ۇلت بولمىسى ادەبي بايقاۋىنا
بۇركەنشىك اتى: قاراشانىڭ بالاسى
«ەر ازىعى جولدا» دەپ،
تاعدىرىمدى جاراتقانعا تاپسىرىپ،
كەلەر شاقتىڭ كۇنى ءۇشىن.
ۋا، جاراتقان، ءوزىڭ جەبە، بەر مەدەت،
ءومىرىمنىڭ اتقارايىن ۇلى ءىسىن.
كىمگە كەرەك، قۇر ايعاي مەن ءجۇرىسىم،
ەشكىممەن دە بولماۋ كەرەك جۇمىسىم،
توقتاعانشا سوڭعى ۋاقىت، تىنىسىم.
اۆتور.
ادامنىڭ كەلتە عۇمىرى تىم عاجاپ. پاراعى سۋدىر قاققان ۋاقىت-اي، دەسەڭىزشى! كۇن، اي، جىل بولىپ سۋىرتپاقتالىپ، شىلبىرىن سۇيرەتىپ كەتە بارادى. ەكپىنى ارقىراپ اققان اقجال وزەن ءتارىزدى ومىرگە كىم توسقاۋىل بولا الادى دەيسىڭ. قانشاما عاسىرلار قۇمعا ءسىڭىپ كەتتى. ولار تەك ءبۇر جارعان قىزعالداقتارمەن سالەم جولداپ تۇرعانداي سەزىلەدى.
ءومىر بولعان سوڭ اق پەن قارا، شىندىق پەن وتىرىك الماكەزەك جولىعىپ تۇرادى ەكەن. كەيدە ءۇش ۇيىقتاساڭ تۇسىڭە كىرمەيتىن وقيعالاردىڭ ءجۇز بەرۋى جاقسىلىققا اينالسا، كەيدە مۇلدەمگە ءتۇسىن وزگەرتەتىنىن قايتەسىڭ. ساناڭا جۇك، جانىڭا سالماق سالىپ، جۇرەگىڭدى ەزەتىن جاعدايلار دا بولادى. سونداي كەزدەردە شۋىلداپ جۇرگەن الپىس اتا، قىرىق جەزدەڭنەن بىرەۋى جانىڭدا قالمايدى. تىرلىك كەشكەن جۇمىر باستى پەندەنىڭ كورەر كۇنى وسىنداي.
قيىنشىلىق اتاۋلىنىڭ بارىنە ءتوزىپ، ولاردى مويىنىڭمەن كوتەرۋگە بولادى. الايدا، ادام بالاسى ساعىنىشتى ەشقاشان جەڭە المايدى ەكەن. ساعىنىشتىڭ ۇلىسى تۋعان اناڭا دەگەن ساعىنىشتان باستالا ما، قالاي؟ كەۋدەڭ قىزىل جالىنعا ورانىپ، الپىس ەكى تامىرىڭنىڭ قۋىرىلاتىنى دا سول ساعىنىشتىڭ سالدارىنان.
اتا-انا مەن تۋىس-باۋىر، دوس-جاراننىڭ قاسىنان كەتكەلى دە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. قاڭباق سۇيرەتىپ كوشەسىن شاڭداتقان بالا كۇنىمىزدىڭ بالعىن ەلەسى قالعان ءوندىرقارا، جار جاعالاپ جۇگىرىپ شاباعىن تەرگەن قارت ۇلىڭگىر انا ءبارى-بارى كوز الدىمنان ساعىمداي سىرعىپ وتكەندە تۇلا بويىمدى سۋىق تەر باسىپ، قوس جانارعا ەرىك بەرەمىن. اتتەڭ، قول قىسقا، اۋىل الىس، جەر شالعاي.
اياۋلى انامنىڭ ءاجىم تورلاعان شۇڭىرەك كوزى، اكەمنىڭ تامىرلارى ارسيىپ سيدالانعان دولانانىڭ تامىرىنداي ساۋساقتارى، كۇنگە كۇيگەن كونەتوز شاپاندارى ءبارى-بارى مەنىڭ كوز الدىمدا عوي. ولار دا ساعىنىپ جۇرگەن بولار. قاشان شۇيىركەلەسىپ، ارقا-جارقا بولىپ جولىعار ەكەنبىز. جاراتۋشىدان جالبارىنىپ تىلەيتىنىم – اسقار تاۋىم مەن ءمولدىر بۇلاعىمنىڭ عۇمىر جاسىنىڭ ۇزاق بولۋى.
