بۇگىن قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى، تاريحشى، جازۋشى مۇحتار ماعاۋين 77 جاسقا تولدى.

مۇحتار ماعاۋين 1940 جىلى سەمەي وبلىسىنىڭ شۇبارتاۋ اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن.

ءار جىلدارى «قازاق ادەبيەتىندە»، «جازۋشى» باسپاسىندا، «جالىن»، «جۇلدىز» جۋرنالىندارىندا  قىزمەت ەتتى. «كەشقۇرىم» اتتى العاشقى اڭگىمەسى 1964 جىلى «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريالاندى.

كەيىنگى جىلدارى ول «اقشا قار»، «ءبىر اتانىڭ بالالارى»، «قيانداعى قىستاۋ»، «كوك كەپتەر» پوۆەستەر مەن اڭگىمە جيناقتارىن، «شاقان شەرى» روماندارىن، «الاساپىران» رومان-ديلوگياسىن، «عاسىرلار بەدەرى»، «قازاق تاريحىنىڭ الىپپەسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن، «قازاق حاندىعى داۋىرىندەگى ادەبيەت» وقۋلىقتارىن، حرەستوماتيا جانە باسقا دا وقۋ قۇرالدارىن جازدى. ونىڭ شىعارمالارى الەمنىڭ بىرنەشە تىلدەرىنە اۋدارىلعان.

«قوبىز سارىنى» 1968 جىلى جارىق كورگەن قالامگەردىڭ باسىلعان تۇڭعىش دارا كىتابى. حالقىمىزعا كەڭىنەن تانىمال سۋرەتكەر لايىقتى باعاسىن العان تالانت. ءاۋ باستاعى عىلىمي زەرتتەۋلەرىنەن «ايەل ماحابباتى»، «تازىنىڭ ءولىمى»، «كوك مۇنار» ءتارىزدى العاشقى جىلدارداعى كوركەم ادەبي تۋىندىلارىنان باستاپ تۇپ-تۇگەل وقىرمان نازارىندا.

 «XVIII عاسىردا ءومىر سۇرگەن قازاق اقىن-جىراۋلارىنىڭ جيناعى «الداسپاندى»، «بەس عاسىر جىرلايدى»، «اي زامان-اي، زامان-اي» اقىن-جىراۋ شىعارمالارى جيناقتالعان انتولوگيانى دا مۇحتار ماعاۋين قۇراستىرىپ، شالكيىز، قازتۋعان، اسان قايعى، بۇقار جىراۋ، اقتامبەردى سياقتى بابالارىمىزدىڭ بۇگىنگى ۇرپاقپەن قايتا تابىسۋىنا مول ۇلەس قوستى.

1984 جىلى مەملەكەت سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، 1996 جىلى قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى، «تۇرىك دۇنيەسىنە قىزمەت» اتتى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ يەگەرى اتانعان قالامى قارىمدى جازۋشى 2007 جىلى چەحياعا قونىس اۋدارادى. مۇحتار ماعاۋين ءقازىر اقش-تا تۇرادى. «شىڭعىس حان» ەپوپەياسىنىڭ سوڭعى ءتورتىنشى كىتابىن اياقتاعانىن حابارلادى.    

«ۋاقىت پەن زاماننىڭ تىنىسىن تاپ باسىپ تانۋشىلىق، ادام تانىعىشتىق، اڭعارعىشتىق، اسقان بايقامپازدىق، ايرىقشا سەزiمتالدىق، ەرەكشە سەزiنگiشتiك، ءجۇيرiك ينتۋيسيا، شالقار دارىن، تەرەڭ بiلiم، مول ءتاجiريبە... مۇحتار ماعاۋيننiڭ بويىنان ارتىعىمەن تابىلاتىن وسى قابiلەت-قاسيەتتەر وعان قازاقستاننىڭ ۇلتسىزدانۋعا ۇرىنعانىن دا بارشامىزدان بۇرىن سەزدiرتiپ، ءبارiمiزدەن ەرتە دابىل قاقتىردى. قازاقستاندا 700-دەن استام اقىن-جازۋشى بار بولسا، سونىڭ iشiندە بiزدiڭ ۇلتسىزدانۋعا ۇرىنعانىمىزدى، ۇرىنعاندا دا وڭباي ۇرىنعانىمىزدى العاش رەت تاپجىلتپاي دالەلدەپ، تۇبەيتتەي سارالاپ، كەڭi­نەن تاراتىپ ايتىپ بەرگەن جازۋشى – وسى مۇحتار ماعاۋين. ۇلتسىزدانۋعا قالاي، قايتiپ ۇرىنعانىمىز ءجونiندە سەريالى ماقالالار (ءوزi ايت­قانداي: زارلى تولعاۋلار) جازىپ، بۇلاردى ارتىنان «ۇلتسىزدانۋ ۇرانى» دەگەن اتپەن كiتاپ ەتiپ باستىرىپ تا شىعاردى. اتتەڭ، كورەر كوز، تىڭدار قۇلاق بولمادى، ايتپەسە مۇحتار ماعاۋيننiڭ «ۇلتسىزدانۋ ۇرانى» ءارقايسىمىزدىڭ، ءاسiرەسە، مەملەكەتتiك شەنەۋنiكتەرiمiزدiڭ ۇستەلiنiڭ ءۇستiنەن تۇسپەيتiن قاجەتتi قۇرالعا اينالۋى كەرەك-اق ەدi...

