انتيكوررۋپسيالىق شەرۋگە ءپۋتيننىڭ سۋرەتىن ۇستاپ كەلگەن ايەل ادام. سانكت-پەتەربۋرگ، 12 ماۋسىم 2017 جىل. (كورنەكى سۋرەت)
رەسەيدىڭ ماركسشىل جاستارى باتىس ەلدەرىندەگى سولشىلدارعا ەلىكتەيدى، ءبىراق ونداي بولۋدىڭ وڭاي ەمەس ەكەنىن مويىندايدى. قالانىڭ ورتاسىنداعى كافەدە لەنيننىڭ توسبەلگىسىن ۇستاپ، كوفە ءىشىپ وتىرىپ ماركستى ماقتاعان اندرەي – وسى زاماننىڭ كوممۋنيسى، دەپ جازادى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى ازاتتىق سايتىنا سىلتەمە جاساپ.
19 جاستاعى اندرەي سوۆەت وداعىن اڭسامايدى. قازىرگى ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتى پرەزيدەنت ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ بيلىگى تۇسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر، سوندىقتان ءوزى كورىپ-بىلمەگەن سسسر ءۇشىن قايعىرمايدى. ول سوۆەت وداعىنىڭ «قاتەلىكتەرى بولعانىن» مويىندايدى، ءبىراق گۋلاگ پەن رەپرەسسيا سياقتى سۇمدىقتار كوممۋنيستىك يدەيانىڭ ناتيجەسى ەمەس دەپ ويلايدى.
اندرەيگە جولىققانىمىزدا ونىڭ قاسىندا تاعى ەكى بەلسەندى ارىپتەسى بولدى، ولار دا سوزگە ارالاسىپ، ەنگەلستەن سيتاتالار كەلتىرىپ وتىردى. اندرەي نەبارى 13 جاسىندا كوممۋنيستىك پارتيانىڭ جاستار توبىنا قوسىلعان. كومسومولدار دەپ اتالاتىن بۇل توپ رەسەيدەگى ازامات سوعىسى كەزىندە قاقتىعىستارعا بەلسەنە ارالاسقان بولاتىن. بولشيەۆيكتەر ريەۆوليۋسياسىنان كەيىن بولعان ول سوعىستا 12 ميلليون ادامنىڭ ءومىرى قيىلعان.
اق جەمپىر مەن دجينسى كيگەن اندرەي سىلاقشى بوپ ىستەيتىن اناسى، كولىك جۇرگىزۋشىسى بولىپ جۇرگەن اكەسىنىڭ تاعدىرىنا نالىپ، وسى نارازىلىعىنىڭ اسەرىنەن كومسومولدارعا قوسىلعان. كوللەدجگە تۇسۋگە اقشا جيناۋ ماقساتىندا اندرەيدىڭ ءوزى 14 جاسىنان باستاپ جۇمىس ىستەگەن.
ول جاقىندا مىندەتتى اسكەري بورىشىن وتەپ كەلگەن، بيىل كۇزدە ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسسەم دەپ ارماندايدى. اندرەي «مەملەكەتتىڭ قاراپايىم ادامدارعا دۇرىس قارامايتىنىن ۇقتىم. قوعامنىڭ ەڭ تومەنگى تابىندا بولدىم. ەلىمىزدە ادىلەتسىزدىك كوپ. جالاقى مەن زەينەتاقى وتە از، نەگە بۇلاي دەپ ەرىكسىز ويلاناسىڭ» دەيدى.
ونىڭ شاعىمىن ەستىگەندەر ليبەرال وپپوزيسيالىق بەلسەندى ەكەن دەپ قالۋى دا مۇمكىن - «ديسسيدەنتتەردى قۋدالاۋعا» قارسى، «قوعامدى اسكەريلەندىرۋ» تۋرالى مەملەكەتتىك ۇگىت-ناسيحاتتى سىنايدى، ۇلتتىق قورعانىسقا جۇمسالعان مول قارجىنى قۇلدىراپ كەتكەن ءبىلىم جۇيەسىنە سالسا ەتتى دەپ قاپالانادى.
1917 جىلى رەسەيدە بولعان بولشيەۆيكتەر ريەۆوليۋسياسىنان بەرى 100 جىل ءوتتى، اندرەيدىڭ كوزقاراسى قازىرگى رەسەيدە ەرجەتكەن جاڭا كوممۋنيستەر مەن سولشىلداردىڭ ءۇنىن بايقاتادى، ال باتىستا سولشىلدار اراسىنان دجەرەمي كوربين، بەرني ساندەرس پەن جان-ليۋك مەلانشون سياقتى تانىمال تۇلعالار شىقتى.
