قامشى» پوشتاسىنا تومەندەگىدەي ماقالا كەلىپ ءتۇستى. ماقالادا قىلمىسكەرلەرمەن جەڭ ۇشىنان استاسقان شەنەۋنىك تۋرالى دەرەك كەلتىرىلىپ، ماسەلە كوتەرىلەدى. ءىستىڭ اق-قاراسىن قۇزىرلى ورىندار تەرگەپ-تەكسەرەدى دەگەن سەنىممەن ماتەريالدى جازۋ ءستيلىن بۇزباي قاز-قالپىندا جاريالاۋدى ءجون سانادىق.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ،
ق ر باس پروكۋرورى جاقىپ اسانوۆتىڭ،
ق ر پرەمەر ءمينيسترى باعىتجان ساعىنتايەۆتىڭ،
قاسىموۆ پەن ءماسىموۆتىڭ،
ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ جاڭا تاعايىندالعان اكىمى، ت.س.س قۇزىرەتتى بيلىك باسىنداعىلاردىڭ بارلىعىنىڭ نازارىنا!
ماڭعىستاۋداعى كونوكرادتاردىڭ «كرىشاسى» سب باسشىسى پودپولكوۆنيك دەگەنيازوۆ ەركىن بولىپ شىقتى
ماڭعىستاۋ ايماعى شەتپە ەلدى مەكەنىنەن اقشىمىراۋعا جۇرەتىن تاس جولىنىڭ شامامەن 25 ءشى شاقىرىمىندا (قاراجان اۋليەنىڭ تۇسىندا)، 2017، ناۋرىزدىڭ 3 ءشى جۇلدىزىندا، كەشكى ساعات 9 دار شاماسىندا ءتۇسى اق «نيۆا» اۆتوكولىگىن مىنگەن كونوكراد، باۋكەسپە ۇرىلار ۇستالدى. كولىكتەن قىرۋار وق-دارىسىمەن قوس اۋىز اڭشى مىلتىعى، مال سوياتىن قانجار پىشاقتارى، ەت شاباتىن بالتالارى، مال ۇستاۋعا ارنالعان ارقان-جىپتەرى، ەت استىنا جاياتىن كارتون جايالعىلارى، قايراق-پايراقتارى سەكىلدى ۇرى-قارىعا ءتان بارلىق قۇرال-سايماندارى شىقتى. ونىسى ەرتەڭگى كۇنگە دالەل رەتىندە بەينەتاسپاعا ءتۇسىرىلدى. قولعا تۇسكەن ۇرىلار ءدال سول جەردە وزدەرىنىڭ ۇرى ەكەندەرىن، وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇرلىق جاساپ كەلگەندەرىن، ءدال سول ۋاقىتتا ۇرلاپ جاتقاندارىن تولىق مويىندادى. ۇرىنى قۇرىقتاعاندار اۋىلدىڭ نامىستى جاستارى ەدى. بۇعان دەيىن ءىى ءبولىمى سياقتى قۇزىرلى ورىندارعا حابارلاساتىن، ارىزداناتىن، ەندىگى ول ورىنداردان تۇك ناتيجە بولمايتىندارىنا حالىقتىڭ ابدەن كوزدەرى جەتكەن. بار بولعانى ارىزىڭ شاڭ باسقان كۇيىندە ارحيۆتە ساقتالادى. قۇزىرلى ورىندار حالىقپەن جۇمىس جاساي الماي وتىر. اركىم ءوز شارۋاسىن ءوزى شەشسە، وندا ءىى ءبولىمىنىڭ حالىق ءۇشىن قانداي قاجەتتىلىگى بار؟ شۇكىر، ءقازىر ەلدىڭ كوزى اشىلىپ نامىسى ويانىپ كەلەدى. بۇرىنعىداي جوعارىعا قاراپ تەلمىرمەيدى. قازاقتا: «بالىق باسىنان ءشىريدى؛ سەنگەن قويىم سەن بولساڭ، جۋساعانىڭدى پالەنشە ەتەيىن» دەگەن ءسوز بار. ءقايتسىن ەندى، «سابىردا سارقىلادى؛ شىدامنىڭ دا شەگى بار؛ قورعانباساڭ قورلاناسىڭ» دەگەندەي، ارەكەتسىز بەرەكەتتىڭ كەلمەيتىنىن تۇسىنگەن نامىستى جاستار «اڭدىعان الماي قويمايدى» دەپ، ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ جۇرگەن بولاتىن. «كوپ اسقانعا – ءبىر توسقان؛ بىرەۋگە ور قازبا – ءوزىڭ تۇسەسىڭ؛ ۇرىنىڭ ارتى قۋىس؛ ۇرلىق – ءتۇبى قورلىق؛ ۇرى جالتاق كەلەدى؛ ۇرىنىڭ قاتىنى وزىنە ساي؛ ۇرى مەن جارقانات ءتۇندى سۇيەدى؛ وتىرىك – ۇرىنىڭ اۋزىمەن اتقاراتىن قىلمىسى» دەگەنى سەكىلدى سوم تاجىريبەدەن وتكەن قازاق ماقالدارىن ۇمىتقان باۋكەسپەلەر ءوز قاقپاندارىنا وزدەرى ءتۇستى. «سالەمنىڭ دە ءساتى بار، ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەن وسى بولدى. مىناۋ دەگەن سۇمدىق، ماسقارا عوي! ءبىر قازاق ءبىر قازاقتىڭ مالىنا قىرعيداي شۇيلىگىپ جاۋشا تيگەن دەگەن. ءبورى شاپسا ءبىر ءسارى، بەرمەگەن زەكەتتىڭ تولەۋى عوي دەيتىندەي. ءبىرىن ءبىرى جەپ، ونىسىنا وپىنۋدىڭ ورنىنا، قالماق قىرعانداي قۋانۋ وپاسىزدىقتىڭ بەلگىسى ەمەس پە؟ نە ىستەۋ قالدى بىزگە؟ ءتۇزدىڭ مالىن ءۇي قاماققا الايىق پا؟ ەلدە ۇرلىق باسىلاتىن ەمەس، ۇرلىق ازاياتىن ەمەس، ۇرلىق كەرىسىنشە شىرايلانىپ جاندانۋدا. نەگە؟ بۇل – قوعامنىڭ دەرتى! بۇنىڭ سەبەبىن ىزدەنگەن ماماندار بولدى مە ەكەن، ءسىرا؟! بۇل ۇرلىق دەگەندەر نەگە توقتامايدى؟ ۇرىلار مىقتى ما الدە قازاقستاندا «ۇرىلار مەكتەبى» بار ما؟ بالكىم، ءبىز بىلمەيتىن جاسىرىن وقۋ ورىنى بولىپ، بۇلار سونىڭ التىنمەن بىتىرگەن تۇلەكتەرى بولار؟ سوندا ۇرلاتۋشىلاردىڭ ءبارى دەرلىك ءالسىز، قاتىن-بالاسى، مال-جانىنا يە بولا المايتىن نامىسسىز ەز، ىنجىق، قورقاق، سورلى بولعاندارى ما؟ الدە باسقاداي دا جاعداياتتار بار ما ەكەن ارادا؟ ءوز مۇلكىن، ءوز مالىن، ءوز جانۇياسىن قورعاي المايتىن ەركەكتەر ەرتەڭگى كۇنى باسىمىزعا ءبىر ناۋبەت تۋسا تۋعان جەرىن قالاي قورعاماق؟ «بۇعا بەرسەڭ – سۇعا بەرەدى» دەمەكشى، مۇمكىن ۇرىلاردىڭ «سۇيەنگەنى» مىقتى بولار؟ نەسىمەن مىقتى بولۋى مۇمكىن؟ مۇمكىن مىلتىعى، قانجارى، كولىگى، بەدەلى، فيزيكالىق شاپشاڭ كۇش-قۋاتى، ەرەجەسىز جەكپە-جەكتىڭ مايتالمانى، ۆوروۆسكوي مير، ۆور زاكون، جارگون-پارگون، پاحان، سموترياششيي، ستروگاچ، اۆتوريتەتى، ۇشقىر ويى مەن كەز-كەلگەن جەردەن اراشالاپ قالاتىن سۋىرىپ سالما ءسۇيىر ءتىلى بولار؟ بولماسا جوعارى جاقتا كۇركىرەپ وتىرعان «باكە-ساكە» دوكەي كوكەلەرى بار بولار؟ قازىرگى «ەكىجۇزدىلىك» ءسان-سالتانات قۇرىپ تۇرعان كەزەڭدە بىرەۋدىڭ اۋزىمەن وراق ورىپ، قولىمەن وت كوسەۋ قالىپتى جاعدايعا اينالدى عوي. قۇلاسا كرانمەن كوتەرىپ، جىلاسا بالمۇزداق جالاتىپ، الدىن بۋلدوزەرمەن كۇرەپ، ارتىنان تەگاچپەن تىرەپ وتىراتىن، ءىس ناسىرعا شاپسا پارا-مارامەن قونجيتا قوياتىن ششۆەساريا بانكىسىندە مول قارجىسى، شەتەلدە ۆيلالارى، قارا تەڭىزدە كەمەلەرى، ساحارادا ۇشاقتارى بار مافيا، كلاننان قۇرىلعان «كرىشالارى» بار ما ەكەن؟ زامانعا ساي «سىبايلاسى كۇشتىنىڭ – سىيى زور؛ پاراقورلار – شارۋاقور؛ كەنەۋى كەتكەن – جەمقور اۋرۋىنا ۇشىرايدى؛ الىمقور – سالىمقوردىڭ اسقازانى» دەگەندەي ماقالدار لەگى دۇنيەگە كەلە باستادى. سوڭعى كەزدە گازەت-جۇرنال وقىساڭدا، تەلەديدار، راديونى قوسساڭدا، ۆك، ينستاگرام، فەيسبۋك، ب ا ق، قانداي دا ءبىر ينتەرنەت جەلىلەرىن قاراساڭدا قولعا ءتۇسىپ پارامەن ۇستالىپ جاتقانداردىڭ ءبارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر، ياعني، حالىق سەنگەن، ءبىز سەنگەن شەندىلەر. سوندا بيلىك، قوعامعا نە بولىپ كەتتى؟ ايدىڭ امانىندا، مىنانداي بەيمارال، مامىراجاي بەيبىت زاماندا نە كۇن تۋدى باسىمىزعا؟ تۇلەن ءتۇرتىپ قارا حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمى ءوشتى. بۇل جاقسى نارسە ەمەس، جانە دە قاراپتان-قاراپ ەمەس. بۇنىڭ ارتى نەبىر كەلەڭسىزدىكتەرگە، بىتپەس داۋعا، ارتى شۋلى جانتۇرشىگەرلىك تراگەديالارعا، قانتوگىس مايداندارعا، الاپات سويقانعا الىپ كەلە جاتىر. قۇزىرلى ورىن قىزمەتكەرلەرىنە دەيىن وزدەرىن قورعاۋدا زاڭدى قالقالاپ، ال وزىنە دەگەندە لاۋازىمى مەن جۇمىسىن اسىرا پايدالانۋدى سانگە اينالدىرىپ العان. ەندىگى ايتايىن دەپ وتىرعانىم جاڭاعى قولعا تۇسكەن ۇرىلار مىنگەن اۆتوكولىكتە. ۇرىلار مىنگەن (مەملەكەتتىك ءنومىرى 577 اكا 12) «نيۆا» اۆتوكولىگى ماڭعىستاۋ وبلىسى، ماي دا سب باسشىسى پودپولكوۆنيك دەگەنيازوۆ ەركىندىكى بولىپ شىقتى. ەشكىم قۇرىقتاي