مەن جيىرما بەس جاسقا تولعان شاعىمدا، كىندىگىمدى كەسىپ، كىرىمدى جۋىپ وسىرگەن تۋعان توپىراعىمنان اتاجۇرتقا ءبىرجولا قونىس اۋداردىم. سەبەبى جەتەرلىك. قايران انا توپىراق جات بىرەۋدىڭ تابانىنىڭ استىندا قالىپ بارا جاتىر، كۇن-كۇن سايىن جىمىسقى ساياساتتىڭ جەمىرۋىمەن قاسيەت سوگىلىپ بارادى.
قىستىڭ قىسقا كۇنىنىڭ بىرىندە كەشقۇرىم ەل ورىنعا وتىرعان شاقتا اكەم: «ۇلىم، بابىسەك دەيتىن قۇس بارىن بىلەسىڭ، كورىپ تە ءجۇرسىڭ. سول بابىسەك ۇياسىن تامدار مەن دۋالداردىڭ قۋىسىنا، كەيدە ءۇيدىڭ ىرگەتاسىنا، جەرتولەنىڭ بۇرىشىنا سالا سالادى. ءوزى جاراتىلىسىنان اڭقاۋ ءھام جالقاۋ. سول بەيشارا قۇس ءوزىنىڭ اڭقاۋلىعىنان كوپ زيان شەگەدى. بالاپانى مەن جۇمىرتقاسى قۇرت- قۇمىرسقانىڭ، سۋماڭداعان جىلاننىڭ اۋجالىنا اينالادى. ال انا ايىرقۇيرىق ءاقتوس قارلىعاشتى قاراشى. بيىككە، كيىز ۇيلەردىڭ شاڭىراعىنا ۇيا سالادى. ەشنارسەنىڭ وعان قولى جەتپەيدى، ونى الۋعا باتىلى بارمايدى»، –دەگەن ءسوزى باستاپقىدا ماعان سونشالىق اسەر ەتە قويعانى شامالى ەدى. جاي كەڭەس قوي دەپ قويا سالعام.
ءبىراق ۋاقىت وتكەن سايىن سول ءسوز مەنى قاتتى تولعاندىردى. جىگەرىمدى جانىپ، رۋحىمدى شيراتتى. سولاي دا سولاي، مەنىڭ التايدان اتاجۇرتقا ات باسىن بۇرۋىما تۋرا كەلدى. اتامنىڭ اق باتاسىن الىپ، سونداعى جاساپ جاتقان حالىقتىڭ سالەمىن ارقالاپ، ۇلى دالا ەلىنە القىنعان اق بۇلاقتاي اسىقتىم.
مەن اۋىلدان اتاجۇرتقا اتتانعان كۇن ءالى ەسىمدە. ول وزىنشە ءبىر حيكايا بولاتىن. انام قۇشاقتاپ ماڭدايىمنان يىسكەپ، توسىنە باسىپ تۇرىپ: «امان بار، قۇلىنىم»، – دەپ ايالى الاقانىنىڭ جىلۋىن جونىمنان وتكىزىپ، ەكى كوزىنە ەرىك بەرگەن ءساتىن قالاي ۇمىتايىن. ءبىزدىڭ بوساپ تۇرعان كەيپىمىزدى كورىپ، اكەم قاتتى نازالانعان بولسا كەرەك، توسىننان: «قويىڭدار، بوتاداي بوزداپ نە بولدى. اكەسىنەن كەتىپ اتاسىنا بارا جاتقان جوق پا. قانى ءبىر قازاقتىڭ دالاسى وعان جاتتىق قىلمايدى. ول ءوزىنىڭ اتاسىنىڭ قارا شاڭىراعىنا بىزدەن سالەم الىپ كەتىپ بارادى»، – دەپ باسۋ ايتىپ توقتاتتى. بۇل جاعدايىمىزدى سىرتىمىزدان كورگەن ءباز بىرەۋلەر مازاق ەتىپ تۇرعان بولسا، ءوز ەركى. كەكەسىن كۇلكىلەر دە ەستىلدى. ءقايتسىن ولارعا قىزىق كەرەك. ەشتەڭەنى تۇسىنبەيدى عوي...
