وسى ۋاقىتقا دەيىن ەرلى-زايىپتىلار تۋرالى جازىلماعان تاقىرىپ قالماعان شىعار. ەكەۋىنە قاتىستى بارلىق اڭگىمە اشىق تا، استىرلى تۇردە دە ايتىلىپ تا، جازىلىپ تا ءجۇر. وسى ماقالانى دا سول اڭگىمەنىڭ  ءبىر بولىگى رەتىندە قابىلداڭىز. بۇل ماقالا بويداق جىگىتتەرگە ەمەس، وتباسىلى ەر ادامدارعا ارنالعان. دەسەك تە، بويداق اعا-ىنىلەرىمىزدىڭ دە قۇلاعىنا التىن سىرعا بولسىن.

جانۇيا بولعان سوڭ ول جەردە مىندەتتى تۇردە ۇرىس-كەرىس، ايقاي-شۋ بولادى. ۇرىس-كەرىسسىز وتباسى بولعان وتباسى جوقتىڭ قاسى دەسەم، وتىرىك ايتپاعان بولارمىن. سول ۇرىس-كەرىستىڭ، اجىراسۋدىڭ بارلىعى نەدەن شىعىپ جاتىر بىلەسىز بە؟ وكىنىشتىسى سول، سونىڭ بارلىعى ەرى مەن جۇبايىنىڭ ءوز مىندەتىن ءوز ۋاقىتىندا ورىنداماۋىنان تۋىنداپ جاتىر. قوعامىمىز ءۇشىن بۇل ۇلكەن قاسىرەت. سونىڭ ءبىر سەبەبى، مەن بارلىعى دەمەيمىن، ءبىر سەبەبى وتاعاسىنىڭ كوشەدەگى قىز-كەلىنشەكتەرگە كوز سالۋىندا جاتىر.

قاسيەتتى قۇراننىڭ «نۇر» سۇرەسىنىڭ 30-اياتىندا: «(مۇحاممەد ع.س.) مۇمىندەرگە ايت: (بوگدە ايەلدەرگە قاراۋدان) كوزدەرىن ساقتاسىن. ءارى ۇياتتى جەرلەرىن (زينادان) قورعاسىن. بۇل ولار ءۇشىن وتە جاقسى. راس اللا، ولاردىڭ نە ىستەگەندەرىنەن حابار الۋشى»، - دەيدى. مۇندا ەر ادامنىڭ كوزى حارامعا تۇسپەۋى كەرەكتىگى بىلدىرىلگەن. جانە وسى بۇيرىق جالعاسقان كەلەسى اياتتا ايەلدەر جايىندا دا كەلگەن: «ءمۇمىن ايەلدەرگە دە ايت: «(بوگدە ەرلەردەن) كوزدەرىن ساقتاسىن. ءارى ۇياتتى جەرلەرىن (زينادان) قورعاسىن. سونداي-اق زەينەتتەرىن كورسەتپەسىن» («نۇر» سۇرەسى، 31-ايات).

