2016 جىلى قازاقتىڭ الەمگە تارىداي شاشىراعان قانداستارىن اتاجۇرتقا شاقىرعان رەسمي قۇجاتتى قابىلداعانىنا شيرەك عاسىر تولدى. تاۋەلسىزدىگىمىزبەن قاتار كەلگەن بۇل مەرەكە ەلەۋسىز قالعان جوق. «قامشى» پورتالى «كوش جانە كوشباسشى» اتتى مەرەكەلىك كەش وتكىزدى. مەركەلىك كونسەرتتىڭ 18 قاراشاعا سايكەس كەلۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس.

1991 جىلى 18 قاراشادا قازاقستان تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن ۇكىمەتتىڭ «اۋىلدىق جەردە جۇمىس ىستەۋگە تالپىنىسى بار باسقا رەسپۋبليكادا، شەت ەلدەردە تۇراتىن قازاقتاردى قازاق سسر-نا كوشىرۋ ءتارتىبى مەن شارتتارى تۋرالى» قاۋلىسى قابىلداندى، بۇل قاۋلى قازاقتاردىڭ يمميگراسياسىن رەتتەپ قانا قويماي، سول كەزدە داعدارىسقا ۇشىراعان قازاق اۋىلى مەن اۋىل شارۋاشىلىق كەشەندەرىن دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 1991–1992 جىلدارى قازاقستانعا 61609 ەتنيكالىق قازاقتار كوشىپ كەلدى.

نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن 1991 جىلى 18 قاراشادا قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى «ازاماتتىق قۇجاتتاندىرۋ تۋرالى» ارپنايى №711 قاۋلى قابىلداپ، «باسقا رەسپۋبليكالاردان جانە شەتەلدەردەن قازاقستاننىڭ اۋىلدى جەرلەرىنە جۇمىس ىستەۋگە تىلەك ءبىلدىرۋشى بايىرعى ۇلت ادامدارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا قونىستاندىرۋ ءتارتىبى مەن شارتتارىن» بەكىتتى. ارادا التى جىل وتكەندە، تۇڭعىش رەت “حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى” قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ جوباسى جاسالىپ، 1997-جىلى 13-جەلتوقساندا وعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قول قويدى. اتالمىش زاڭ جوباسىنا 2011-جىلى 22-شىلدەدە، 2013-جىل 15-جەلتوقساندا جانە 2015-جىلى 24-قاراشادا پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىندا ءۇش رەت قايتالاي وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ، مەملەكەت باسشىسى جاعىنان بەكىتىلدى. سوڭعى رەت تولىقتىرىلعان “حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى” جاڭا زاڭى 2016-جىلدىڭ 1-جەلتوقسانىنان بەرى قولدانىسقا بەرىلدى. مىنە، جاڭا جىلدان بەرى اتقارىلۋ ۇستىندە.

1991 جىلدىڭ اياعىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قازاق راديوسىنان سويلەگەن الەم قازاقتارىنا ۇندەۋىنەن باستاپ، 4 رەت وتكەن دۇنيەجۇزى قازاق قۇرىلتايىنداعى باياندامالارى، پارلامەنتتىك مىنبەردە ءجيى جاساپ جۇرگەن مالىمدەمەلەرىندە ءارقاشان شەتەلدەگى قازاقتارعا اتاجۇرتتىڭ قۇشاعى ايقارا اشىق ەكەنىن ايتتى.

(قازاق كوشىنە 25 جىل دەرەكتى ءفيلمى)

ەلباسى جۇرگىزگەن ساياسات ءوز جەمىسىن بەردى. شەتەلدەن ەلگە ورالعان اعايىننىڭ سانى ميلليونعا جەتتى. 1991 جىلدان 2014 جىلدىڭ 1 قازانىنا دەيىنگى ارالىقتا تاريحي وتانىنا ورالىپ، ورالمان مارتەبەسىن العان ەتنيكالىق قازاق وتباسىلارىنىڭ سانى 258 مىڭ 786-نى قۇرادى. ياعني، تاۋەلسىزدىك العاننان سول كۇنگە دەيىن قازاقستانعا كەلگەن ورالماندار سانى 952 مىڭ 104 ادامعا جەتتى. 2014 جىلى 3792 وتباسى نەمەسە 8247 ادام، 2015 جىلى كوش ءبىراز اقساپ، العاشقى توعىز ايىندا قازاقستانعا 3012 ەتنيكالىق قازاق (1164 وتباسى) كوشىپ كەلگەن. ال، 2016 جىلى 16 مىڭ 417 وتباسى نەمەسە 33 مىڭ 754 ەتنيكالىق قازاق تاريحي وتانىنا قايتا ورالىپ، ورالمان مارتەبەسىن الدى. ميلليون – ارينە شيرەك عاسىردا اتاجۇرتقا ورالعان قانداستاردىڭ ناقتى سانى. ولاردىڭ دەموگرافيالىق وسىمىمەن قوسا ەسەپتەگەندە قازاقستان حالقى دەموگرافياسىنىڭ 10 پايىزىن شەتەلدەن كەلگەن اعايىندار تولىقتىردى. بۇل ارينە تويلاناتىن جاي ەدى.