پەتەربۋرگتەگى بولشيەۆيكتەر كوتەرىلىسىن وق اتىپ تاراتقان ءسات. رەسەي، 4 شىلدە 1917 جىل. (كورنەكى سۋرەت)
رەسەيدە ءبارى قاتاڭ باقىلانادى، سالىستىرۋ قيىن، دەگەنمەن بەلسەندىلەر سولشىل ساياسي كۇشتەردىڭ مۇمكىندىگىنە سەنەدى، وپپوزيسيانىڭ ەكى جالپىۇلتتىق نارازىلىق شەرۋىن وتكىزگەنىنە قاراپ، قوعام ۇيقىدان ويانا باستادى دەپ ۇمىتتەنەدى. الەۋمەتتانۋشى ءارى ماركسشى بوريس كاگارليسكيي سولشىل ساياساتكەرلەرگە ءىش تارتاتىن ەلەكتورات پەن جەكەشەلەندىرۋدى جالعاستىرۋعا ۇمتىلعان، ۇلكەن جوبالاردى جەكە باسىنا پايدالاناتىن بيلىكتەگىلەردىڭ اراسى الشاقتاپ بارا جاتقانىن ايتادى.
كاگارليسكيي «حالىق ءۇمىتى مەن ۇكىمەت ارەكەتى ەش قابىسپاي تۇر. ارالارىندا ۇلكەن ور جاتىر. وسى كۇزدە نەمەسە كەلەر جىلى ەلىمىزدە اسىرەسولشىل ساياساتكەرلەردىڭ جولى اشىلۋى مۇمكىن» دەيدى.
ءبىراق ونداي مۇمكىندىكتى كىمدەردىڭ پايدالانا الاتىنى بەلگىسىز. كوممۋنيستىك پارتيا (رفكپ) رەسمي ساياسات ساحناسىنا نىق بەكىگەن، ونى كرەملدىڭ قولشوقپارى سانايتىندار كوپ. رەسەيدەگى جۇمىسشىلار نارازىلىعىن قولداپ كەلە جاتسا دا سايلاۋشىلاردىڭ كوبى «پارتيا باسشىلارى بيلىككە جالتاقتايدى»، «دەپۋتاتتارى اركەز كرەمل ۇسىنعان زاڭداردى قولدايدى» دەپ ۇناتپايدى.
كوممۋنيستىك پارتيانى 24 جىلدان بەرى ءقازىر 73-كە كەلگەن گەنناديي زيۋگانوۆ باسقارىپ كەلەدى، ول ءتورت مارتە پرەزيدەنت سايلاۋىنا ءتۇستى، ۇنەمى از داۋىس جينايدى. ازاتتىققا ءاتى-جونىن جاسىرىپ سۇحبات بەرگەن پارتيانىڭ جاس بەلسەندىلەرى 2018 جىلى زيۋگانوۆ «پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا تۇسپەيتىن شىعار» دەپ ۇمىتتەنەتىندەرىن ايتادى. ادەتتە پرەزيدەنت سايلاۋىنا پۋتيننەن باسقا، زيۋگانوۆ پەن ليبەرال گريگوريي ياۆلينسكيي جانە اسىرە ۇلتشىل ۆلاديمير جيرينوۆسكيي تۇسەدى. كاگارليسكيي مۇنىڭ جىل سايىن قايتالاناتىنىنان مەزى بولعانىن ايتادى.
كوممۋنيستەر شەرۋىندە سويلەپ تۇرعان گەنناديي زيۋگانوۆ. 1996 جىلدىڭ كوكتەمى. (كورنەكى سۋرەت)
1991 جىلى سوۆەت وداعى قۇلاعان سوڭ ەلدە ەكونوميكالىق قيىندىقتار، قىلمىس پەن ۇرلىق كوبەيدى، ەلدى توناعان «اق جاعالىلار» جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە قيتۇرقى جولمەن بايىدى دەپ سانايتىندار كوپ. كەيبىر ادامدار كوممۋنيستىك پارتيا 1991 جىلدان بەرى وسى ساياساتتى قولداپ كەلدى دەپ تە سانايدى.