ءبارى دە وڭاي! ايەلىم ادەمى بولسىن دەسەڭىز، ءوزىڭىزدىڭ جۇبايلىق جانە اكەلىك مىندەتىڭىزدى تولىق اتقارىڭىز. كوشەدەگى قىز-كەلىنشەكتەرگە كوز سالۋىڭىزدى قويىڭىز. ادەمىلىك قۇرباندىقتى تالاپ ەتەدى؟ وتىرىك! ادەمىلىك قاراجاتتى تالاپ ەتەدى. كوشەدەگى قىز-كەلىنشەككە نە ءۇشىن كوز سالدىڭىز؟ ونىڭ جاساندى كىرپىگى، بويالعان جاساندى قاسى مەن ادەمىلىگى ءسىزدى ەرىكسىز باۋراپ الدى ما؟ الدە، ۇستىنەن قىمبات جۇپار ءيىسسۋ اڭقىپ تۇر ما؟ الدە، وتە قىمبات ءارى جاراسىمدى كيىنىپ العان با؟ مىنە، ماسەلە وسى جەردەن باستالادى. سول قىز-كەلىنشەكتىڭ ۇستىنەن كورگەن ادەمى كيىمدى ءوزىڭىزدىڭ جۇبايىڭىزعا ءسىز دە الىپ بەرىڭىز. قىمبات ءيىسسۋلار مەن ءتۇرلى كومەتيكالار سىيلاڭىز دا، ايەلىڭىزدىڭ دە ءسىزدىڭ الدىڭىزدا ادەمى بولىپ جۇرۋىنە مۇمكىندىك جاساڭىز.  اللا تاعالا ايەل ادامدى ەر ادامنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن جاراتقان. ءسىز جاقسى بولساڭىز، ايەلىڭىز دە جاقسى. ءسىز ءوز ايەلىڭىزدىڭ باعبانىسىز، ايەلىڭىز ءسىزدىڭ باقشاڭىز. باقشاڭىزعا قالاي قارايسىز، ول سونداي ءونىم بەرەدى. ايەلىڭىزدىڭ ادەمى بولۋى قاشاندا ءوزىڭىزدىڭ قولىڭىزدا ەكەنىن ۇمىتپاساڭىز ەكەن. سوندا عانا  «ءوز ايەلىم شەكەر ەكەن، قاراعانىم باسقاعا بەكەر ەكەن» دەگەن اڭگىمە بولادى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «مۇمىندەردىڭ ىشىندەگى ەڭ يمانى تولىق، مىنەز-قۇلقى جاقسىسى – ءوز وتباسىنا (جۇبايىنا) مەيىرىمدى، جۇمساق بولعانى»، - دەگەن (تيرميزي).

وسى تۇستا ايتپاسقا بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە بار. ول قازىرگى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ كيىم كيىسى مەن ءجۇرىس-تۇرىسى. اينالايىن، قازاقتىڭ قاراكوز قىزدارى، اپكە-سىڭلىلەر، ەرتەڭ سىزدەر دە ءبىر ءۇيدىڭ وتىن تۇتاتىپ، اياۋلى انا، يبالى كەلىن بولاسىزدار. سول كەزدە كۇيەۋىڭىزدىڭ بوتەن قىز-كەلىنشەكتەرگە قاراعانىن قالامايتىنىڭىز سياقتى، قازىردەن باستاپ ءسىز دە بوتەن ەر ادامداردى ەلىكتىرەتىندەي قىلىق پەن ادەپسىزدىك جاساماساڭىز ەكەن. ايەل ادام ءوز مىندەتىن  مۇلتىكسىز اتقارسا عانا قاسيەتتى شاڭىراعىندا، قوعامىمىزدا ۇيلەسىمدىلىك پەن بەرەكە ورنايدى.

سىزدەگى بار نارسە، كەيبىر ادامداردا مۇلدەم جوق. سوندىقتان قايعىڭىزعا ورتاقتاسىپ،  قۋانىشىڭىزعا قۋاناتىن قاسىڭىزداعى ايەلىڭىزدى باعالاڭىز، ونىڭ سەنىمدى سەرىگىنە اينالىڭىز. ءسىز دە، وتباسىڭىزدىڭ تىرەۋى، بالالارىڭىزدىڭ اكەسىن سىيلاڭىز، قاناعاتشىل بولىڭىز، كۇيەۋىڭىز تۋرالى جامان ويلاۋعا مۇلدەم ۋاقىتىڭىز بولمايتىنداي ءوزىڭىزدىڭ كۇن ءتارتىبىڭىزدى جوسپارلاپ الساڭىز، اللا سىزدەن رازى.  ەسىڭىزدە ساقتاڭىز، كۇيەۋىڭىزبەن رەنجىسىپ قالساڭىز، كۇيەۋىڭىزدىڭ سىزدەن كەشىرىم سۇراۋىن كۇتپەي-اق قويىڭىز. ەر ادامداردىڭ سوزدىك قورىندا «كەشىر» دەگەن ءسوز جوق. ەر ادامداردىڭ كەشىرىم سۇراعانى – ءسىز توسەكتە تەرىس قاراپ جاتقاندا كەلىپ قۇشاقتاعانى.

دەرەككوز: muslim.kz