سوڭعى ۋاقىتتا رەسەيدە بەلەڭ الىپ كەلە جاتقان ۇلىرەسەيلىك شوۆينيزم كورشى مەملەكەتتەردى عانا ەمەس، بۇكىل الەمدى الاڭداتىپ وتىر. ۋكرايناداعى داعدارىستى پايدالانىپ، قىرىمدى الۋ، ياعني «قىرىم ەجەلگى رەسەي تەرريتورياسى» كونسەپسياسى مەن كورشى ەلدەردىڭ «مەملەكەتتىگىنىڭ بولماۋى» تۇجىرىمداماسى بۇگىنگى رەسەي بيلىگىنە قوسىمشا ۇپاي بەرىپ وتىرعانداي كورىنەدى. ءپۋتيننىڭ رەسەيدەگى رەيتينگىسىنىڭ ءوسۋى – ۇلتشىلدىققا ارقا سۇيەگەن «شوۆينيزمنەن» شىعاتىندىعى اڭعارىلۋدا. دەگەنمەن شوۆينيزم ەشقاشان جەڭىسكە جەتەلەمەگەن باعىت ەكەندىگى تاريحتان ايان. بۇگىنگى رەسەيدىڭ دە ساياساتى ۇزاققا اپارماسى ايقىن.

  بۇگىنگى رەسەيدىڭ ءشوۆينيزمى مەن تاريحي رەسەيلىك شوۆينيزم اراسىندا ۇلكەن ايىرماشىلىق جاتىر.

         رەسەيدىڭ ۇلى ەۋروپالىق يمپەريا رەتىندە قالىپتاسۋى ءى پەتردىڭ يمپەريالىق امبيسيالارىنان كورىنىس تاپتى. ول كەزەڭدەگى رەسەي ەۋروپانىڭ ەڭ ارتتا قالعان ەلدەرىنىڭ قاتارىندا ەدى. ءتىپتى شۆەد كورولدەرى جانە تاريحي نەگىزگى قارسىلاستاردىڭ ءبىرى بولعان پولياك كورولدەرى رەسەيدى ءوزىنىڭ شىعىستىق پروۆينسيالارى رەتىندە قاراستىرعانى بەلگىلى. شۆەد كورولى كارل ءحىى ءتىپتى رەسەيگە اۋىر قارۋ كىرگىزبەستەن، اتتى اسكەرمەن-اق 3 اي كولەمىندە رەسەيدى باسىپ الۋعا بولادى دەگەن تۇجىرىمدامانى ۇستانعاندىعى بەلگىلى. ونىڭ بابالارى گۋستاۆ-ادولف رەسەي ەشقاشان ليۆونيا مەن بالتىق تەڭىزى جاعالاۋىن باسىپ الا المايدى دەگەن تۇجىرىمدامانى ۇسىنعان بولاتىن. الايدا، ءى پەتر ورىس حالقىنىڭ بويىنداعى كۇش-جىگەردى وياتا ءبىلدى. ول رەسەيدى تەجەۋشى فاكتورلاردىڭ بارلىعىن جويىپ، جاڭا «ەۋروپالىق» مەملەكەت قۇرۋ يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋشى تاريحي تۇلعا. شۆەسيامەن سوعىس رەسەي مەملەكەتتىگىنىڭ بۇل كەزەڭىندە «مەملەكەتتىلىك» ءۇشىن كۇرەس رەتىندە قاراستىرىلىپ، حالىق اراسىندا قولداۋعا يە بولدى. ارينە ءى پەتردىڭ بۇل رەفورمالارى حالىقتىڭ بارلىق توپتارىنان بىردەي قولداۋ تاپپادى. اتاقتى «ساقال كوتەرىلىستەرى» وسىنىڭ نەگىزگى ايعاعى. دەگەنمەن «مەملەكەتتىلىك» ۇعىمى داستۇرشىلدىك ۇعىمىنان باسىم ءتۇسىپ جاڭا باستامالارعا جول اشتى.

