك بەر» دەپ الاڭعا شىقپاق تۇگىلى، ول تۋرالى ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى بولاتىن. ءبىزدىڭ ءتىلىمىز، ءدىنىمىز قۇرىپ كەتۋگە شاق تۇرعان جىلدار ەدى ول. قازاقستىڭ استاناسى دەگەن اتى بولماسا، الماتى – ۇيعىردىڭ اسحاناسىنا، ورىستىڭ – باسپاناسىنا اينالعان-تىن. جەتىم بۇرىشتا قازاقتار عانا جۇرەدى. جالعىز قازاق مەكتەبى بولدى. وسىنداي جاعدايدا ەلىمىزدى مۇلدە بىلمەيتىن بىرەۋ باسقارسا قۇرىپ كەتەتىنىمىزدى تۇيسىندىك. وسىنىڭ ءبارى جينالىپ-جينالىپ، بۇكىل قازاق جاستارىن ءبىر مەزەتتە الاڭعا الىپ شىقتى. ءبىراق، سونداي يدەولوگيالىق ءتارتىپ پەن تاربيەگە قاراماي ءبىر ازاماتتىڭ ازاتتىقتى اڭساپ وتكەنىن ناقتى بىلەمىن. ول جۋالىلىق باۋىرجان ۇسەنوۆ. الاڭدا دا ەكەۋمىز بىرگە جۇردىك. ول تاۋەلسىزدىك تۋرالى ولەڭدەر جازىپ، سول كەزدە-اق كگب-نىڭ باقىلاۋىندا بولاتىن. «باۋىرجان، قايتايىق، مىنانىڭ سوڭى سۇمدىق بولاتىن ءتۇرى بار» دەدىم. ول : «جوق، بۇل 100 جىلدا دا قايتالانبايتىن ۇلى ەرلىك! تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاۋى وسى كۇن بولادى!» دەپ بوي بەرمەدى. تۋرا وسى ءسوزى 30 جىل وتسە دە ەسىمنەن كەتپەيدى، جادىمنان شىقپايدى. قۇداي اۋزىنا سالعانداي-اق ەكەن، تۋرا 5 جىلدان سوڭ سول الماتىدا تاۋەلسىزدىگىمىز جاريالاندى.
«Halyknews.kz»: جەلتوقسان وقيعاسىنا مەكتەپ وقۋشىلارى دا قاتىسقان دەپ جازىپسىز…
سول كەزدە الاڭعا مەكتەپتىڭ 9-10 كلاسىندا وقيتىن جاپ-جاس بالالار مەن قىزدار دا كەلدى. ءيىن تىرەسىپ تۇرعان بىزدەرگە: «كوكەلەر، ءبىز وسىندا جاقىن جەرلەردە تۇرامىز. قايتپاڭىزدار، كەتپەڭىزدەر، قارىندارىڭىز اشسا ءبىز تاماق اكەلەمىز، تەك كەتىپ قالماڭىزدارشى!» دەپ زىر جۇگىرىپ ءجۇردى. تاماق، تەمەكى، كولباسا مەن كونسەرۆى تاسىدى. مەن ناعىز پاتريوتتاردى جاپ-جاس، ورىمدەي سول بالالاردان كوردىم. وكىنىشتىسى سول، قازىرگى جاستاردىڭ بويىنان ونداي قاسيەتتى كورە المايمىن. ولاردىڭ باسى باسقا اقپاراتتارمەن تولى سياقتى كورىنەدى.