الماتىداعى ستۋدەنتتەر سارايىندا «قامشى» پورتالى وتكىزگەن «كوش جانە كوشباسشى» اتتى مەرەكەلىك كونسەرتكە الەمگە ءماشھۇر داۋىسى بار، جۇڭگو قازاقتارىنان شىققان مايرا مۇحاممەد قىزى، جەزتاڭداي ءانشى رامازان ستامعازييەۆ، جارتى عاسىردان استام قاراجورعا ءبيىن ناسيحاتتاپ كەلە جاتقان گەرمانيادان كەلگەن قانداسىمىز ارىستان قاجى شادەت ۇلى، ت.ب. ونەر جۇلدىزدارى قاتىستى. كونسەرت «اتاجۇرتقا ميلليون قازاقتى قوسقان» ەلباسىنىڭ كورەگەن ساياساتىنا، شەتەلدەگى قانداستارعا ايقارا قۇشاق اشقان حالىقتىڭ ىقىلاسىنا العىس ايتۋ ماقساتىندا وتكىزىلدى.

مەرەكەلىك كەشتە اقپارات جانە كوممۋنيكاسيالار ءمينيسترى داۋرەن ابايەۆ: «ارداقتى اعايىن، ءقادىرلى باۋىرلار! تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى وقيعالاردىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى شەت جۇرتتا جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ اتاجۇرتقا ورالۋى»، - دەپ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ارنادى. ول سونداي-اق:

«ەلگە ەل قوسىلسا قۇت» دەپ حالقىمىز ايتقانداي، ەگەمەندىككە ەندى جەتكەن تۇستا الىستاعى باۋىرلاردىڭ ورالۋى ۇلكەن دەمەۋ بولعانى اقيقات. قانداستار مادەنيەتىمىز بەن رۋحانياتىمىزدىڭ، ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا، ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا، ءداستۇرىمىزدىڭ جاڭعىرۋىنا ۇلكەن ۇلەستەرىن قوسىپ قانا قويماي، دەموگرافيالىق جاعدايىمىزعا دا يگى اسەرىن تيگىزدى... ۇلى كوش جالعاسا بەرەدى»، - دەدى ءوز سوزىندە. «قامشى» اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ جەتەكشىسى ءبىلال قۋانىش ەلباسىنىڭ اتىنا دايىندالعان العىس حات پەن ارنايى جاسالعان كۇمىس زەرلى قامشىنى ءمينيستردىڭ قولىنا تابىستادى.

(«كوش جانە كوشباسشى» كونسەرتىنە ارنايى كەلگەن اقپارات جانە كوممۋنيكاسيالار ءمينيسترى داۋرەن ابايەۆ)

كونسەرتكە «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسى اقپاراتتىق قولداۋ ءبىلدىرىپ، تاۋەلسىزدىك كۇنى مەرەكەسىنە وراي ەفيردەن كورسەتتى. بيلەتتەر تەگىن تاراتىلعان كونسەرتكە كەلگەن ونەرسۇيەر اعايىن كەشتى جوعارى باعالادى. مەركەلىك كەش قوناقتارى اراسىندا زيالى قاۋىم وكىلدەرى كوپ بولدى. «قازاقستان» تەلەراديوكورپوراسياسىنىڭ سول كەزدەگى ءتوراعاسى كەمەلبەك ويشىبايەۆ،  ساقا جۋرناليستەر – قازاقستان رترك ءتوراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى سەرىك ابباس-شاح، ساياساتكەر ءامىرجان قوسانوۆ، «الاش ايناسى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى سەرىك جانبولات، سەرىك ابىكەن ۇلى، ارمان سقابىل ۇلى، «قازاق ءۇنى» سايتىنىڭ باس رەداكتورى قازىبەك يسا؛ سونداي-اق ق ر ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى راۋان سىدىقوۆ، الماتى قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باستىعى نۇرلان سىدىقوۆ، الماتى قالاسى ءتىل كوميتەتىنىڭ باسشىسى ماماي احەتوۆ، ق ر ءسىم الماتى قالاسىنداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى ارسلان داندىبايەۆ، ق ر «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ الماتى قالالىق فيليالىنىڭ اتىنان كەلگەن قالامگەر قايىپمۇنار تابەي، ق ر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ اتىنان كەلگەن جۋرناليست مەلدەش عالىمجان، «اسىل ارنا» رۋحاني-اعارتۋشىلىق ارناسىنىڭ ديرەكتورى مۇحامەدجان تازابەكوۆ كەشتىڭ قۇرمەتتى قوناقتارى بولدى.