         ۇلىرەسەيلىك ءشوۆينيزمنىڭ ەكىنشى كەزەڭى ءى الەكساندر يمپەراتوردىڭ تۇسىندا بولدى. ناپولەون بوناپارت سەكىلدى قاتەرلى جاۋدى جەڭۋ رەسەي يمپەرياسىن ەڭ قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدىردى. مۇنىڭ وزىندىك سەبەبى دە بار. ناپولەون بوناپارت اسكەرلەرىنەن 3 رەت جەڭىلىس تاپقان رەسەي تيلزيت شارتىنا قول قويادى. شارتقا سايكەس، رەسەي فرانسۋز يمپەراتورىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ نەگىزى بولعان «كونتينەنتالدى بلوكاداعا» قوسىلۋعا ءماجبۇر بولادى. بۇل رەسەيدەگى بارلىق الەۋمەتتىك توپتارعا كەرى اسەرىن تيگىزگەن كۇردەلى جۇيە بولاتىن. سەبەبى ول كەزدەگى رەسەي ەكونوميكاسى ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى باعىتى ۇلىبريتانيا بولاتىن، يمپورتتىڭ نەگىزگى بولىگىن دە لوندون قامتاماسىز ەتەتىن. تاريحي قۇجاتتارعا ءۇڭىلىپ قارايتىن بولساق، اتالمىش كەزەڭ ەڭ اۋىر ەكونوميكالىق داعدارىس جىلدارىنىڭ ءبىرى بولعاندىعىنا كۇمان تۋدىرمايدى. ياعني ناپولەون بوناپارتقا قارسى سوعىس بۇكىل حالىقتىڭ قالاۋى مەن نيەتىنە ارقا سۇيەگەن سوعىس بولاتىن.

         ۇلىرەسەيلىك ءشوۆينيزمنىڭ شىرقاۋ شەگى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا كەڭەستەر وداعىنىڭ جەڭىسىمەن بايلانىستى. ءستاليننىڭ اتاقتى «ۇلى ورىس حالقى ءۇشىن كوتەرەيىك» دەگەن سوزدەرى ءشوۆينيزمنىڭ جاڭا قۋاتقا يە بولعان كەزەڭىن بەلگىلەدى. ءبىراق بۇل كەزەڭدەگى ءشوۆينيزمنىڭ ارقاۋى، ءبىرىنشى كەزەكتە، گەرمانيا اسكەرلەرىنىڭ سوعىس جاريالاماستان باسىپ كىرۋى بولاتىن. ياعني بيلىك حالىق اراسىندا قولداۋ تاپسا دا، تاپپاسا دا «وتاندى قورعاۋ» يدەياسى بۇكىل حالىقتى توپتاستىرا الدى.

         بۇگىنگى ۇلىرەسەيلىك شوۆينيزم بۇرىنعى مازمۇنعا يە ەمەس. بىرىنشىدەن، ءى پەتر، ءى الەكساندر نەمەسە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ۋاقىتىنداعىداي رەسەي مەملەكەتىنىڭ تەرريتورياسىنا ەشكىم باسىپ كىرگەن جوق. ساياسي داعدارىستىڭ نەگىزگى سەبەپكەرى رەسەيدىڭ ءوزى. قىرىم اننەكسياسى، شىعىس ۋكرايناداعى سەپاراتيستەردى قولداۋ ساياساتى، ەۋروپالىق ارىپتەستەرىنە قىرعيقاباقتىق تانىتۋ سەكىلدى ارەكەتتەردىڭ بارلىعى رەسەي تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلۋدا. ياعني سىرتقى جاۋ فاكتورىنىڭ نەگىزگى قاينار كوزى - رەسەي ساياساتى.

