ق ر بعم باسشىلىققا ەرلان ساعادييەۆتىڭ كەلگەنىنە ءبىر جارىم جىل ۋاقىت بولدى. سول ۋاقىت ارالىعىندا ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنا قاتىستى ءبىرشاما داۋلى ماسەلەلەر تۋىنداپ، بىرنەشە رەت حالىق سىنىنا ىلىكتى.

ق ر بعم باسشىلىعىنا كەلمەس بۇرىن ءبىرشاما لاۋازىمدى قىزمەتتەردى اتقارىپ، 2016 جىلدىڭ 3 اقپانىندا ق ر پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن ق ر ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالدى. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي، ەرلان ساعادييەۆ بعم باسشىلىعىنا كەلگەن ساتتەن ءبىلىم سالاسىندا حالىق كۇتپەگەن جاڭالىقتار كوپتەپ شىعا باستادى. ولاردىڭ كوپشىلىگىمەن حالىق كەلىسپەي، ءتىپتى، كەيبىر زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە قارسىلىق بىلدىرگەن بولاتىن.

اتاپ ايتار بولساق، ەڭ الدىمەن ەلدىڭ اشۋىنا ءتيىپ، حالىق «كەرەكسىز زاڭ» دەپ تانىعان «ۇشتىلدىلىك ماسەلەسى». مينيستر ەرلان ساعادييەۆ جاڭا لاۋازىمىنا تاعايىندالا سالىسىمەن شۋلى باستامالارمەن داۋعا قالىپ، وزەكتى تاقىرىپتاردى قامتىعان سۇراقتارعا ەلدىڭ الدىندا جاۋاپ بەرگەن ەدى.

ول 2016 جىلدىڭ اقپانىندا «1 قىركۇيەكتەن باستاپ قازاقستان جاڭا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشەدى» دەپ ايتقان. جاڭا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باستى جاڭالىعى – ۇشتىلدىلىك ماسەلەسى. ياعني، ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ مەكتەپ وقۋشىلارى قازاق، ورىس، اعىلشىن تىلدەرىن قاتار مەڭگەرۋى ءتيىس بولدى. سونىمەن قاتار، مەكتەپتە بىرنەشە پاندەر اعىلشىن تىلىندە وتەدى دەگەن شەشىم قابىلدانعان.  الايدا، بۇل جۇيەنى ەنگىزۋ ءۇشىن 4 جىل قاجەت ەكەندىگىن ايتىپ، ەڭ الدىمەن جوعارعى سىنىپتاردا پاندەردى اعىلشىنشا ءوتۋ جوسپارىن تاجىريبەدەن وتكىزبەك. مينيسترلىكتىڭ شەشىمى بويىنشا، 9-11 سىنىپ وقۋشىلارىنا بىرنەشە ساباقتار، كوپشىلىگى جاراتىلىستانۋ باعىتىنداعى ساباقتار اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلمەك ەكەن.

ءبىرشاما اتا-انالار بۇل باستاماعا قارسىلىق بىلدىرگەنىمەن، شەشىم قابىلدانىپ، قازاقستانداعى 7،5 مىڭ مەكتەپتىڭ بارلىعىنا دا ەنەتىندىگى ايتىلدى. ەرلان ساعادييەۆ بۇل باستاماعا حالىقتىڭ دايىن ەكەندىگىن سەنىمدى تۇردە اتاپ وتكەن.

الايدا بۇل باستاماعا مەكتەپ وقۋشىلارى دايىن با؟ سونىمەن قاتار، جوعارعى سىنىپتارعا كۇردەلى پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وتكىزە الاتىن مۇعالىمدەر بار ما؟ بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشۋگە 4 جىل جەتكىلىكتى مە؟ وسى سىندى سۇراقتار قازىرگى تاڭدا كوپشىلىكتىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋدىرىپ، ءالى كۇنگە دەيىن وڭ شەشىمى تابىلعان جوق.

كەلەسى داۋلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – «قازاق ادەبيەتى» مەن «قازاق تاريحى» ماماندىقتارىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنان الىنىپ تاستالادى جانە «سەرپىن» باعدارلاماسى توقتاتىلدى دەگەن جاڭالىق ەدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ق ر بعم-نىڭ ماماندىقتار كلاسسيفيكاتورىنداعى «قازاق ءتىلى»، «قازاق ادەبيەتى»، «قازاق تاريحى»، «لينگۆيستيكا» جانە «شىعىستانۋ» سەكىلدى ءبىرقاتار ماماندىقتاردى الىپ تاستادى دەگەن اقپارات تاراپ، ەلدى دۇرلىكتىرگەن بولاتىن. الايدا، ۆەدومستۆونىڭ رەسمي پاراقشاسىندا بۇل اقپاراتتى تەرىسكە شىعارىپ، جالعان دەپ تانىدى.