مەن اناما: «جىلاماڭىز، اۋىرىپ قالاسىز. ۇيگە قايتا بەرىڭىزشى»، – دەپ قويامىن. انامنىڭ سوزىلمالى قان قىسىم اۋرۋى مەن جۇرەك سىرقاتى بار بولاتىن، سول ءۇشىن اياپ كەتتىم. اكەم بولسا، مىنا ءومىردى ەرتە ءتۇسىنىپ، قاتارلاستارىنان بۇرىن ەسەيگەن ادام. ولاي دەيتىنىم، جاستايىنان جەتىمشىلىك پەن جوقشىلىقتىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ ەسەيگەن ءبىر جان. بەينە قارلى بوراندا قاسقايىپ قاز تۇرا بىلگەن ءبىر ءتۇپ ەمەن اعاشى ءتارىزدى. سان ءتۇرلى قيىنشىلىقتاردى كورە تۇرا، سەنىمى سەتىنەپ، باعىتىنان اداسىپ، جۇرىسىنەن جاڭىلىپ كورگەن ەمەس.
ول كىسىنىڭ جان سۇيىنەر قاسيەتى – كىتاپ وقۋعا قاتتى قۇمارلىعى، ءارى كىتاپتى اسا تالعامپازدىقپەن وقىپ، باعا بەرىپ، وي بەزبەنىنە سالىپ ەكشەي الاتىنى. بىزگە ۇنەمى كەشقۇرىم اپ-ساپ باسىلىپ، توڭىرەك تىنىشتىققا شومعاندا وقىعان قىزىقتى اڭگىمەلەرڭ مەن لەزدىك ماقالالاردى ءشاي ۇستىندە بايىپپەن اڭگىمەلەپ بەرۋدەن جالىقپايدى. ءقازىر دە جەتپىس جاسقا جەلكەن جايسا دا، سول داعدىسىنان جاڭىلماي، قولى بوساي قالسا تومداردى پاراقتاپ وتىرادى. ءبىز ءۇشىن اكەمىز قازىنا كەۋدە تاۋ ءمۇسىن دەپ ايتۋعا تۇرارلىق. انام ەكەۋى ءبىرى – اسقار تاۋ، ءبىرى – ءمولدىر بۇلاق بولىپ ماپەلەمەگەندە، ءبىز بۇلاي شولجاڭداپ جۇرمەگەن بولار ەدىك قوي. سول ءۇشىن جاراتۋشىدان كۇن سايىن جالبارىنىپ تىلەيتىنىم، ەكەۋىنىڭ عۇمىر جاسىنىڭ ۇزاق بولۋى.
انام ءبىزدى مەكتەپتە ەل قاتارلى وقىتپاقشى بولىپ الا تاڭنان، كۇننىڭ باتقانىنا دەيىن كۇندىكشى بولىپ جۇمىس ىستەپ، جۇڭگو شارۋانىڭ ەگىستىگىنىڭ ارام ءشوبىن وتاپ، ساۋساقتارىنىڭ كوبەسى سوگىلىپ، ەتى سىلىنىپ، سۇيەگى كورىپ قالعان ساتتەرىنىڭ دە كۋاسى بولعانبىز. بىزگە ىستىق تاماق ازىرلەپ قۇيا الماي، شىلدەنىڭ شىلىڭگىر ىستىعىندا قولىنا سىرما قولعاپ كيىپ الاتىن. سويتە تۇرا شارشاعانىن سەزدىرمەي، كەشكىسىن كىر-قوجالاق بولعان ءۇستى باسىمىزدى جۋىپ، ءوزى ىشپەسە دە ءبىزدىڭ اس-سۋىمىزدى دايارلايتىن. ءوزى ءبىزدىڭ تويىپ سەكىرگەنىمىزدى كورىپ شارشاعانىن ۇمىتىپ، قۋانىشتان قۇرساعى اشقانىن بىلمەي قالاتىن... ساباققا باراتىن ءبىر ءۇيدىڭ تۇڭعىشى بولعان ماعان اكەمنىڭ ەسكى شالبارىن قىسقارتىپ، كىشىرەيتىپ كيگىزىپ قوياتىن. التايدىڭ اق ايۋ ءۇسىپ ولەر قاقاعان ايازىندا، ءبىر تىشقاق لاق سوعىم سويماي، كوجە-كولمەكتى تالعاجاۋ ەتىپ، قىستان شىققان كەزىمىز دە بولدى.
