الماتى اكىمى باۋىرجان بايبەكتىڭ بۇگىن حالىققا ەسەپ بەرگەنى تۋرالى جازعان ەدىك. اكىمنىڭ ەسەبى بىتە سالا Facebook الەۋمەتتىك جەلىسىندە جەر كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى، قوعامداعى الەۋمەتتىك-ساياسي ماسەلەلەرگە بەلسەندى پىكىر بىلدىرەتىن مۇحتار تايجان اكىم سوزىندەگى 2 ماسەلەگە ارناۋلى توقتالىپ، ءوز ويىن ايتتى دەپ حابارلايدى «قامشى» پورتالى. ول ءوز سوزىندە اكىم ايتقان «ءۇش تىلدىلىك» پەن «قازاق تاريحى تۋرالى ايتتى.
«باۋىرجان بايبەكتىڭ بەرگەن ەسەپ بەرۋىن تىڭدادىم. بۇل ماسەلەنى باۋىرجان بايبەكتىڭ بۇگىنگى ەسەپ بەرۋ جينالىسىنا بايلانىستى كوتەرگىم كەلىپ وتىر. بۇعان دەيىن ساعادييەۆتىڭ ءبىلىم مينيسترلىگىنە بايلانىستى جىلدىق ەسەپ بەرۋ ماقالاسى شىققان. ەندى، مىنە، اكىمىمىز مەكتەپتەردەگى ۇشتىلدىلىككە بايلانىستى ءسوز قوزعادى. مەن وسى سۇراققا بايلانىستى ويىمدى اشىق ايتقىم كەلەدى. ءبىز اعىلشىن ءتىلىنىڭ مەكتەپتەردە ءپان رەتىندە وقىتىلۋىنا قارسى ەمەسپىز، كەرىسىنشە قولدايمىز. ءبىراق ءبىز پاندەردىڭ ساباق ۇستىندە تەك اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلۋىنە قارسىمىز. ادامدا تاڭداۋ بولۋى كەرەك، ءپاندى ءوز انا تىلىندە وقىعىسى كەلە مە، الدە اعىلشىن تىلىندە مە؟ قازاقستاندا كىم بولماسىن بالاعا وسى تىلدە ساباق وتەسىڭ دەپ ەشكىم ماجبۇرلەي المايدى. ءيا، اعىلشىن ءتىلىن وقىسىن، ءبىلسىن، ءبىراق اعىلشىن پانىنەن باسقا ماتەماتيكا، فيزيكا، گەوگرافيا سىندى پاندەردى قازاقستاندىق وقۋشىلار ءوز انا تىلىندە وقۋىنا تولىقتاي قۇقىلى. جانە بۇنداي قۇقىقتان ولاردى ەشكىم ايىرا المايدى. سەبەبى، فيزيكا، ماتەماتيكا پاندەرىن ءتىپتى ءوز انا تىلىندە وقيتىن بالالار ءۇشىن ءتۇسىنۋ دە، ءتۇسىندىرۋ دە وڭاي ەمەس. بارلىق كونستيتۋسيالىق قۇقىقتا ءار بالا ءپان وقۋلىقتارىن ءوز انا تىلىندە وقۋى ءتيىس ەكەنىن دالەلدەيدى. بۇل – زاڭ، بۇل – كونستيتۋسيا، ال بۇگىنگى رەفورمادا اتالعان پاندەردى ءوز انا تىلىندە وقىتپاۋ جونىندە ايتىلدى. ءبىز ارينە ەلىمىزدە پروگرەسس بولعانىن قالايمىز، اعىلشىن ءتىلىن وقىپ، دامۋعا، العا جىلجۋعا ءبىزدىڭ دە قارسىلىعىمىز جوق. كەز-كەلگەن ءتىلدى ۇيرەنۋ كەرەك. ءبىراق بۇل ءوز انا تىلىمىزدە ساباق الۋدىڭ ورنىن باسا المايدى. نەگە قازاقستانداعى ميلليوننان كوپ بالالاردىڭ قاي تىلدە ساباق ءوتۋى كەرەك ەكەنىن ءسىز شەشەسىز؟ ول ويلانىپ، تالقىلاپ قابىلدايتىن شەشىم. تارازى باسىندا ەلىمىزدىڭ ءار وتباسى تۇر. ۇشتىلدىلىك جونىندەگى ماسەلەنى ورتاق تالقىعا سالىپ، ويلانۋ كەرەك، حالىقتىڭ دا پىكىرىنە كوڭىل اۋدارۋ كەرەكپىز. قازاق بالالارىنىڭ تاعدىرىن ءسىز شەشە المايسىز. شەت تىلدەردى وقيىق، تەرەڭىنە ۇڭىلەيىك، لينگافوندى كابينەتتەردىڭ دە بولۋىنا قارسى ەمەسپىن. ءبىراق بالالاردى ءوز انا تىلىندە وقىتۋ قۇقىعىنان ايىرماۋىمىز كەرەك. بۇل – ءبىرىنشى ماسەلە.
