(پوەما )
شىعىس،
دۇنيە شىعىسى،
مەنىڭ شىعىسىم!
مەن شىعىس شاتقالدارىنىڭ قوڭىر ايۋىمىن
قىزىل تىكەن ۇڭگىرىن ارالاپ ەرجەتكەن.
ەسىمىمدى فانتازيا اۆتورلارىنان سۇرا،
فاميليام «بەيجيڭ سينانتروپتارى» زامانىندا وتكەن.
شىعىس! شىعىس!
شىعىس سۋلارى قانداي ءتاتتى؟!
شىعىس تاۋلارى جوق مەن قىدىرىپ ارالاماعان.
ورانگۋتان ماڭدايى ءالى ماعان ۇقسايدى،
كىم ەكەن بامبۋك جامىلىپ بىزگە كەلگەن؟
قايسى بالا كەزىندە جالاڭاش ويناماعان.
مەن شىعىس اقىنىمىن،
شىعىستان ويلايمىن.
لەكسيكام – شىعىس توپىراعىنىڭ جىلى قاتپارلارىنان؛
تاريح قولىمەن بۇكتەلىپ،
نيزامي، ناۋاي اقتارعان.
اڭقاۋ ازيالىقتار،
مەن دە دۇنيەگە اڭقاۋ قارايمىن،
ءوز سەنىمىم ءوز بويىمدا ساقتالعان.
بار دەنەم –تۇل ازيانىڭ ءزاررا تۇيىرشىگىنەن،
گيمالايا كريستالىنان،
ياۋا جاپىراعىنان،
اراب مۇنايىنان؛
بابىل قاقپاسىنان
تيبەتتىڭ جەر قۇدايىنان.
شىعىس، اسپانىم، توپىراعىم،
سۇيەمىن،
ەڭىرەپ سۇيەمىن،
سۇيەم تاۋ بۇعىلارىڭنىڭ جالپاق ماڭدايىن؛
تەڭىز قۇستارىنىڭ ءزار سۇڭقىلىن،
جەر جوتالارىڭنىڭ سىنىق جاڭقاسىن!
سۇيەم
مىڭ زامان جەر جىنىسىنىڭ ىستىق قاباتىن،
باتىر بابالارىمنىڭ
سارعايعان سۇيەك قاڭقاسىن!
سۇيەمىن،
قۇشاقتايمىن
شىركەي مۇجىگەن سىنىق قۋرايىڭدى،
ىزىڭداعان ءبىر ءۇن –
بۇل مەنىڭ ىزگى داستانىم.
ۇمىتپايمىن،
ۇمىتپايمىن مەن ءوز باۋىرلارىمدى.
ۇمىتپايمىن اشۋلى افريكام اسپانىن.
شىعىسىم، اسپانىم،
كىرلەتپەيمىن تاۋ ۇلدارىڭنىڭ اق قالپاعىن،
شومىلامىن وزەندەرىڭنىڭ ءمولدىر شاشاعىنا!
جامىلامىن جولبارىس تەرىسىن،
ورانامىن
فەرعانا دالاسىنىڭ مايدا قاۋاشاعىنا!
لايلاتپايمىن ءوز تۇنىعىمدى
مەن سول ءوز تۇنىعىما بەتىمدى جۋعامىن.
شىعىسىم،
مەن سەنى قۇشاقتاپ وتەمىن،
قۇشاقتاپ تۋعانمىن.
شىعىس،
دۇنيە شىعىسى،
ەي، مەنىڭ بابا شىعىسىم،
كەلشى،
ولەڭ تۋدىرعان توپىراعىڭا ماڭدايىمدى ۇستايىن.
قايدا قاۋىرسىن قالامدارىڭ؟
كوپ-كوپ ۇشىپ وتسەشى،
اق قاناتتى اسەم قۇستارىڭ!
قايدا،
كۇندە تۇسىمنەن شىقپايدى
اقبوز اتتى باتىر بابالارىم.
قايدا ساداق اسقان قالىڭ قول.
ورتەنىپ جانىپ بارادى تەڭىز جاعالارىڭ.