ءبىز وسكەن اۋىلدىڭ قاق ورتاسىن ۇلكەن كۇرە جول كەسىپ ءوتىپ جاتىر. بۇل جولمەن قانشاما جاندار ساپارلاپ كەتكەنىن كىم تىزىمگە الىپ وتىردى دەرسىڭ. ءبىز دە مىنە، «ۇيدە تۋىپ، تۇزدە ءولۋ» دەگەن قاعيدادان اسا الماي اتتانىپ كەتتىك. اۋىل بۇيىعى قالپىندا تۇكتى سەزبەستەن ۇيقىدا جاتىر. تەك موسقال مورجالاردان بۋداقتاعان تۇتىندەر عانا اۋىلدا تىرشىلىك يەسىنىڭ بار ەكەنىن ايقىنداپ تۇرعانداي.
كوپ كۇتتىرمەي كولىك تە كەلىپ توقتادى. مەن جانىمداعى جاقىندارىممەن قيماي قوشتاسىپ اتتاندىم. كولىك جىلجي بەرە ويىما ءومىردىڭ ءوزى ءبىر بەكەت ەكەن عوي دەگەن ويلار ورالدى. القىنعان اق بۇلاقتاي، ۇلى مۇحيتقا قوسىلىپ كەتۋگە اسىقتىق. ەندى مىنە، اساۋ ءومىر ارناسىندا شايقالىپ كەلەمىز.
2009 جىلى كوكتەمنىڭ قار ارالاس جاڭبىرى تولاسسىز جاۋاتىن ءساۋىردىڭ سالقىن تۇنىندە الماتىنىڭ ىرگەسىندەگى «باراحولكا» دەگەن بازارعا تۇمسىق تىرەگەن اۆتوبوس تاڭعى ساعات ەكىلەر شاماسىندا جولاۋشىلاردى ءتۇسىردى. ەل قاتارلى تابانىمدى مەن دە جەرگە تىرەدىم. بىرەۋلەردىڭ الدىنان القالاپ كۇتىپ قارسى الاتىن ادامدارى بار، ماعان شە؟! بىردە-بىر جاناشىر جاقىنىم جوق، جەلكەنسىز قايىقپەن تەڭىزگە ساپار شەككەن بالىقشى تۋرا مەندەي بولاتىن شىعار، كىم ءبىلسىن. ارادا بىردە توق، بىردە اش، تۇلكىقۇرساق جۇرگەن كۇندەردىڭ تىزبەگى باستالىپ كەتتى. جۇرتتىڭ ءجۇزى قۋانىشتان جايناپ جۇرگەن سىڭايلى. مەندە ءبىر ۇلى ارمان تۇر، جاراۋ جۇپىنى كەيىپپەن كىسى كوزىنە كوپ تۇسە بەرۋدەن تارتىنىپ، كوپ ۋاقىتىمدى ەسەنتاي وزەنىنىڭ جاعاسىندا وتكەردىم.
كۇندەر ايالسىز جىلجىپ ءوتىپ جاتتى. اقىرى، سۋ شايعان سالىندىداي سەندەلىپ ءجۇرىپ، ءبىر كۇنى تاشكەنتكە باستار كۇرە جولدىڭ بويىنداعى رايىمبەك اۋىلىنان ءبىر-اق شىقتىم. سول جەردە، ەرلان سايلانبەك ۇلى ەسىمدى تۋىسقان ءبىر اعامدى تاپتىم، سول كىسىنىڭ نۇسقاۋىمەن قۇجاتتارىمدى تۋرالاپ، قالالىق كوشى-قون باسقارۋ ورتالىعىنا تىركەۋگە تۇردىم. بۇرىنعىداي ەمەس، ارقاسۇيەر اعاسى بار ەل قاتارىنا قوسىلعانداي بولدىم. اعاما وقۋ ىزدەپ كەلگەنىم تۋرالى ايتتىم. «جارايدى، وندا كۇزگە دەيىن كۇتۋگە تۋرا كەلەدى، دايىندىق كۋرسى باستالعانشا قاسىمدا تۇرا بەر»، – دەدى.