اتالمىش ماسەلەگە قاتىستى ق ر ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعادييەۆ ۆيدەوۇندەۋ جولداپ، انىق-قانىعىن ءوزى ءتۇسىندىرىپ بەرگەن. سونىمەن قاتار، ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى پەدەگوگتار، اتا-انالار مەن وقۋشىلاردى تەك سەنىمدى دەرەك كوزدەرىنەن تارالاتىن اقپاراتتارعا جۇگىنۋگە كەڭەس بەردى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، ماماندىقتار كلاسسيفيكاتورىندا ەشقانداي دا وزگەرىستەر بولماعان جانە دە «سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ توقتاتىلعاندىعى جالعان اقپارات بولىپ شىقتى. دەگەنمەن، جەل تۇرماسا، ءشوپتىڭ باسى قيمىلدامايدى دەگەن تاعى بار...

كەلەسى ءبىر توقتالا كەتەتىن ماسەلە – ءبىرشاما جىلداردان بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان، ءالى كۇنگە دەيىن كۇرمەۋى شەشىلمەگەن قازاق ءالىپبيى ماسەلەسى. ەلباسىنىڭ «2025 جىلعا دەيىن تولىعىمەن لاتىن الىپبيىنە كوشۋىمىز قاجەت» دەگەن باستاماسى – بيىلعى جىلدىڭ باستى ءارى ماڭىزدى جاڭالىقتارىنىڭ ءبىرى بولدى.

الايدا ەرلان ساعادييەۆتىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىمەن كەزدەسۋلەرىنىڭ بىرىندە بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋعا اسىعىستىق تانىتپايتىندىعى بايقالدى. سەبەپ نەدە؟ ويتكەنى، ءبىر جىل بويى لاتىن ءالىپبيىنىڭ ءتۇرلى نۇسقاسى جاسالىپ، تەك جىلدىڭ سوڭىندا عانا ناقتى ءقارىپ بەكىتىلمەك ەكەن.

بالكىم، اسىعىستىق تانىتپاي، ءار قادامدى اقىرىنداپ ءارى اياڭداپ باسقان دۇرىس تا شىعار. الايدا وسى ۋاقىتقا دەيىن لاتىن ءالىپبيىنىڭ بىرنەشە نۇسقاسى جاسالىپ، كوپتەگەن جوبالارى تانىستىرىلدى. كوپشىلىگى بىر-بىرىنە ۇقساس بولىپ كەلەدى.

لاتىن الىپبيىنە كوشۋ تۋرالى باستامادان سوڭ قوعام ەكىگە جارىلىپ، ەكى ءتۇرلى پىكىر قالىپتاستى. ءبىرى – لاتىن الىپبيىنە كوشۋدى قولداسا، باسقاسى كيريلل ءقارپىن قولدانا بەرۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتۋدا. سونىمەن قاتار، سايتىمىزدىڭ بەتىندە شىققان «لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ءۇردىسى قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟» اتتى ماقالامىزدا لاتىن ءالىپبيىنىڭ مينيسترلىك جانىنان قۇرىلعان كوميسسيا مۇشەلەرى دايىنداعان ەكى ءتۇرلى نۇسقانىڭ – لينگۆيستيكالىق جانە ينتەرنەت جوباسى – تالداپ، كورسەتكەن بولاتىنبىز. ول ەكى جوباعا قاتىستى دا ءتۇرلى تۇسىنىك تۋىپ، ماسەلەگە ءبىرجاقتى كوزقاراسپەن قاراۋ مۇمكىن بولماي جاتقاندىعى بەلگىلى.

لاتىن الىپبيىنە قاتىستى تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت – قوعامنىڭ پىكىرى، قاراپايىم حالىقتىڭ كوزقاراسى مەن پوزيسياسى. جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەر سەكىلدى حالىقتىڭ پىكىرى مەن كوزقاراسى ەلەۋسىز قالىپ، تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر تۋىندامايدى دەگەن ۇمىتتەمىز...

كەيىنگى شىققان داۋ-دامايى كوپ، ءالى كۇنگە دەيىن باسىلماي، ۋشىعىپ تۇرعان ماسەلە – ۇبت ماسەلەسى. بيىل ۇبت-نىڭ نەگىزگى فورماتى وزگەرتىلىپ، مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر مەكتەپتە ءبىر رەت ەمتيحان، كەيىننەن جوو-عا ءتۇسۋ ءۇشىن تەست تاپسىردى.

ايتا كەتەر بولساق، 2017 جىلعى ۇبت فورماتى 5 ءپان بويىنشا 120 سۇراقتان تۇرادى، 3 ءپان مىندەتتى بولسا، 2 ءپان تالاپكەردىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا تاپسىراتىن ماماندىعىنا بايلانىستى بەكىتىلگەن.