قايدا، ساعىنامىن
فەرداۋسيىمنىڭ جىگىت شاقتارى؛
فيزۋلي،
سەن ءۇشىن
ءبىر مىسىرا ولەڭىمە قارا بايلايمىن،
مەن شىعىس ازاماتىمىن،
مەن بار شىعىسىمدى وسىلاي ويلايمىن.
شىعىس،
دۇنيە شىعىسى،
مەنىڭ قوڭىر شىعىسىم،
مەن ساعان تارتىپ قوڭىر بولعانىما قۋانامىن،
ازيا ادامىمىن،
ازيا جىنىسىنان،
ازيا ءۇشىن جىلايمىن،
ازيا ءۇشىن قۋانامىن.
ازيا،
التىن ازيا،
ورتا عاسىر كەرۋەنى ۇستىڭنەن وتەتى؛
تىرنالار ءتىزىلىپ تاسبيح جىبىنە
قيقۋلاپ، ەڭىرەپ الىسقا كەتەتىن.
قايدا ماۋرەن-احر پاريلارى،
باعدات، مىسىر، چين-ماچين سۇلۋلارى،
ولار پارانجى جامىلىپ دۇنيەگە كەلەتىن،
بىلەم ولاردىڭ قارالى تۇندەرىن،
ولار پارانجى استىندا بەسىك تايانىپ،
پارانجى استىنا ولەتىن.
شىعىس،
شىعىس،
قايعىلى شىعىس!
قاتىگەز قانجارلاردان قان سورعالاپ،
قارا قالپاق جىگىتىنە
سەكسەۋىل تۇبىندە ايات ايتىلاتىن.
ساداق جەبەسى
شوپان كەۋدەسىندە دىرىلدەپ،
الاتاۋ ەتىمدەرى
اكە تابىتىن وڭگەرىپ قايتاتىن.
قانشا جىل
قىپشاق دالالارى قانعا بوگىپ،
اقىرەت شاپانى بۇركەلگەن.
قانشا جىل زۇلمات قامشىسى
شىعىس اسپانىنا
توزاق وتىمەن سۇيكەلگەن.
قايسى كۇن
قايسى الىپ كەمەگە التىن تولتىرىلسا،
سول كۇنى چاڭجياڭ ۇستىمەن
اپيىن ءتۇتىنى كوتەرىلەتىن
ساۋلەتتى سارايلارداعى شاراپ ۋىتى
سول جىلى
ديحان دەنەسىنىڭ
قان تامشىلارىمەن وتەلەتىن.
زامان!
زامان!
ناۋرىز شالدارى
قانشا قىس الاقانىن جاياتىن:
«سامارحاننىڭ كوك تاسى قاشان ءجىبيسىڭ؟»
شىعىس – كوكتەم ءقابىرىستانى،
ءارۋاق سانى پەرىشتە داپتەرىنە سيماعان،
جەر – ولەكسە بازارى،
جەل مۋزىكاسىن اكەلەتىن قان ءيىسىنىڭ.
شىعىس،
مەنىڭ الىپ شىعىسىم!
مەن مارتەك گراففاسىنىڭ باسىندا تۇرامىن.
شىعىس بوپ جەر اينالىپ،
شىعىس بوپ تاريح جاسايمىن.
ءارۋاقتى اتالارعا كۇمبەز تۇرعىزىپ،
قاسيەتتى بوساعالارعا
قوس ارىستان كەلبەتىن قاشايمىن.
تىڭدا ۇلى مۇحيت كاپيتانى،
ەسىڭدە مە، ايتشى
بولات قىلىشىڭنىڭ تۇڭعىش تامشىسى
كىمنىڭ قايسى تاۋلارىنان الىنعان؟
اعىلشىن بويجەتكەندەرى،
فرانسۋز مىرزالارى!
ايتىڭدارشى
جىبەك شاپان
يىقتارىڭنان
ەڭ العاش كىمنىڭ قولىمەن جابىلعان؟
«مىڭ بۇددا ۇڭگىرىن» اقتارىپ سويلەيمىن:
ءمار-مار تاسىنىڭ ناقىس ويماسىنان،
حاڭجوۋ سارايىنىڭ قىش مۇناراسىنان،
بيرمادان، تەگەراننان، سينگاپۋردان،
كالكۋتتا باتىرىنىڭ شاحمات تاقتايىنان،
گانگ سۋىنىڭ قۇلاماسىنان.