اياداي ءبىر بولمەدە ءۇش جىگىت قاتار تۇرىپ جازدى وتكەردىك. سول جىلى جولىم بولىپ دايىندىق كۋرسىن وقۋ ءۇشىن جامبىل وبلىسىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە جولداما الىپ، سوعان كەتتىم. كيەلى اۋليەاتا توپىراعىنا تابان تىرەپ، سول جەردە ءومىرىمنىڭ ەكىنشى ءبىر كەزەڭى باستالدى. «تارازعا تاياق ۇستاپ كەلگەن، تاي ءمىنىپ قايتادى»، – دەگەن بۇرىنعىدان قالعان ءسوزدىڭ ءقادىرىن مەن سول كەزدە ءتۇسىندىم. شىنىمەن دە، كۇندەرىم جاقسىلىققا تولى بولدى. ۋنيۆەرسيتەتكە دە ۇزدىك ناتيجەمەن قابىلدانىپ، ستۋدەنت اتاندىم. العاشقى جىر جيناعىم جارىق كوردى، باۋىرىما قازان اسىپ، وتباسىلى بولدىم.
ويدا جوق ساتتە، بۇيرىق بولىپ «اقىندار مەن باتىرلار ەلى» اتانعان جىر سۇلەيى ءسۇيىنباي، جامبىل باستاعان ۇلى تۇلعالاردىڭ تابانى تيگەن قاسيەتتى توپىراققا قونىس اۋدارىپ كەلدىم. مۇنداعى جۇرتتىڭ باۋىرمالدىعى مەن جانى جايساڭ جاقسىلاردىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ، ءوزىم از دا بولسا اقپارات سالاسىنا سەپتىگىمدى تيگىزىپ جاتىرمىن-اۋ دەپ ويلايمىن. بۇتاقتى پانالاعان تورعاي حالىندە جۇرگەنىمدە، قۇداي دەسىپ ءسوز بەرىپ، قول ۇستاسقان قوساعىممەن ءدام-تۇزىمىز جاراسپاي ەكى جاققا كەتتىك. كوزى جاۋدىرەپ بوتام كەتتى. سول ما مەنىڭ ازاماتتىعىم. و، ءتايىر-اي!
كەيدە ءومىردىڭ داۋىلدارى دا سوعىپ تۇرادى. تەڭىزگە سالعان كەمەم تولقىندارعا سوعىلىپ قالاتىن كەزدەرى جوق ەمەس. الايدا ارقا سۇيەپ جۇرگەن اعامنىڭ جانى ىزگى، جۇرەگى جىلى بولعاندىعىنان قاتاردان قالماي كەلەمىن. وسى التىن توپىراقتاعى اسىلداردىڭ ىزىنەن قۋات الىپ، قالدىرعان توم-توم ەڭبەكتەرىن اقتارىپ زەردەلەسەم، ارمانداعان ماقساتتارىم اياقسىز قالمايتىن شىعار دەگەن ويدامىن.
التايدىڭ ارعى بەتىندەگى الاش رۋحى
التايدان اتىراۋعا دەيىن سوزىلىپ جاتقان ۇلانعايىر جەردىڭ ءبىر بولشەگى شىعىس تۇركىستان. نەگىزىندە ول ۇلى «قاھارلى التاي» ەدى! ادامزاتتىڭ التىن بەسىگى سانالۋىنىڭ سىرى جەرى مەن ەلى باتىر... اتتەگەن-ايى!
ءقايسىبىر نايساپ قولداردىڭ شەكارانى بولشەكتەپ قاتە سىزعانىمەن، ىرىقسىز قۇيىرىعىن ءۇزىپ، ۇلى دەنەسىنەن ايىرىلعان كۇيىندە قانسىراپ جاتىر. شىعىستا قالعان باۋىرلاردىڭ قايعىسى مەن مۇڭىن، تۋلاعان ىستىق قانىن ەرتىس ارقىلى سەزىنۋگە بولادى. شىعىسى مەن باتىسىنا سالت اتتى كىسى التى ايلىق جول جۇرۋگە تۋرا كەلەتىن قايران التاي قايىرىلماس بولدى.