ەندi مۇحتار ماعاۋينگە پاراللەل جاساي وتىرىپ، بiز دە جازۋشىمەن بiرگە جارىسا ويلانىپ كورەلiكشi: شىنىندا دا، نەگە بۇلاي؟ نەگە قۇس ەكەش قۇس قۇرلى (قارا لايلەك قۇرلى) ءتۇيسiگiمiز جوق؟ قۇس ەكەش قۇس تا ءوزiءن-وزi ساقتاي، قور­عاي الادى ەكەن عوي؟ بiزگە نە بولدى؟ بiزدi نەگە سونشاما قارا باس­تى؟ جەر-جاھاننىڭ ءجۇزiندە ءوزiنiڭ تiلەۋi ءوزiنە قارسى، ءوزiنiڭ قالاۋى ءوزiنە قايشى كەلەتiن قازاقتان باسقا ۇلت بار ما ەكەن، سiءرا؟ بۇگiنگi ءپاتۋاسىز، پارىقسىز iسiمiز­دiڭ (جاپپاي ۇلتسىزدانىپ جاتۋىمىزدىڭ) ەرتەڭگi تiرلiگiمiزدiڭ ويران-بوتقاسىن شىعاراتىنىن نەگە ويلانبايمىز؟..

اششى ىزا-كۇيiك، اۋىر قۇسا، وكسiكتi مۇڭ-نالادان تۋعان مۇحتار ماعاۋيننiڭ وسى زارلى مونولوگىنىڭ ءوزi-اق ونىڭ شەتەلدە ەرiگiپ جۇرمەگەنiن، كوكiرەگi ات باسىنداي شەرگە تولىپ، ۇلتتىڭ مۇددەسi ءۇشiن iشقۇستا بولىپ جۇرگەنiن كورسەتەدi. تۇركiنiڭ كيەلi كوك ءبورiسi سەكiلدi...

قوش، سونىمەن مۇحتار ماعا­ۋين­دi شەتەلگە كەتiرگەن نە («كiم؟» دەمەي-اق قويالىق)؟ ۇلتتىڭ تاعدىرى. ۇلتتىڭ مۇددەسi. مۇحتار ماعاۋيندi ەلگە شاقىرۋدان بۇرىن ەڭ اۋەلi ونىڭ شەتەلگە كەتۋiنiڭ شىن سەبەبiن بiلiپ الۋىمىز كەرەك ەدi. سوندا عانا اداسىپ ەمەس، قىدىرىپ قايتۋ ءۇشiن ەمەس، ۇلتتىڭ مۇددەسi ءۇشiن شەتەلگە سانالى تۇردە كەتكەن جازۋشىنى ەلگە شاقىرۋدىڭ ءجونi دە بولەكشەلەۋ بولار ەدi...

ەكiنشiدەن، م.ماعاۋين شەتەلگە كەتكەن بiراز جىلدان بەرi ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني دۇنيەسiندە، ادەبي-مادەني الەمiندە، ساياسي كەڭiستiگiندە قازاقتىڭ مۇددەسiن تۇگەندەۋگە باعىتتالعان قانداي وڭ وزگەرiستەر بولدى؟ نە وڭالدى؟ نە تۇزەلدi؟ ەشتەڭە دە! تەك كەرi كەتۋ، كەرi سيۋ... وسىدان كەيiن «...قاي بەتiمiزبەن شاقىرامىز؟..» دەپ تاعى داعداراسىڭ...»،– دەپ پىكىر بىلدىرگەن ەدى ماقالاسىندا ءامىرحان مەڭدەكە.