تىڭدا يۋ-يورك سەرىلەرى،
مەن سەنىڭ «بوستاندىق پەريزاتىڭنان»
دۇنيەگە
مىڭ جىل بۇرىن كەلگەنمىن،
مىڭ جىلدار – مىڭ جىلدار
مەن سول مىڭ جىلداردا
ەگيپەت پرياميداسىنا تاس جونىپ جۇرگەنمىن.
بىلەم دۇنيەنىڭ ءبىر ورتاق مادەنيەتىن،
ۇندەر، اۋەندەر، ىرعاقتار
بارشا ىزگى اۋەندەر مەنىڭ قۇلاعىمدا
بولىنبەسىن دۇنيە مادەنيەتى،
قوسىلسىن بار ەل قيالى
ءبىر فاناراس تاۋىنىڭ التىن بۇلاعىنا!
بىلەم دۇنيەنى سوڭعى ءمۇيىزىنىڭ
جەر قۇلاعىنان كەيىن وزعانىن
فيفاگور تەورماسىن
مەن باتىستان ۇيرەندىم،
ءبىراق الجابر فورمۋلاسى ەستەن شىقپاسىن!
ءتاتتى شاراپ ەمەس،
ءابۋعالي ءتالىمى اششى ىشىرتكى،
شىركەۋ ميكروبى ۋلاپ قۇرىتپاسىن.
بىلەم، ەۋروپا،
ۇمىتپايمىن
سۋىنعان دەنەمە قۇيىلعان ىستىق قانىڭدى.
ۇمىتپايمىن
ماڭدايىمنان كوپ سيپاعان
مەيىربان الاقانىڭدى.
قايدا بار ادام،
شىعىسىمەن بىرگە قۇشاقتايىن،
قاسىرەت ىدىسىن بىرگە كوتەرىپ،
قانشا جىل اعارىپ قۋارعان
ولگەن شالدار
قىستاۋدا جوتەلىپ.
جاۋلارىپ جىلانداي ۋ توگىپ،
تۇسىمە ازىرەيىل ەنەتىن،
جاۋلارىم – جاقىننان
جاۋلارىم – الىستان،
جاۋلارىم ىرگەدەن كەلەتىن.
دوستارىم – باتىستا،
دوستارىم – شىعىستا،
دوستارىم
قاي زامان جىلاپ شىرقىراعان؟
ناپاليون قىلىشى كارپات كەۋدەسىندە،
و زامان
مەنىڭ دە سۇيەگىم قاقساپ سىرقىراعان.
ۇمىتپايمىن
سول ساپتا مەن دە مىلتىق ۇستاعانمىن –
باتىس ۇلدارى،
شىعىس ۇلدارى،
مەن دە سول جاقتا بولعانمىن
5-جىلدارى،
14-جىلدارى.
شىعىس،
مەنىڭ التىن شىعىسىم،
ءتۇسىر بار اۋىر سالماعىڭدى،
كەۋدەمە، توبەمە كوتەرەيىن.
مەن سەنىڭ
ەڭ سوڭعى ءبىر ەجەلگى شاكىرتىڭمىن،
مەن ساعان ءبىر شۋماق ولەڭ بولىپ وتەلەيىن.
ازيا ويانىپ قيال قاناتىندا ۇشقاندا،
جىر-قيسسالار ىرعاعىن قۋعانمىن.
اقىليا، ءتالىم، تاعىلىماتتارعا سيىنىپ،
دانالار شاپاعاتىنا جۇرەگىمدى جۋعانمىن –
قايدا ادام اتا تاباراك ءىزى،
مەن سول توپىراققا اۋنايمىن.
توپىراقتان جارالعان
ادام تەگى، جەر تەگى
مەن ءوزىمدى سول قازىققا بايلايمىن،
وت نە؟ سۋ نە؟
ۇستا قولىڭا
تابيعات اينىمايدى ءوز تەگىنەن
شىعىس – پوەزيا داستارحانى،
ءىنجۋ-مارجان، لاعىل-جاقۇت،
مەرۋەرتتەر توگىلگەن.