شىعىس تۇركىستاننىڭ كوكجالى وسپان باتىر قولباسشىلىق ەتەتىن قازاق اتتى جاساۋىلدارى 1940 جىلى شىڭ شىساي اسكەرىنە قارسى ىشقىنتىداعى شايقاستا ورىستىڭ گەنەرالى رازبوروۆتى ولتىرەدى. گەنەرالدارىنىڭ سۇيەگىن سۇراعان ورىستارعا ىرىسحان: «سەندەر 1937 جىلى ماسكەۋگە اپارىپ ولتىرگەن ءاليحان بوكەيحاننىڭ، احمەت بايتۇرسىننىڭ باسىن اكەلىپ بەرىڭدەر. سوندا ءبىز دە گەنەرالدارىڭنىڭ سۇيەگىن قايتارامىز»، - دەگەن جاۋاپ بەرەدى. شىعىس تۇركىستان قازاقتارىنىڭ الاش ارىستارىنىڭ ومىرىنە قانىق ەكەنى وسىدان-اق بايقاۋعا بولادى. تاريح پاراقتارىنا ۇڭىلسەڭىز، قازاقتاردى بۇل جاقتا يتشەككەنگە ايداسا، ارعى بەتتە تارىم لاگەرىنە اپارۋى، حان كەنەنىڭ تاعدىرىن زۋقا، وسپان باتىرلاردىڭ قايتالاۋى، الاش ارىستارىنىڭ تاعدىرىن التايدىڭ اتتى جاساقتارىنىڭ قايتالاۋى، التايدىڭ ارعى بەتى مەن بەرگى بەتىندەگى حالىق جاۋى مەن باندى اتاۋى تاعىلىپ اتىلىپ كەتكەندەر قانشا ما؟ تاڭجارىق جولدى ۇلى تاس بوساعاداعى ازاپتى قيناۋدان دىمكاستانۋى قاجىعۇمار شابدان ۇلىنىڭ ءومىر بويى تۇرمە دە وتىرۋى تاعىسىن-تاعىلار. بۇلار ءجاي سايكەستىك ەمەس، كوممۋنيستىك جۇيەنىڭ سالقىن ساياساتىنىڭ كەساپاتى. 1918 جىلى الاش يدەياسىن تاراتۋ ءۇشىن، شىڭجاڭعا احمەت بايتۇرسىنوۆ، ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ، سالىق امانجولوۆ، رايىمجان مارسەكوۆتەردىڭ شاۋەشەك جانە ءۇرىمجى قالالارىنا بارىپ قايتۋى تەگىن ەمەس. ءبارىنىڭ كوكسەگەن مۇرات-ماقساتى شىعىس تۇركىستان جەرىن ازات ەتىپ، قازاق دالاسىنا قوسۋ بولاتىن.
حالقىمىزدىڭ باعزىدان كەلە جاتقان ءسالت-داستۇرى، تانىم-تۇسىنىگى تابيعاتتانۋدان باستاۋ الادى. نەگە دەيسىز بە، كوشپەندىلەر ءومىرىنىڭ تۇتاس تاريحى تابيعاتپەن ەتەنە بىتە قايناسىپ كەتكەن. سول ءۇشىن تاۋلاردان اسقاقتىقتى، سۋلاردان مولدىرلىكتى، دارحان دالادان كەڭدىكتى ۇيرەندى. بۇگىنگى ارايلى تاڭ بىزگە وزدىگىنەن كەلە سالعان جوق. سان مىڭ باھادۇرلەردىڭ تابان ەت، ماڭداي تەرىنىڭ جەمىسىمەن كەلدى. بۇل دالانى قاستەرلەپ، كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاۋ بارىمىزگە ورتاق امانات. ءبىر جارىم عاسىردىڭ كۋاسى بولعان، الاش وردا يدەياسىنىڭ نەگىزىن قالاپ، ۇلت مۇراتىن ۇلىقتاعان قازاقتىڭ جامپوز وعلانى؛ ءاليحان نۇرمۇحامەد ۇلىنىڭ تۇتاس عۇمىرناماسى مەن ەڭبەكتەرى تاۋەلسىز ەلدىڭ التىن ارقاۋى، باعا جەتپەس جاقۇتى بولاتىنىنا ەشكىمنىڭ تالاسى جوق!