         ەكىنشىدەن، ەكونوميكالىق سانكسيالاردىڭ باسىم بولىگى رەسەيدىڭ تاراپىنان جاسالۋدا. رەسەيدىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان وقشاۋلانۋ نيەتى ەۋروپا مەملەكەتتەرىنىڭ سانكسيالارىنا ۇيلەسۋى ءوزىنىڭ تەرىس ناتيجەلەرىن بەرىپ ۇلگەردى. سانكسيالاردىڭ مازمۇنىنا قارار بولساڭىزدار، باتىس ەۋروپا ەلدەرى مەن اقش سانكسيالارى ءبىرىنشى كەزەكتە قالىڭ حالىققا ەمەس، رەسەي ەليتاسىنا قارسى باعىتتالعان. ياعني، باتىس ەۋروپا جەكەلەگەن تۇلعالار مەن رەسەيلىك ءىرى بانكتەردىڭ ارەكەتتەرىنە شەكتەۋ قويىپ وتىرعان بولسا، رەسەي ناعىز حالىققا اۋىر تيەتىن سانكسيانلاردى ءوزى قولدانۋدا. حالىقتىڭ تۇتىنۋىنا باعىتتالعان تاۋارلاردىڭ بارلىعى رەسەي تاراپىنان شەكتەۋلەرگە ۇشىرادى. ناتيجەسىندە، بۇگىن مۇناي ونىمدەرىنىڭ قۇنىنان باستاپ، تاماق جانە اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ بارلىعى قىمباتتاۋ ۇستىندە. بۇل حالىقتىڭ تۇتىنۋ قابىلەتىن تومەندەتۋدە. ءوز كەزەگىندە بۇل مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك قولداۋ تولەمدەرىنىڭ كوبەيۋىنە، دەمەك شىعىنداردىڭ ۇلعايۋىنا اكەلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك كىرىستىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا يتەرمەلەيدى. ال مەملەكەتتىڭ نەگىزگى كىرىس كوزى شيكىزات ەكەندىگىن ەسكەرسەك، الەمدىك نارىقتاعى شيكىزات قۇنىنىڭ قۇلدىراۋىنىڭ ءوزى رەسەيگە كەرى اسەرىن تيگىزەرى انىق. بۇل جاعدايدا رەسەيدىڭ جەرگىلىكتى حالقى ءوز ۇكىمەتىنەن باسقا ەشكىمدى كىنالاي المايدى.

         ۇشىنشىدەن، ءى پەتر، ءى الەكساندر دا پۋتينگە قاراعاندا رەفورماشىل تۇلعالار بولىپ كەلسە، ستالين توتاليتارلىق قاتاڭ جۇيەنىڭ نەگىزىن قالاۋشى. ونىڭ ۇستىنە جوعارىدا اتالعان رەفورماتورلاردىڭ ارەكەتتەرى وزدەرى دۇنيەدەن وتكەننەن كەيىن سايابىرسىپ، ءتىپتى توقتاپ قالدى دەۋگە بولادى. ال پۋتيندە جوعارىداعى كەيىپكەرلەر سەكىلدى رەفورماتورلىق تا، قاتالدىق تا، قاتاڭدىق تا جوق. ارينە جەكەلەگەن رەفورمالاردى سيمۋلياسيالاۋ بولعانمەن، پۋتين رەسەيگە جۇيەلىك وزگەرىستەردى دە، رەفورمالاردى دا الىپ كەلمەدى. ياعني ۋاقىت وتە كەلە، ءپۋتيننىڭ ارەكەتىنە باعا بەرەتىن كەز-كەلگەن تۇلعا بۇل ەپوحانىڭ تۇرالاۋ زامانى بولعانىدىعىنا كوز جەتكىزەرى انىق.

         جوعارىداعىلاردى سارالاي كەلە مىناداي قورىتىندىعا كەلۋگە بولادى. رەسەي ءشوۆينيزمنىڭ ارقاسىندا قىسقا مەرزىمدى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋى مۇمكىن، دەگەنمەن ۇزاق مەرزىمدى يدەولوگيالىق قارسىلىق ءۇشىن وزگەشە دايىندىق كەرەك. بۇل قارسىلىق رەسەيدى جاڭا تىعىرىققا تىرەرى ءسوزسىز.