المايتىن، كەرىسىنشە جانىنان وتكەندە ماي قىزمەتكەرلەرىنە ءيىلىپ سالەم ەتكىزەتىن، بەدەلدى، قاسيەتتى كولىكتى مىنگەن ۇرىلار ەش قينالماستان، ەش شىمىرىكپەستەن ءوز ۇرلىقتارىن وسى ۋاقىتقا شەيىن ەش كۇمانسىز مەيىلىنشە جالعاستىرا بەرگەن. ارينە، مۇنداي كولىك يەسىنىڭ اۋزى ءۇش ەسە مايلى ەكەنىن كىم بىلمەيدى. دەمەك، بۇل جەردە ۇرىلاردىڭ ابدەن ەركىنسۋىنە، بوي الۋىنا، بۇل كولىكتى ەشكىم توقتاتىپ تەكسەرمەيتىنىنە، ۇرلىعىن قينالماستان باتىل جاساۋىنا، ەشكىمنىڭ ۇستامايتىنىنا، ءتىپتى ارنايى تاپسىرىسپەن جوعارىدان ۇستاعان جاعدايدا دا كەشىرىم نە ايىپپۇلمەن قۇتىلاتىنىنا، ۇرلىق ارقىلى مول بايلىققا جەتەتىنىنە 100 پايىز سەنىم قالىپتاستىرعان سەبەپشى – سب باسشىسى پودپولكوۆنيك دەگەنيازوۆ ەركىن! بۇل جەردە دەگەنيازوۆ ەركىن – ۇرىلاردىڭ دەگەنىن جاساپ، ەركىن تايراڭداۋىنا كۇش بەرۋشى مەحانيزم! وعان ۇرىلارعا مىنگىزىپ قويعان اۆتوكولىگى دالەل. شەنى، لاۋازىمى مەن جۇمىسىن اسىرا پايدالانۋشى، ۇرىلارعا دەم، رۋح بەرۋشى، ۇرىلارمەن قويان-قولتىق ارالاسقان سىبايلاس، ۇرى-قاراقشىلاردان توپ قۇرىپ، ولاردى ۇرلىققا يتەرمەلەپ، كۇناعا جۇمساپ، ولاردى «كرىشيەۆات» ەتىپ قورعاپ وتىرعان، وسى ماقالانىڭ جارىققا شىعۋىنا سەبەپ بولعان، لاۋازىم مەن شەنى بار بارلىق قۇزىرلى ورىن يەلەرىنە، باسشىلارىنىڭ بەدەلدەرىنە، ىسكەرلىكتەرىنە، ار-نامىس، ابىرويلارىنا، ءتىپتى كيەلى ماڭعىستاۋ ولكەسى اتاعىنا، تۇگەل قازاقستان ەلىنە كۇيە جاعىپ نۇقسان كەلتىرگەن، جاسىرىن-اشىق تۇردە قىلمىس جاساعان، كۇناحار پودپولكوۆنيك دەگەنيازوۆ ەركىن ۇستالعان ۇرىلارىمەن قوسا زاڭ الدىندا وتە قاتاڭ تۇردە جازالانسىن! حارامنان جيعان مۇلكى تاركىلەنىپ، ءۇيى كامپەسكەلەنىپ ۇكىمەتكە وتكىزىلسىن! شەنىنەن ايىرىلسىن، ەندىگى بۇل سالادا مۇلدەم قىزمەت ەتپەيتىندەي الاستاتىلسىن! كوز قىستى، بارماق باستى، تانىس-تامىر ارقاسىندا ساڭىلاۋ تاۋىپ جەڭىل ەسكەرتپەمەن سىتىلىپ كەتۋلەرىنە جول بەرمەۋلەرىڭدى، وتە ساق بولۋىلارىڭىزدى سۇرايمىز! ەگەر، «شەندى-كرىشالار» دەر كەزىندە جازالانباسا ارتى ىلاڭعا الىپ كەلۋى ابدەن ىقتيمال! سولاي بولعان كۇندە دە ماڭعىستاۋ نامىستىلارى امالسىزدان توپ قۇرىپ، قارۋلانىپ، ءىستى ءوز قولدارىنا الۋلارىنا تۋرا كەلەدى. بۇل