ۇلتىمىزدا «ۋىزىنا جارىعان»-دەگەن ءسوز بەكەر ايتىلماسا كەرەك؛ ارعى اتاسى شىڭعىسحاننىڭ ۇلكەن ۇلى جوشىدان تارايتىن تورە تۇقىمى بولىپ كەلەتىن ءاليحاننىڭ بور كەمىك، بوس بەلبەۋ بولۋىنىڭ قاقىسى جوق ەدى. بۇگىن دە، ءبارىمىز ەلەڭدەپ قاڭسىعى مەن تاڭسىعىنا قۇشتار بوپ جۇرگەن باتىستىڭ جىلىمىق مۇڭكىمە ساياساتىن الاشتىقتار ەرتە سەزدى، ءارى سوعان قارەكەت جاسادى. اۋىپ كەلگەن كىرمە تاعىلاردىڭ بابالاردىڭ قانى، انالاردىڭ تەرى سىڭگەن جۋساندى دالاسىن باستىرماۋعا قارەكەت جاساپ باقتى. «ماڭگىلىك ەل» بولىپ قالۋدىڭ قامىن عاسىر بۇرىن سولار ويلادى. ۇلتىنىڭ ەرتەڭىنە الاڭداپ ءتىلىن، ءدىلىن، عۇرپىن جوعالتپاۋدىڭ جولىن ىزدەدى.
كوشپەندى حالىقتىڭ كوكىرەگىنە ساۋلە ءبىلىم ارقىلى جاناتىنىن، بولاشاقتاعى تەكە-تىرەس عىلىم ارقىلى بولاتىنىن اڭعاردى. سويتە تۇرا، ارىستار قازاق ادەبيەتىن دە قارلىعاشتاي قاناتىمەن جان سالا قورعادى. ابايدى ورىس حالقىنا تانىتۋ كەرەك ەكەنىن ءاليحان العاش قولعا الدى. بۇل قادامعا بارۋىنىڭ سىرى ۇلتىمىزدىڭ قاستەرلى ءسوز ونەرىنىڭ حيكمەتىن مۇجىقتارعا كورسەتۋ ەدى... ولار، ۇلتىنا ادال پەرزەنت بولىپ، ساتىلماعاندىقتارى ءۇشىن اتىلدى.
ءبىز جاھاندانىپ بارا جاتقان زاماننىڭ تۇنباسىنا شىم باتىپ قۇلاپ كەتپەۋ ءۇشىن، وتكەن تاريحىمىزدى ەستەن شىعارماي ىلگەرلەۋگە مىندەتتىمىز. ولاردىڭ ءبىزدىڭ كوشىمىزدىڭ جەزبۇيداسىن قولىمىزعا ۇستاتقان قاسيەتتىلەر. ءاليحاننىڭ اتاسى جاڭگىردىڭ سىرتقا شىعارىپ بالا وقىتۋى، ورمان وتىرعىزىپ، مال ءناسىلىن ساپالاندىرىپ جاقسارتۋدى قولعا الۋى. بۇگىنگى تەحنيكاسى مەن مۇمكىندىگى قولايلى، قاتىناسى ورايلى زاماندا جاڭعىرتا الماساق بىزگە سىن. شيرەك عاسىر تولعان تاۋەلسىزدىگىمىزدى تويلاعان تۇستا، ۇلت زيالىلارى مەن ماقتانىشتارىنا باعا بەرمەسەك، تەڭىزگە لاقتىرىلعان قۇيتتاي تاس قۇرلى قاۋقارىمىز قالماس. ءاليحان نۇرمۇحامەد ۇلى ءتۇرلى ساياسي قىزمەتتەرگە جەگىلە ءجۇرىپ، قازاق ۇلتىنىڭ گەنەتيكالىق كودى مەن جادىسى تۋرالى تولعاندى. ۇلتىنىڭ بەيقام ءساتىن پايدالانىپ ساناسىن جاۋلاپ كەتۋگە اسىققانداردىڭ، جىمىسقى ويىن ىسكە اسىرۋىنا بوگەت بولا الدى. بۇگىنگى كۇننىڭ قادىرىنە جەتۋ ءۇشىن، وتكەنىمىزدى ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. رۋحاني جاڭعىرۋ ءۇشىن بويىمىزدان الاش رۋحى وشپەسىن!
