ماركسيزم ەڭ جاڭا، ەڭ دۇرىس، قوعام دامۋىنىڭ عىلىمي زاڭدىلىعىن اشقان، دۇنيەگە عىلىمي كوزقاراس.
بۇگىنگى كۇنى جەر شارىندا ماركسيزمنىڭ اقيقاتىنا سەنىپ، سوسياليستىك ءتۇزىمدى اتقارىپ وتىرعان ەل تەك جۋنگو (جۇڭگو) دەپ ايتۋعا بولادى. سونىسىنا جاراي بۇل توپىراقتا ماركسيزم ءىس جۇزىندە دالەلدەندى، كەمەلدەندى.
- سوسياليستىك ءتۇزىمدى اتقارۋدا ماركسيزم پرولەتاريات تابىنىڭ ۇيتقىلىق جەتەكشىلىك رولىنە تاباندى بولۋدى، ياعنيپرولەتاريات تابىنىڭ اۆانگارد قوسىنى كوممۋنيستىك پارتيانىڭ باسشىلىعىنا تاباندى بولۋدى دارىپتەيدى. پرولەتاريات ديكتاتۋراسىنا تاباندى بولۋدى ۇستانادى. بۇل بۇگىنگى كۇنى جۋنگوداعى جۋنگو كوممۋنيستىك پارتياسى سىندى ءبىر پارتيانىڭ باسشىلىعىنا تاباندى بولۋدىڭ نازاريالىق نەگىزى. جۋنگو حالقىنىڭ ازاتتىققا شىعۋى، رەفورما جاساپ، ەسىك اشىپ، بۇگىنگىدەي حالقى باي الەۋمەتى كۇشتى، الەمدىك دەرجاۆاعا اينالۋىنىڭ بىردەن ءبىر سەبەبى. جكپ سىندى ءبىر پارتيانىڭ باسشىلىعىنا تاباندى بولعاندىعى. بۇل قازىرگى جۇڭگو اقپارات قۇرالدارىندا جۇڭگو حالقىنىڭ تاريحتان، پراكتيكادان شىعارعان قورتىندىسى، ۇستانىمى دەپ ۇنەمى كەڭىنەن ۇگىتتەلەتىن كوزقاراس.
- ماركسيزمنىڭ ءدىن، ءتىل، ۇلت تۋرالى ۇستانىمدارىنىڭ قىتايدىڭ سوسياليستىك قۇرىلىس بارىسىندا دارىپتەپ، ءىس جۇزىندە سىناقتان ءوتىپ، دۇرىستىعى دالەلىپ، ماركستىك كوزقاراستىڭ ءدىندى قۇراپيلىق سانايتىنىڭ بىلەمىز. ءتىل بولسا ماركستىك كوزقاراس بويىنشا ايتقاندا قارىم – قاتىناس قۇرالى عانا. ۇلت – تاريحتا قالىپتاسقان قوعامنىڭ دامۋىنا ساي جويىلاتىن تاريحي كاتەگوريا. ماركسيزىمشىلەر ءدىن دە، ءتىل دە، ۇلت تا قوعامنىڭ دامۋىنا ساي بىرتىندەپ جويىلادى دەپ سەنەدى.
جۇڭگو ۇكىمەتى ءقازىر نەگىزگى زاڭعا ازاماتتاردىڭ دىنگە سەنۋ، سەنبەۋ قۇقىعى بار – دەپ جازىپ قويعانمەن ماكرسيزمدىك كوزقاراستىڭ تالابى بويىنشا قۇدايسىزدىقتى كەڭ كولەمدە ۇگىتتەيدى. ءدىني كوزقاراستى ۇگىتتەۋگە تىيىم سالىنادى. مەكتەپ قابىرعاسىندا ءتۇرلى تاربيە فورماسىمەن جانە مەكتەپ وقۋلىقتارى ارقىلى ارناۋلى تۇردە قۇدايسىزدىقتى ۇگىتتەيدى. ءدىندى قۇراپيلىق، ءتىلدى قارىم – قاتىناس قۇرالى عانا دەپ تۇسىندىرەدى، ۇگىتتەيدى. پارتيا مۇشەلەرى دىنگە سەنبەيدى، ءدىني قيمىلعا قاتىناسپايدى. 18 جاسقا تولماعان بالالاردىڭ دىنگە سەنۋىنە، ءدىني قيمىلعا قاتىناسۋعا تىيىم سالىنادى.