«Halyknews.kz»: جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندەگى قازاق قىزدارىنىڭ قايسارلىعىن ءبىر ەسكە الىڭىزشى؟ «مەن قازاق قىزدارىنا قايران قالام»دەگەن ءان وسى وقيعادان سوڭ تۋعان دەسەدى؟
كۇن سۋىق. سول كەزدە مەن قازاقتىڭ قىزدارىنا قاتتى قايران قالدىم. ولار ساپتىڭ الدىندا بولدى. ءبىز ولاردى اياپ، كەرى قايتارايىن دەسەك، جوق، قايتپايدى، «سەندەردى ۇرىپ تاستايدى» دەپ العا ۇمتىلادى. ولاردى دا اياپ جاتقان جوق. قان-جوسا بوپ جاتسا دا قايتپادى-اۋ. 16-17 جاستاعى ءبىر قىزدىڭ قولى سىندى. ونى توپ اراسىنان شىعارىپ الىپ، ءبىر ەرلى-زايىپتىعا تابىستادىق. ول قىزدىڭ ءقازىر قايدا ەكەنىن بىلمەيمىن. ەسىمى گۇلناز بولاتىن. گۇلنار ابىشيەۆا دەگەن كۋرستاسىمىز، شىعىستىڭ قىزى دا بولدى سوندا. ەش قورقىنىشسىز رەكتورعا ستۋدەنتتىك بيلەتىن كورسەتكەن. سۋرەتتەرى دە بار.
«Halyknews.kz»: الاڭعا بارعان ءبىر كۇن كەيىنگى ومىرىڭىزگە قالاي اسەر ەتتى؟ قۋدالاۋ قانشا ۋاقىتقا جالعاستى؟ قالاي قۇتىلدىڭىزدار؟
3 كۇن وتكەن سوڭ قۋدالاۋ باستالدى. توپتاعى 9 كوممۋنيستىڭ ماسەلەسى مايشاممەن قارالدى. جينالىستارعا سالدى. گۇلنار كۋرستاسىمىز كومسومول مەن وقۋدان شىعارىلىپ، اۋىلىنا قايتارىلدى. يتجەككەنگە ايدالىپ كەتەر مە ەدىك، كومپارتيانىڭ «ازشىلىق كوپشىلىككە باعىنادى» دەگەن جارعىداعى قاعيداسى امان الىپ قالدى. ويتكەنى، ءبىزدىڭ فاكۋلتەتتەگى باستاۋىش پارتيا ۇيىمىندا وقىتۋشىلاردان ستۋدەنتتەردىڭ سانى باسىم بولاتىن. بارلىعىمىز پارتيالىق قاتاڭ جازاعا تارتىلدىق. تۋعان جەرىمىزگە وتباسىمىز جايىندا انىقتاما جيناۋ ءۇشىن سۇراۋ سالىندى. ءبىراق ءبىز-بىر ءبىرىمىزدى ساتپادىق. ءبىر اۋىز بولدىق. پارتيادا قالعانىمىزبەن، تەرگەپ-تەكسەرۋ توقتاعان جوق. كەز-كەلگەن ۋاقىتتا، تەرگەۋشىلەر كەلىپ الىپ كەتەتىن. 2-3 سۇراقتى اينالدىرىپ قويا بەرەدى. ول كەزدە ءبىزدى ەشكىم قولداعان جوق. كەڭەستىك يدەولوگيامەن تاربيلەنگەن ۇلكەندەر قاتتى جازعىردى. «پارتياعا قارسى شىققانىڭ-اكەڭە قارسى شىققانمەن بىردەي» دەپ تە ايتتى. ءتىپتى ءبىزدى اۆتوبۋستا كورسە «باران، مال» دەپ، ساۋساقپەن شۇقىپ كورسەتەتىن كۇيگە جەتتى. بۇل وتە قيىن بولدى. وسى قۋدالاۋ كولبين كەتكەنشە جالعاستى. 1 كۇن الاڭعا بارامىز دەپ وسىنداي كۇيگە تۇستىك. ءبىزدى «حالىق جاۋى» سەكىلدى كوردى عوي…1986 جىلى 30-جەلتوقسان كۇنى كولبين زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن كەزدەستى. سول كەزدە عانا جۇبان مولداعالييەۆ «جەلتوقسانداعى ورىمدەي جاستاردىڭ قىرعىنىن كورگەنشە – سوعىستا، مايداننىڭ وتىندە ءولىپ كەتۋىم كەرەك ەدى» دەپ، ەڭ ءبىرىنشى رەت اراشا ءسوز سويلەدى.