بۇل پارتيانىڭ قازىرگى مانيفەسىن وقىساڭىز: تابيعي رەسۋرستار مەن ەكونوميكانىڭ «ستراتەگيالىق» سالالارىن مەملەكەت مەنشىگىنە وتكىزۋ، ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن كۇشەيتۋ جانە پۋتين بەكىتكەن 13 پايىزدىق سالىقتىڭ كوبى بايلارعا سالىناتىن ەتىپ، ونى "پروگرەسسيۆتىك تەتىكپەن" الماستىرۋ، كەدەيلەردىڭ جاعدايىن جەڭىلدەتۋ كەرەك دەگەن تارماقتاردى كورەسىز.
وتكەن جىلى سايلاۋ الدىندا كوممۋنيستەر جاستاردى ءوز جاعىنا شىعارۋعا تىرىسىپ، قازىرگى زامان ۇلگىسىندە باسىلعان جارناما پلاكاتتار مەن ءۇنپاراقتار تاراتتى. بۇل جارناما ماتەريالدارىندا «حيپستەر» لەنين دجينسى مەن فۋتبولكا كيىپ، قولتىعىنا نوۋتبۋك قىسىپ تۇرسا، كارل ماركس «كاپيتالىن» ۇستاپ، بىلعارى كۇرتە كيىپ العان، سوۆەتتىك ديكتاتور يوسيف ستالين ەلەكتروندىق تەمەكى تارتىپ تۇر.
ءبىراق جاستار ونداي تاسىلدەرگە الدانا قويمايتىن سياقتى. مىسالى، 30 جاستاعى ۆلاديسلاۆ ريازانسيەۆ ءوزىنىڭ راديكالدى سولشىل توبىن قۇردى. سوسياليستەر، كوممۋنيستەر مەن انارحيستەر 2015 جىلدىڭ سوڭىندا قۇرعان «سولشىل بلوك» ۇيىمىنىڭ وكىلى «كوممۋنيستىك پارتيا باسشىلارى مەملەكەتتىك دۋمادان جايلى ورىن الۋعا تىرىسادى، مەملەكەتتىك بيۋدجەت ولاردى جاقسى قارجىلاندىرادى جانە پارتيا بيلىك جۇيەسىنە جاقسىلاپ ەنىپ العان» دەيدى.
«رفكپ پارتياسىن بيلىكتە ەشقاشان بولماعان جاڭا جەتەكشى باسقارعانىن قالايمىن» دەيدى ريازانسيەۆ. 2011-2012 جىلدارى بولوتنىي الاڭىندا بولعان ۇكىمەتكە قارسى نارازىلىق شەرۋىن باسىپ-جانشىعان سوڭ كوشەدەگى توپتاردان قۇرىلعان سولشىل راديكالدى وپپوزيسيا تاراپ كەتكەن.
بولوتنىي الاڭىنداعى شەرۋ. ماسكەۋ، 10 جەلتوقسان 2011 جىل.
بولوتنىي شەرۋىنىڭ سولشىل «قاناتىن» باسقارعان ءستالينشىل بەلسەندى سەرگەي ۋدالسوۆ ءتورت جارىم جىلعا سوتتالدى. ول الداعى تامىزدا بوستاندىققا شىعادى، ءبىراق ساياسي ىقپالى كەمىگەن. 2011-2012 جىلدارى ۋدالسوۆتىڭ توبى الەكسەي ناۆالنىيمەن جانە 2015 جىلى كرەملدىڭ جانىندا وققا ۇشقان بوريس نەمسوۆپەن (نەمسوۆ ەلسيننىڭ تۇسىندا پرەمەر-مينيستر بولعان – اۆت.) وداق قۇرعان.
بولوتنىي ءىسى دەپ اتالعان بۇلىك بويىنشا ازاماتتار تۇتقىندالعان كەزدە «سولشىل مايداننىڭ» (ليەۆىي فرونت) ءۇش ۇيىمداستىرۋشىسى تۇرمەگە قامالدى. ۋدالسوۆ قىرىمنىڭ رەسەيگە قوسىلۋىن قولداعان سوڭ ريازانسيەۆ تاراي باستاعان «ليەۆىي فرونت» ۇيىمىنان كەتىپ قالادى.