ەكىنشى ماسەلە ەجەلگى قازاق تاريحى جايىندا بولماق. 19-20 عاسىرلاردا جەر ءۇشىن قانشاما قازاق جاپا شەكتى. عىلىمنان شەتتەتىلدى، لاگەرلەرگە قامالدى، رەپرەسسياعا ۇشىرادى. اقىرى، سول قازاعىمىزدىڭ ەجەلگى تاريحىن وقىتاتىن كافەدرالار اشىلدى، كىتاپتار جازىلدى، بارلىق وقۋ ورىندارىندا وقىتىلدى. ءبىراق، 2016 جىلى ءساۋىر ايىندا بىرنەشە رەكتورلار 1 اپتا ىشىندە ءبىلىم مينسترلىگىنە ەجەلگى قازاق تاريحىن وقۋ ورىندارىندا وقىتۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ حات جازعان بولاتىن. ول ستۋدەنتتەردىڭ ۋاقىتىن الادى ەكەن، كرەديتتەر سانى كوپ بولىپ كەتەدى ەكەن ت.ب. مەن ءوزىم پولشادا ءبىلىم الدىم، پولياك بولماسام دا پولياكتاردىڭ تاريحىن بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن وقىعانبىز. ونىڭ ۇستىنە مەن تاريح فاكۋلتەتىندە وقىعان جوقپىن، ەكونوميكالىق باعىتتا وقىدىم. ءوز جەرىنىڭ، ءوز وتانىنىڭ، ءوز مەملەكەتىنىڭ تاريحىن بىلمەيتىن ادامنان پاتريوت شىقپايدى. سوندىقتان دا ەۆروپادا، ازيادا ءوز ەلىنىڭ تاريحى تەرەڭ وقىلادى. سونىمەن قاتار، تاريحىمىزدى جوعارعى وقۋ ورنىدارىندا تەرەڭىنەن وقىماساق، باسقا قايدا وقيمىز، ەگەر قازاق تاريحىن كافەدرالار تەرەڭىنەن زەرتتەمەسە، تۇسىندىرمەسە، بۇنىمەن باسقا كىم اينالىسادى. ماعان ءبىلىم مينيسترلىگىنەن «قازاق تاريحىن مەكتەپتە وقىتقانىمىزدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى ەمەس پە، نەگە قازبالاي بەرەمىز» دەگەن جاۋاپ كەلگەن. ءبىر عانا وقىتۋشى، ءبىر عانا ءمۇعالىم وقىتقان ءپان تەرەڭىنەن وقىتىلمايدى. وقۋ ورىندارىندا قازاق تاريحى كافەدرالارىنىڭ جابىلۋى – ۇلكەن قىلمىس. زاڭ الدىندا ەمەس، اتا-بابالارىمىزدىڭ الدىندا قىلمىس. ول ينجەنەر بولماسىن، ماتەماتيك بولماسىن، قازاقتىڭ تاريحىن مىندەتتى تۇردە ءبىلۋى ءتيىس. قازاقتىڭ حاندارى كىم بولدى، بيلىكتىڭ قانداي تۇرلەرى جۇرگىزىلدى، «جەتى جارعىنىڭ» باسقا زاڭداردان نە ايىرماشىلىعى بار. ەسىم حاننىڭ «ەسكى جولى»، قاسىم حاننىڭ «قاسقا جولى» نەنى بىلدىرەدى، بۇل سۇراقتاردىڭ بارىنە ءار قازاق ويلانباستان جاۋاپ بەرۋى ءتيىس.
وسى ەكى ماسەلەنى cءىز جاۋاپسىز قالدىرماسسىز دەپ ويلايمىن. ءىزىن اڭدىپ وتىرامىن. وسى سۇراقتارعا بايلىنستى اشىقتى تۇردە تالقىلاۋىمىزدى سۇرايمىن.»
دايىنداعان: گۇلىم جاقان