«Halyknews.kz»: جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندە قايتىس بولعاندار تۋرالى نە ايتاسىز؟
وسى كۇندەرى كوپ ادام قايتىس بولعان دەپ ايتىلىپ جاتادى كەي جەرلەردە. ءبىراق، مەنىڭ انىق بىلەتىنىم ساناۋلى عانا. قايرات رىسقۇلبەكوۆ – تۇرمەدە بەلگىسىز جاعدايدا قايتتى. ءلاززات، ءسابيرا، الاڭدا ەربول قايتىس بولدى. تاعى ءبىر تەليەۆيدەنيەنىڭ وپەراتورى قايتىس بولدى. ونىڭ نەدەن، قالاي ولگەنىن بىلمەيمىن. ءبىراق انىق بىلەتىنىم، الاڭعا شىققان جاستاردىڭ ەشقايسىسى ماسكۇنەم، ناشاقور ەمەس. الماتىدا جالعىز قازاق مەكتەبى بولعان. ءتىلىمىز بەن ءدىنىمىزدىڭ دە ءحالى مۇشكىل بولاتىن. ەندى قازاقتى مۇلدەم بىلمەيتىن كولبين كەلسە نە بولادى؟ – دەگەن وي ءبىزدى الاڭعا الىپ شىققان. وسى قاسيەتتى دە، قاسىرەتتى كۇننىڭ شىندىعى شىڭىراۋدا جاتپايدى.
«Halyknews.kz»: الاڭعا شىققانداردىڭ ىشىندە باسقا ۇلتتىڭ وكىلدەرى بولدى ما؟
الاڭعا شىققانداردىڭ ىشىندە ءبىر دە ءبىر وزگە ۇلتتىڭ وكىلىن كورگەنىم جوق.تەك قازاقتىڭ جاستارى. ءتىپتى، قازاقتاردىڭ ەرەسەكتەرى دە بولمادى. بولدى، ءبىراق ولار تەك سىرتتان باقىلاپ، قاراپ قانا تۇردى. ويتكەنى، ولار 37 جىلعى قىرعىندى، سوعىستى كورگەن. جۇرەكتەرى شايلىققان. نەگىزىنەن ستۋدەنتتەر، «كيروۆ زاۋىتى» مەن توقىما فابريكاسىنىڭ جۇمىسشى جاستارى شىقتى الاڭعا. تەحنيكۋم مەن ۋچيليششەنىڭ ستۋدەنتتەرى. نامىستىڭ كۇشىمەن فورماسىن لاقتىرىپ، بۇيرىققا باعىنباي، ءبىزدىڭ قاتارىمىزعا كەلىپ قوسىلعان ورگاننىڭ جىگىتتەرى دە بولدى. ول كەزدە مەن 26 جاستاعى جىگىت ەكەنمىن. ەڭ ەرەسەكتەرى ءبىز بولدىق دەپ ايتا الامىن. ءبىز تەك ءوز پىكىرىمىزدى اشىق ءبىلدىرۋ ءۇشىن عانا بەيبىت شەرۋگە شىقتىق. بيلىكتى توڭكەرىپ تاستاۋ تۋرالى ەشقانداي وي بولمادى. تىم بولماعاندا قازاقستاندىق باسقارسىن دەگەن ويمەن شىقتىق.