2014 جىلى ۋكراينا جەرىن باسىپ الۋ ارقىلى رەسەي بيلىگى وپپوزيسيالىق كۇشتەردىڭ حالىققا ىقپالىن السىرەتىپ تاستادى. ءبىراق الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ءۇش جىلدان سوڭ «قىرىمنىڭ اسەرى» باسىلدى، كوشە ساياساتى قايتادان قىزا باستادى، سولايشا جەمقورلىققا قارسى كۇرەسكەن ناۆالنىي ونداعان مىڭ ادامدى ناۋرىزدىڭ 26-سى مەن ماۋسىمنىڭ 12ء-سى كۇنى كوشەگە شىعاردى.
بەس جىل بۇرىنعى بولوتنىي شەرۋىنەن بۇل جولعى نارازىلىقتىڭ ەرەكشەلىگى – بيىل ناۆالنىي سولشىل كۇشتەرگە سۇيەنبەيتىن سياقتى. «ليەۆىي فرونتتىڭ» 35 جاستاعى بەلسەندىسى الەكسەي ساحنين «ناۆالنىي جەمقورلىق پەن ميگراسيانى سىنايتىن، رەسەي مارشتارىنا قاتىساتىن كادىمگى وڭشىل پوپۋليست» دەيدى. 2013 جىلى ساياسي قۋدالاۋدان قورقىپ، ەلدەن كەتكەن ساحنين ءقازىر شۆەسيادان ساياسي باسپانا سۇراپ وتىر. «ءقازىر ول الەۋمەتتىك تەڭدىك، تۇرعىنداردىڭ تابىسى مەن زەينەتاقىسىن كوبەيتۋدى تالاپ ەتىپ، وليگارحتارمەن كۇرەسىپ ءجۇر» دەيدى ول.
ناۆالنىي ەڭ تومەنگى جالاقىنى كوبەيتىپ، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بولىنەتىن قارجىنى ەكى ەسەلەۋدى تالاپ ەتەدى، «ادىلەتسىز جەكەشەلەندىرۋ جۇرگىزگەنى ءۇشىن» وليگارحتارعا ءبىر رەتتىك ءىرى سالىق سالۋ كەرەك دەيدى. ول كرەملشىل وليگارح اليشەر ۋسمانوۆقا قارسى روليك ءتۇسىردى، وليگارح تا وعان قارسى جاۋاپ بەرىپ «ساعان تۇكىرگەنىم بار» دەدى.
كوررۋپسياعا قارسى شەرۋدە سويلەپ تۇرعان الەكسەي ناۆالنىي. رەسەي، ۋفا، 12 ماۋسىم 2017 جىل.
ساحنين رەسەيدە بولىپ جاتقان بۇل پروسەسستەردى «[ساياسي-ەكونوميكالىق] ينستيتۋتتارى دۇرىس قالىپتاسپاعان ەلدە شەكتەن تىس ءپوپۋليزمنىڭ بولۋى ءقاۋىپتى» دەپ تۇسىندىرەدى. الايدا ول ءبىر جاعىنان «ەلدە ۇلكەن دەموكراتيالىق سەرپىن بار، ميلليونداردى الاڭداتقان ماسەلەلەر تالقىلانا باستادى» دەيدى.
كاگارليسكيي «ناۆالنىيدىڭ سوڭىنان ەرگەن ادامداردىڭ كوبى ونىمەن سالىستىرعاندا راديكالدانعاندار. ناۆالنىي تەك وليگارحتارعا شابۋىلدايدى» دەيدى.
ريازانسيەۆتىڭ ايتۋىنشا، ماۋسىمنىڭ 12ء-سى كۇنى ماسكەۋ، سانكت-پەتەربۋرگ پەن روستوۆتاعى شەرۋلەرگە قاتىسىپ، سول ءۇشىن قامالعان 1100 ادامنىڭ ىشىندە ءبىر عانا سولشىل بولعان. «مۇنداي شەرۋلەر بيلىكتەگى سىبايلاس جەمقورلىقتى توقتاتپايدى، سەبەبى جەمقورلىق قازىرگى جۇيەنىڭ اجىراماس بولىگى، بىزگە جەكەلەگەن ادامداردى ەمەس، تۇتاس جۇيەنى وزگەرتۋ كەرەك» دەيدى ول.