جۇڭگو ۇكىمەتى ءقازىر از ۇلتتارعا باعىتتاپ «قوس تىلدە وقىتۋ» جولعا قويدى. ءارى 2020 جىلعا بارعاندا ءبىرتۇتاس جۇڭگو تىلىندە سويلەۋ تالابى ورتاعا قويىلدى. «قوس ءتىل وقىتۋى» جۇڭگو حالقىن ءبىر تىلدە سويلەيتىن حالىققا اينالدىرۋدىڭ باسىپ وتەر جولى عانا. قىتايدىڭ از ۇلت رايوندارىنداعى قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىنا تونەتىن ءقاۋىپ تەك ۇلتتىق بولشەكتەۋشىلەرمەن ءدىني بۇلگىنشىلەردەن كەلەدى دەپ ۇزبەي ايتىلادى. جۇڭگو ۇكىمەتى بۇل ولكەلەردەگى جەرگىلىكتى ۇلتتاردىڭ دىنىمەن، ءتىلىن جويعاندا عانا بۇل قاۋىپتەن تولىق ارىلۋعا بولاتىندىعىن جاقسى تۇسىنەدى. سوندىقتان دا جۋنحۋا ۇلتتارىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعىن، ۇلتتاردىڭ ۇلى توعىسۋىن ىسكە اسىرۋ، قازىرگى جۇڭگو قوعامىنداعى ەڭ ماڭىزدى ساياسي مىندەت.
ءدىن مەن ءتىل ساياساتىن جۇڭگو ۇكىمەتى جۇڭگو قوعامىنىڭ ورنىقتىلىعى ءۇشىن بەلگىلەپ وتىر، بۇل ساياساتتاردىڭ نازاريالىق نەگىزى ماركسيزمدە جاتقاندىعى زەر سالعان ادامعا وڭاي بايقالادى. ەڭ ماڭىزدىسى ماركسيزمنىڭ ءدىن، ءتىل، ۇلت تۋرالى كوزقاراستارى عانا اقيقات ەسەبىندە كەڭ كولەمدە ۇگىتتەلەتىن جاعداي جاس ۇرپاقتىڭ، جەكە تۇلعانىڭ ساناسىنان ءدىندى، ۇلتتىق ءتىلدى، ۇلتتىق سانانى تابيعي تۇردە وشىرۋدە. ءدىننىڭ ۇلتتىق ءتىلدىڭ، ۇلتتىق سانانىڭ جويىلۋىن تابيعي زاڭدىلىق رەتىندە قابىلدايتىن قوعامدىق سانانى قالىپتاستىرۋدا. ءدىندى قۇراپيلىق ساناپ، ماسقارالايتىن، ءوز انا ءتىلىنىڭ جويىلۋىن ءمىنىپ جۇرگەن كولىگىن زامانعا ساي جاقسى كولىككە ايىرباستاعانداي تۇسىنەتىن پيعىل قالىپتاستىرۋدا.
ماركس سوسياليزم ءار ۇلتتىڭ ورتاق گۇلدەنىپ، كوركەيەتىن كەزەڭى، ۇلت كوممۋنيزمگە قادام تاستاعاندا جويىلادى دەپ ايتقانمەن، جۋنگونىڭ ماركسيزمشىلدەرى جۋنگو ءسوسياليزمنىڭ العاشقى ساتىسىندا تۇر دەپ ايتادى، اقساقالدار دۇنيەنىڭ بۇگىنگىدەي تەز قارقىنمەن داميتىندىعىن كەزىندە بولجاي الماعان. قىتايدىڭ جاڭا ۇرپاق باسشىلارى كورەگەندىك تانىتتى. دۇنيەنىڭ بۇگىنگىدەي تەز دامۋىنا وزگەرۋىنە ىلەسە ەڭ الدىمەن جەرگىلىكتى از ۇلتتاردىڭ ءدىنىڭ، ءتىلىڭ جويىپ، كوممۋنيزمگە باراتىن جولدى باسا بەرۋ قاجەت ەكەندىگىن اڭعاردى. شىنىندا ۇلتتاردىڭ جويىلاتىن ءدىنى، ءتىلى، ۇلتتىق ساناسى ءبىر ۋاقىتتا جويىلا سالمايدى. ەڭ الدىمەن وسىلاي از ساندى ۇلتتاردىڭ ۇلتتىق بوگەنايى جويىلادى. سونان سوڭ مەملەكەتتىلىگى بار ۇلتتار جويىلادى. ونان سوڭ بارىپ مەملەكەت جويىلادى. بۇل تۇرعىدان ايتقاندا ماركسيزم بۇل كۇندەرى جۇڭگو ەلىندە كەمەلدەندى، تولىقتاندى، دامىدى دەپ ايتۋىمىزعا تۋرا كەلەدى.
اعىباي بۇعىباي ۇلى