كەلىڭدەر مەيماندارىم،
الىس-الىس قىرلارعا باستاپ بارامىن
ارالا ازيا تاۋلارىن
بيىك قورعان، ەسكى قورشاۋلار
توسىپ قاقپايدى تانىس ادامىن.
كەلىڭدەر،
روبينزون گرۋزو، ماركوپولو،
حريستوفەر كولومبو،
وڭكەي ساقلاق جاھانگەر – جەر كەزبەلەرى،
مەنىڭ شىعىس ەلىمە!
اساۋ رومانتيزمنىڭ اسقار ارىستارى –
پۋشكينىم، لەرمەنتوۆىم،
كەلىڭدەر،
شىعىڭدار
ناۋايىمنىڭ تورىنە، ابايىمنىڭ تورىنە!
كەلىڭدەر
ءازيز رەلايزمنىڭ بارشا ارداگەرلەرى،
كەل گەنريح گەينە قاشقارياما
الا شاپان كيگىزەمىن
كەل بايرون الماتىما
جامبىلعا ماڭدايىڭنان سۇيگىزەمىن.
كەل، ونەرە دە بالزاك،
شىعىس سامالىمەن اشتى تەرىڭدى قۇرعاتامىن
كەلىڭدەر
شىن لەبىزىممەن
مەن سەندەرگە وسىلاي ءتىل قاتامىن.
دجۋلەتتانىڭ جاقسى سىڭلىلەرى،
سەندەردى شانحاي تەاترىندا بيگە تارتامىن.
مەن – ۆالس تولقىنى
مەن سەندەردىڭ قولدارىڭا
اقىن جۇرەگىن سوندا ۇستاتامىن.
قايدا شىعىسىمنىڭ زامانداستارى،
مەن اۋليەلەر زامانىنىڭ كەنجە بالاسىمىن، تىڭداڭار،
ۇرپاق تاڭدايىنان سۋىنىپ كەتپەيدى
حاۋانا ۋىزى-
مەنىڭ انامنىڭ، نۇق پايعامبار اناسىنىڭ
جەر! جەر!
جەر- باتىسىم،
جەر- شىعىسىم،
ەكى قۇشاعىمدا ەكى جارىم شار بەرىلگەن.
پاراللەل بەلبەۋىن مىقتى بۋىنىپ
جەر قازانىن سىندىرماي ۇستايىق-
التىن ەرىگەن، كۇمىس ەرىگەن.
شىعىس،
مەنىڭ سيقىرلى شىعىسىم
مەن سەنىڭ سيقىرلى تىلسىماتىڭدا ءتىرى قالارمىن،
جەر جىنىسىنانمىن،
جەر ادامىنان،
ادام اتىمدى تاعى مىڭ جىل كوتەرىپ بارامىن.
شىعىس،
دۇنيە شىعىسى،
مەنىڭ انا شىعىسىم،
كىم ۇمىتسىن سەنىڭ انا بەسىگىڭدى.
مەن- تاريح،مەن- سول ادام،
فانتازيا اۆتورلارىنان سۇرا ەسىمىمدى.
قايدا ەجەلگى شىعىس ۇلاندارى،
ەر-ارىس، اقىن بابالارىم!
قايدا قاۋىرسىن قالامدارىڭ، الىڭدار قولدارىڭا
تۋىستارىم، ىنىلەرىم، اعالارىم!
جاز، نازىم حيكمەت پوەزيا سيمفونياسىن،
وقى گومورو ءوز دەكلاراسياڭدى!
سويلەر سامەد ۆۋرگۋن تىرنا بۇلاقتارىنان؛
الىپ ءوت مۇحتار اعا «اباي اعاڭدى»
اي استىنىڭ اقجال اتىمەن!
جاز، عافۋر عۇلام ءوز شىعىسىڭدى!
وقى ومارعازى ءوزىڭنىڭ داستانىڭدى:
فايلاتون، فايلان،
فايلاتون، فايلان.........
1956جىل
توتە جازۋدان دايىنداعان: تىلەك ىرىسبەك