«Halyknews.kz»: «كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋىنا باستى سەبەپ بولعان– جەلتوقسان كوتەرىلىسى» دەگەنگە كوزقاراسىڭىز قالاي؟
ءبىزدىڭ قارسىلىعىمىزعا قۇلاق اسار ما ەدى، كىم ءبىلسىن، تاستاي قالىپتاسقان جۇيە بولماعاندا. ول كەزدە «جالعىز پارتيا جانە پارتيا ەكى سويلەمەيدى» دەگەن قاعيدا بولاتىن. سول قاعيدانى حالىق نارازى بولدى دەپ بۇزۋعا پارتيانىڭ دارمەنى جەتپەدى. كولبيندى قازاقستانعا جىبەرىپ تۇرىپ ولار قازاق جاستارى ءدال وسىنداي قارسىلىق كورسەتەدى دەپ كۇتكەن جوق. ءبىراق الماتىداعى وقيعادان سوڭ تبيليسيدە، كاراباحتا، بارلىق بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىندە بولعان كوتەرىلىستەر مەن وقيعالاردىڭ باستاۋىندا وسى جەلتوقسان تۇر. كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراپ، قۇلاۋىنا بىردەن-بىر باستى سەبەپكەر بولعان ءدال وسى الماتىداعى جەلتوقسان كوتەرىلىسى. ءالى وعان كوتەرىلىس دەگەن ستاتۋس بەرىلگەن جوق. ءبىراق مەن كوتەرىلىس دەپ ەسەپتەيمىن. ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستىڭ ءبىر ءتۇرى بۇل.
«Halyknews.kz»: «جەلتوقسان وقيعاسى» جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ناسيحاتتالىپ جاتىر ما؟
كەيىنگى كەزدە ءبىر بايقاعانىم: «مەن جەلتوقسانعا قاتىسقانمىن، ويتكەنمىن-بۇيتكەنمىن» دەگەندەر كوبەيىپ كەلەدى. ولاردىڭ كەيبىرى ول كەزدە الماتىدا وقىماعان دا، بولماعان دا. سول وقيعا بولعان 3 كۇن بويى الماتى جابىق بولعان. بايلانىستىڭ بارلىعى قيىلدى. پوەزدار قابىلدانعان جوق. الماتىعا باسقا جاقتان ەشكىمدى كىرگىزگەن جوق. مۇنداي جالعاندىق – جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ قادىر-قاسيەتىن بوسقا تۇسىرەدى. قاتىسۋشىلاردىڭ ءوزىن ناقتى انىقتاۋعا بولادى. كىم سول كەزدە الماتىدا وقىدى، جۇمىس ىستەدى؟ ءبىراق ولاردىڭ بارلىعى شىقتى دەپ تاعى ايتۋعا بولمايدى. شىقپاعاندار دا بولدى. ويتكەنى بارلىعى شىقسا ول الاڭعا سىيماس ەدى. ءبىر قازگۋدىڭ وزىندە 10 مىڭ ستۋدەنت بولدى. كىمدەردىڭ ناقتى قاتىسقانىن سول كەزدەگى پارتيالىق جازاعا تارتىلعاندار تۋرالى ارحيۆتەگى دەرەكتەردەن تابۋعا بولادى دەپ ويلايمىن. ونى انىقتايتىن ادام بولسا… بۇدان بولەك، جەلتوقسان وقيعاسى – ناعىز وتانسۇيگىشتىكتىڭ ۇلگىسى. وسىنى ءوز دارەجەسىندە ناسيحاتتاي الماي ءجۇرمىز.
«Halyknews.kz»: جىل سايىن «جەلتوقسان وقيعاسىن» قالاي ەسكە الاسىز؟
مەن ءار جىلدىڭ 17-جەلتوقسانى كۇنى ەشقايدا بارمايمىن. 30 جىل بويى وسىلاي. ول كۇنى قايدا شاقىرسا دا بارمايمىن. ۇيدە وتىرىپ تەلەديدار قارايمىن. جەلتوقسان تۋرالى حابارلار، سول كۇنگى وقيعالاردىڭ كادرلارى بولسا قارايمىن. ءوزىم انىق بىلەتىن قايتىس بولعان جەلتوقسان قۇرباندارىنىڭ رۋحىنا قۇران تۇسىرتەمىن. بۇل 30 جىل بولدى داستۇرگە اينالعان ادەت.