«كوش جانە كوشباسشى» كونسەرتىنىڭ وتكىزىلۋ سەبەبىنىڭ تەرەڭ ماعىناسىن تۇسىنگەن ق ر پرەمەر-مينيسترىنىڭ ورىنباسارى، اۋىل شارۋاشىلىق ءمينيسترى اسقار مىرزابەكوۆ ءوز قۇتتىقتاۋ حاتىن جىبەردى. باتىس قازاقستان، اقمولا وبلىسى، جامبىل وبلىسى اكىمدەرى اتىنان كەلگەن وكىلدەر دە كەش قوناعى بولىپ قانا قويماي، وزدەرىمەن بىرگە ءبۇتىن ءبىر وبلىستىڭ قۇتتىقتاۋ-سالەمىن جەتكىزدى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» اتتى كىتابىندا: «ءبىزدىڭ دە كوشى-قون شارالارىن مەملەكەتتىك دەڭگەيگە كوتەرۋىمىز ابدەن زاڭدى. سوندىقتان دا قانداستارىمىزدىڭ تۋعان جەرگە ءتورت­كۇل دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن قارلىعاشتاي ۇشىپ كەلگەندەرىنە – كىرشىكسىز كوڭىلدەرى ءۇشىن، ال ءارتۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى جەتە الماي جۇرگەندەرىنە – قاي قيىردا جۇرسە دە، اتامەكەنگە دەگەن ساعىنىش پەن سۇيىسپەنشىلىككە تولى پەرزەنتتىك پاك پەيىلدەرىن سارقىماي ساقتاعاندارى ءۇشىن ريزاشىلىق بىلدىرەمىز. جەر بەتىندەگى بارشا شاڭىراقتارىمىزدىڭ ءبارىنىڭ دە باقىتى اسىپ، ىرزىعى تاسىسىن دەيمىز!»، - دەپ شىنايى تىلەگىن جازىپ ەدى.

(2002 جىلدىڭ 23-24ء-شى قازان كۇندەرى تۇركىستان قالاسىندا وتكەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ ءىى-شى قۇرىلتايىنداعى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءسوزى)

مىنە بيىل قازاقتىڭ العاشقى رەسپۋبليكاسى الاش اۆتونومياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل تولىپ وتىر. سول تۇستا تەك ءجۇز مىڭداي عانا قازاق شەتەلدە بولسا،  كەڭەس ۇكىمەتى كورسەتكەن تاۋقىمەتتەن، اشتىق پەن زوبالاڭنان، قۋعىن مەن سۇرگىننەن باس ساۋعالاپ شەتكە كەتكەن، تۇراقسىز قۇبىلعان جاعرافيالىق كارتادا شەكارا سىرتىندا قالعان اعايىننىڭ سانى ءقازىر 5 ميلليون شاماسىندا. بۇل الەمدەگى ءۇش قازاقتىڭ بىرەۋى ءوز وتانىنان جىراقتا ءجۇر دەگەن ءسوز. مۇندايدا ءار قازاق ءۇشىن ەڭ باستى ماقسات – تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن پىكىر بىرلىگى، ءسوز بىرلىگى، نيەت بىرلىگى.  «قامشى» پورتالى كۇن سايىنعى تولاسسىز اقپاراتتارىن ءۇش الىپبيدە تاراتىپ وتىرعانى دا سوندىقتان. «قازاق حاندىعىنا 550 جىل» مەرەكەلىك كونسەرتى، «قازاق داۋىسى» حالىقارالىق ءان بايقاۋى، «كوش جانە كوشباسشى» كونسەرتى ءبارى دە سول ماقساتتىڭ، سول مىندەتتىڭ، سول ارماننىڭ جەمىسى، جەڭىسى.

(قۋانىش التىبايەۆتىڭ ورىنداۋىندا تاۋەلسىزدىك تولعاۋى)

ال، قادىرمەندى اعايىن! «كوش جانە كوشباسشى» مەرەكەلىك كونسەرتى كوز الدىڭىزدا. شيرەك عاسىردا اتاجۇرتقا ورالعان ميلليون قازاقتىڭ ەل مەن ەلباسىنا بىلدىرگەن اقجارما اق تىلەگىن سىزدە تاماشالاڭىز. «ۇلى كوش» جالعاسا بەرسىن!