ۇبت فورماتى مەن ونداعى تاپسىرمالارعا قاتىستى اتا-انالار مەن وقۋشىلار ەكى ءتۇرلى كوزقاراستا بولىپ، تۇرلىشە پىكىر ءبىلدىردى. كوپشىلىگى ۇبت-نىڭ ەسكى فورماتىن قالدىرعان ءجون ەدى دەسە، ونىڭ جاڭا فورماتىن دا قولداپ، سول ارقىلى ءادىل بولادى دەپ پىكىر ايتىپ جاتتى.

ۇبت-مەن قاتار كوتەرىلگەن «التىن بەلگى» ماسەلەسىن دە ايتا كەتكەن ءجون سەكىلدى. ادەتتە، جىل سايىن ۇبت ناتيجەسى ارقىلى وزدەرىنىڭ «التىن بەلگىلەرىن» قورعاپ شىققان تۇلەكتەر العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ گرانت يەگەرلەرى اتاناتىن، الايدا، بيىلعى شىققان جاڭا زاڭ بويىنشا «التىن بەلگى» يەگەرى ەشقانداي دا مۇمكىندىككە يە بولا المايدى ەكەن. دەمەك، «التىن بەلگىنى» تۇلەكتەر ەندى كورىمدىك ءۇشىن عانا الاتىن بولادى...

ۇبت-مەن ىلەسە ۋشىققان ماسەلە – مەملەكەتتىك گرانت يەگەرلەرىنىڭ ءتىزىمى بولدى. شىندىعىندا، ونىڭ شۋى ءالى كۇنگە دەيىن باسىلماي كەلەدى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، 10 تامىز كۇنى مەملەكەتتىك گرانت يەگەرلەرىنىڭ ءتىزىمى جاريا بولعان ەدى. جوعارىدا ايتقانداي، مەكتەپتە وزدەرىنىڭ «التىن بەلگىلەرىن» قورعاعان تۇلەكتەر ەشبىر قۇزىرەتكە يە بولا المايدى دەگەن، الايدا 10 تامىز كۇنى شىققان ناتيجەدە جاعداي مۇلدەم وزگەشە بولىپ، ەلدىڭ اراسىندا كوپتەگەن تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر تۋعىزدى. ءبىر ماماندىققا 100-دەن اسا بالل جيناعان بالا تۇسە الماي قالعان بولسا، 70-تەن تومەن جيناعان بالا «التىن بەلگى» يەگەرى بولعانى ءۇشىن مەملەكەتتىك گرانت يەگەرى اتانىپتى. راسىمەن دە، مۇنى ادىلەتتى دەپ ايتا المايمىز. «ۇبت-دان 70-تەن تومەن جيناعان تۇلەك قالايشا «التىن بەلگىسىن» قورعاپ، ەمتيحان تاپسىردى؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى.

اتا-انالاردىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان بۇل ماسەلە مەملەكەت دەڭگەيىندە كوتەرىلىپ، بعم الدىنا ارىز ايتا بارعان اتا-انالاردىڭ شاعىمىنا مينيسترلىك قۇلاق تۇرگەن بولاتىن. ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك گرانت يەگەرلەرىنىڭ ءتىزىمى قايتا قارالىپ، 14 تامىزدا جاڭا ءتىزىم جاسالىپ شىقتى.

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريا بولعان تىزىمدە 10 تامىزداعى ناتيجە بويىنشا گرانت يەگەرى ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك گرانتىن ساقتاپ قالادى دەپ ايتىلعان. بەلگىلى بولعانداي، ءتىزىم قايتا قارالعاننان سوڭ مينيسترلىك مەملەكەتتىك گرانت سانىن 4%-عا كوبەيتكەن. 

الايدا جاڭا شىققان تىزىمگە دە اتا-انالار مەن تۇلەكتەردىڭ كوڭىلى تولعان جوق. ءبىرىنىڭ «التىن بەلگى» قۇقىعىن الىپ تاستاعان بولسا، ەندى بىرەۋلەردىڭ العاشىندا گرانتقا تۇسكەن جوعارى وقۋ ورنىن كەيىننەن باسقا جوعارى وقۋ ورنىنا اۋىستىرىپ جىبەرگەن تۇستارى تاعى بار. حالىقتى ەكى تولعاندىرىپ، ەكى رەت تاقىمىن قىسۋعا ءماجبۇر ەتكەن مينيسترلىكتىڭ بۇل ىسىنە ەل تۇسىنبەي دال بولدى. 

ەلدىڭ ءبىراز نارازىلىعىن تۋدىرىپ، ءبىرشاما كەلەڭسىزدىكتەرگە جول بەرگەن ق ر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءبىر جۇيەنى قالىپتاستىرىپ، ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابادى دەپ ۇمىتتەنەمىز... قاشانعا دەيىن قىرىق داۋدىڭ قىسپاعىندا، مىڭ ماسەلەنىڭ اراسىندا وتىرا بەرمەك ەكەن؟

نازەركە لابيحان