قوقان-لوقى ەمەس، بۇل ەسكەرتپە الدىن الۋدىڭ العاش قادامى، ءبىرىنشى باسپالداعى بولىپ تابىلادى. سوندىقتاندا، بىزدەر ءادىس بويىنشا الدارىڭنان ءوتىپ، قولدان كەلگەنشە شىرىلداپ دابىل قاعىپ، وزەكتى ورتەپ، ىشتەگى شوق بولىپ بىقسىعان جان-ايقايىمىزدى، ەموسيامىزدى جەڭىل تۇردە قاراپايىم ماقالا قىلىپ جەتكىزىپ وتىرعان جايىمىز بار. «قورقا-قورقا باتىر بولدىق» دەگەندەي، ەندى ارتقا شەگىنۋگە، مايموڭدەپ بۇقپايلاۋعا، لاۋازىمدى ۇرىلاردىڭ قۇربانى بولۋعا ەش نەگىز جوق. قىرۋار مالىمىز ەسەپسىز جوعالىپ قولدى بولدى. وسىنداي شەندىلەر مەن ۇرىلاردىڭ كەسىرىنەن قارا حالىقتىڭ قولىنا مال قۇتايمادى. كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كاسىپكەرلەردى قورلاۋعا اينالىپ بارادى. ءوز حالال ءونىمىمىز ءوز اۋزىمىزعا بۇيىرمايتىنداي، وزگە ەلدىڭ ەگىلگەن قۇسىن جەگىزەتىندەي نە جازدىق ءبىز وكىمەتكە؟ مىنە، ەندى ۇرى يەسىمەن قولعا ءتۇستى جانە دە قولدارىڭا تاپسىرىلدى. ەندىگى كەزەك، ەندىگى ەرىك پەن بيلىك وزدەرىڭدە. دەگەنيازوۆ ەركىن سياقتىلار ءومىر بويى ءوز دەگەنىن ەركىن جاساپ جۇرە بەرۋ كەرەك پە؟ ۇرىلارعا باعدارشامنىڭ جاسىلىن، مومىن حالىققا قىزىلىن جاعىپ قويعان دەگەنياز تۇقىمىنىڭ قۇرىق تيمەگەن باسى نوقتالانسىن! باس بوستاندىعىنان ايرىلىپ تۇتقىندالسىن! نە ناتيجە شىعاتىنىن اڭدىسىن اڭدىپ كورەيىك؟ جالپى سوزگە جومارت ىسكە ساراڭ جايباسار ەدىك قوي، سوندادا سەنگىش مومىن قازاق بولعاسىن ادىلدىك بولادى دەپ سەنەمىز، نەمەن اياقتالاتىنىن ءجىتى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرامىز. امالسىز قالام تەربەتكەننەن كەيىن، بولعان جايتتەردىڭ، اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ، ت.س.س حابارلاردىڭ ءبارىن جارىققا شىعارىپ، حالىق نازارلارىنا ۇسىنىپ، حالىقپەن ءبولىسىپ وتىرامىز! ىشىندە نارازىلىعى مەن كۇدىگى بار، وكپە-رەنىشى مەن ىزا-كەگى بار، ارىز-شاعىمى مەن تۇسىندىرمە جان-ايقايى بار، ەسكەرتپەلەرى مەن الدىن الىپ، الدىنان ءوتۋى بار، كۇمانى مەن ءۇمىتى بار ويسالما ماقالا ماڭعىستاۋدىڭ كوزدەرى اشىق، كوكىرەكتەرى وياۋ، نامىستى، ىزالى شارۋالارى، جاماندىقپەن، قىلمىسپەن كۇرەسۋشى پاراساتتى جاستارى اتىنان جازىلدى!
19.03.2017. ماڭعىستاۋ نامىستى جاستارى!
،