باتىستا سولشىل جانە وڭشىل پوپۋليستەر 1980 جىلدارى ۇلىبريتانيالىق پرەمەر-مينيستر مارگارەت تەچەر مەن اقش پرەزيدەنتى رونالد رەيگاننىڭ جاڭا ليبەرالدىق ەكونوميكالىق ۇلگىسىنە قارسىلىق رەتىندە پايدا بولدى. ساحنين «رەسەي عانا ەمەس، بۇكىل الەمدە سولشىل باعىتقا سۇرانىس بار» دەيدى.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ (حۆق) وكىلى كريستين لاگارد ءتارىزدى تانىمال الەمدىك ەكونوميستەر «باتىستاعى پوپۋليستىك كوتەرىلىسكە الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتىڭ تەرەڭدەۋى سەبەپ بولدى» دەيدى. ال كرەمل باقىلايتىن مەملەكەتتىك دۋمادا جاڭا كۇشتەرگە ورىن جوق دەپ سانايتىن ريازانسيەۆ «ەرتە مە، كەش پە – بۇل رەسەيدە دە بولاتىن جاعداي، ءبىراق بىزدە پارلامەنتتىك ەمەس، «كوشە ساياساتى» بولماق» دەگەن پىكىر ايتادى.
ماۋسىمدا Pew زەرتتەۋ ورتالىعى جۇرگىزگەن ساۋالناما بايلار مەن كەدەيلەردىڭ اراسىنداعى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ كەلە جاتقانىن انىقتادى، ودان بولەك، قىمباتشىلىق پەن جەمقورلىق، جۇمىس ورىندارىنىڭ تاپشىلىعى مەن تەرروريزم ماسەلەلەرى دە ماسەلەنى ۋشىقتىرىپ تۇر.
رەسەي الەمدەگى ەكونوميكالىق پروبلەماسى كوپ ەلدەردىڭ ءبىرى سانالادى. 2016 جىلى جاريالانعان Credit Suisse زەرتتەۋى مالىمەتتەرىندە رەسەيدەگى داۋلەتتى ادامداردىڭ 10 پايىزى ەل ەكونوميكاسىنىڭ 87 پايىزىن يەلەنىپ وتىرعانى ايتىلادى.
كوممۋنيست بەلسەندى اندرەي «ءبىزدىڭ مەملەكەت – ءوز ازاماتتارىنىڭ تابىسىن عانا ەمەس، ءومىرىن دە جۇتىپ جاتقان قۇبىجىق. كەيبىر ادامدار اۋىر ونەركاسىپ پەن كاسىپورىنداردا جۇمىس ىستەپ، تيىن-تەبەن تابۋ ءۇشىن بار عۇمىرىن سارپ ەتەدى» دەيدى.
ازاتتىق تىلشىسىمەن سويلەسكەن سولشىل بەلسەندىلەر رەسەيدە وپپوزيسيالىق ساياساتتىڭ جاندانعانىن ايتادى. ساحنين «سولشىل مايداننىڭ» ىقپالى ۋدالسوۆتىڭ تۇرمەدەن شىعۋى سەبەپتى ارتۋى دا مۇمكىن دەسە، «سولشىل بلوك» وكىلى ريازانسيەۆ بارلىق سولشىل كۇشتەر بىرىگەدى دەپ ۇمىتتەنەدى.
كومسومول بەلسەندىلەر دە «كۇش بىرىكتىرەمىز» دەگەن ءۇمىتتىڭ جەتەگىندە ءجۇر. كومسومول ۇيىمى 1918 جىلى كوممۋنيستىك پارتيانىڭ جاستار قاناتى رەتىندە قۇرىلدى، ول كەزدە بولشيەۆيكتەر ريەۆوليۋسياسىنان كەيىن رەسەيدە ازامات سوعىسى بولىپ جاتقان. ءقازىر ولار ريەۆوليۋسيانى ناسيحاتتامايدى، ءبىراق بيلىكپەن كۇرەسۋدى كوزدەيدى.
كوممۋنيست اندرەي "كەلەر جىلعى سايلاۋدان شەتتەتىلگەنىنە قاراماستان ناۆالنىي 1917 جىلى پاتشانى قۇلاتقانداي تاريحي وقيعا جاساعىسى كەلەدى" دەپ ويلايدى. ول "ەگەر ناۆالنىي بيلىككە كەلسە، سولشىلداردىڭ قولداۋىنا ءزارۋ بولادى" دەپ سەنەدى.
«1917 جىلدى ەسكە الايىق. ريەۆوليۋسيانى كىمدەر جاسادى؟ ليبەرالدار مەن ۇلتشىلدار، ياعني وڭشىلدار جاسادى. سوسىن نە بولدى؟ سولشىل سوسياليستىك ريەۆوليۋسيا بولدى دا، كوممۋنيستەر بيلىككە كەلدى» دەيدى ول.
