2016 جىلى قازاقستاندا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن حالىق ۇلەسى 82 پايىزدى قۇرادى. بۇل تۋرالى ق ر پرەمەر-مينيسترى باقىتجان ساعىنتايەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسى بارىسىندا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى بايانداعانى جايلى اقپارات "قامشى" اقپاراتتىق اگەنتتىگىندە جارىق كورگەن بولاتىن.

«مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا 2014-2016 جىلدار ارالىعىندا وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدار، الەم ادەبيەتى كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارى، تانىمدىق، عىلىمي-پۋبليسيستيكالىق، بالالارعا ارنالعان كىتاپتار جانە ت.ب. قوسا العاندا، بارلىعى شامامەن 88 باسپا جوباسى جارىق كوردى. ونىڭ ىشىندە وزگە تىلدەردە شىعارىلعان جوبالار سانى – 24. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋدىڭ جاڭا ادىستەمەلەرى «قازاق ءسوزى» وقۋ قۇرالدارى ازىرلەندى»، - دەدى ا. مۇحامەدي ۇلى

سوڭعى قابىلدانعان زاڭ بويىنشا، قازاقشا بالاماسى بار ينتەرناسيونالدىق تەرميندەر قايتا ەنگىزىلدى. مىسالى، پايىز-پروسەنت، مۇراجاي-مۋزەي، مۇراعات-ارحيۆ، قيسىن-لوگيكا، ماسەلە-پروبلەما، عالامتور-ينتەرنەت، سازگەر-كومپوزيتور. ءبىراق بۇل سوزدەر ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن جارىسپالى تۇردە قولدانىلىپ كەلگەنىمەن، بۇگىنگى كۇندە حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى «پايىز» ءسوزىن قولدانادى جانە قازاقشا رەسمي ءىس-قاعازداردا «پروسەنت» ءسوزى قولدانىستان شىعىپ وتىر. 

وتاندىق كينوماتوگرافتاردىڭ سوڭعى جىلدارداعى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە وتاندىق فيلمدەردە «وپەراسيا-وتا»، «حيرۋرگ-وتاشى» بولىپ قولدانىلىپ، حالىقتىڭ ۇيرەنۋىنە كوپ سەپتىگىن تيگىزدى.

فيلولوگيا عىلىمدارنىڭ كانديداتى، دوسەنت، تەرمينولوگيا سالاسىندا عىلىمي ەڭبەكتەر جازىپ جۇرگەن ۇستاز-عالىم ا.ق.شىنىبەكوۆا: «اەروپورت» ، «پاسپورت» سوزدەرى تۇرىك تىلىندە، جۇڭگو تىلىندە باسقاشا ايتىلادى، ءبىز دە «اۋەجاي»، «ءتولقۇجات»  كۇيىندە قالدىرۋىمىز كەرەك، سوزدىك قورىمىزعا ەنىپ، حالىقتىق قولدانىسقا ەنىپ كەتكەن سوزدەردى قايتادان حالىقارالىق تەرمينگە اۋدارۋ  دۇرىس ەمەس. باستاپقىدا تەك ۇسىنىس رەتىندە عانا ايتىلعان «پايىز-پروسەنت»، «كلاسس-سىنىپ» سوزدەرى 2014 جىلى  ناقتى بەكىتىلىپ كەتكەن  بولاتىن. تىلىمىزگە ىڭعايلانىپ اۋدارىلعان تەرميندەردى قايتا-قايتا اۋىستىرۋدىڭ  ەش قاجەتى جوق. بيلىك باسىنداعىلار اۋىسقان سايىن تەرميندەردىڭ دە وزگەرۋى دۇرىس ەمەس»،-دەپ ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.

وسى تۇستا ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ : «ءبىز سياقتى مادەنيەت جەمىسىنە جاڭا اۋزى تيگەن جۇرت، ءوز تىلىندە جوق دەپ، مادەني جۇرتتاردىڭ تىلىندەگى سوزدەردى العىشتاپ، انا تىلىمەن جات ءتىلدىڭ سوزدەرىن الماستىرا، اقىرىندا انا ءتىلىنىڭ قايدا كەتكەنىن بىلمەي ايىرىلىپ قالۋى ىقتيمال. سوندىقتان، مادەني جۇرتتاردىڭ تىلىندەگى ادەبيەتتەرىنىڭ، عىلىم كىتاپتارىن قازاق تىلىنە اۋدارعاندا ءپان سوزدەرىنىڭ دايارلىعىنا قىزىقپاي، انا تىلىمىزدەن قاراستىرىپ ءسوز تابۋىمىز كەرەك. سوندا ءبىزدىڭ ءتىلىمىز تازا بولادى» ،-دەپ حح عاسىردىڭ باس كەزىندە جازعان پىكىرى بۇگىنگى كۇنگە ارنالعانداي...

بۇگىندە شارىقتاپ تۇرعان الەۋمەتتىك جەلىلەر تۇسىندا «عالامتور» ءسوزى كەڭ قولدانىسقا يە. بۇل ءسوزدى قايتادان «ينتەرنەت» دەپ اۋىستىرۋدىڭ ەش قاجەتى جوق، سەبەبى «عالامتور» ءسوزىنىڭ ەتيمولوگياسىنا كەلەر بولساق، «عالامدى شارلاعان تور» دەگەن ماعىنانى بەرەدى.

جالپى، بىزدە قازاق تىلىنە بايلانىستى ماسەلە جەتىپ ارتىلادى. اسىرەسە، اۋدارما ماسەلەسى بۇگىنگى تاڭدا وزەكتى. ءبىر قازاق ەكىنشى قازاقتى تۇسىنبەيتىن حالگە جەتتى.

تىلدىك جۇيەمىزدە قيسىنسىز اۋدارىلعان سوزدەر دە جەتكىلىكتى : «بالكون-قىلتيما»، «فونتان-شاپتىرما» سىندى قۇلاققا تۇرپىدەي تيەتىن سوزدەر باستاپقىدا جاي عانا پولەميكالىق ۇسىنىس بولاتىن. ەرسى سوزدەردىڭ ەلەڭ ەتكىزىپ،ەلىتىپ اكەتەتىنىن ەسەرسەك ءاربىر حالىقارالىق تەرمينگە قازاقشا بالاما جاساي وتىرىپ، بارلىعىنا تۇسىنىكتى ەتىپ تىلدىك قورىمىزدى بايىتۋىمىز قاجەت.  

ءتىلدىڭ جاناشىرى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى جاقسى اۋدارىلعان، حالىقتىڭ قۇلاعى ۇيرەنىپ قالعان تەرميندەرگە ەمەس جوعارىدا ءبىز اتاپ وتكەن اۋدارماسىماقتارعا سىن ايتىپ، سولار بويىنشا ۇسىنىس ايتسا قۇبا – قۇپ بولار ەدى.

اۋدارما، تەرمين ماسەلەسىن قوزعاي وتىرىپ، حالىققا ابدەن ءسىڭىسىپ كەتكەن  تەرميندەردى قايتا ينتەرناسيونال اتاۋىنا قايتارۋ كىمگە قاجەت دەگەن سۇراق تۋىندايدى...

قامشىگەر: ايگەرىم تاۋباي