– اۋىت اعا، قازاق ۇلتىنىڭ ۇلت بولىپ جاساۋى تىكەلەي ەلدىڭ ەركىندىگىنە قاتىستى ەكەنىن ءجيى ايتامىز. ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتقانىنا 20 جىلدان استام ۋاقىت بولدى. از ۋاقىت ەمەس، ارينە. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا بابالارىمىز اڭساعان تاۋەلسىزدىك قازاقتىڭ بار ماسەلەسىن شەشىپ بەرە الدى ما؟
– اڭگىمەنى سول تاۋەلسىزدىك قالاي العانىمىزدان باستايىقشى. تاريح ءۇشىن جيىرما جىل دەگەنىمىز كوزدى-اشىپ جۇمعانشا وتە شىعاتىن از-اق ۋاقىت. بۇل تاۋەلسىزدىكتى اتا-بابالارىمىز عاسىرلار بويى سارىلا كۇتتى. وسى ۇلى جولدا قانشاما بوزداقتارىمىزدىڭ قانى توگىلدى؟ قانشاما ۇلت-وعلاندارى «ازات ەل بولساق» دەپ تالپىنىس جاسادى؟! ءبىر عانا ءاليحان مەن احمەت باستاعان الاشوردانىڭ ءوزى بۇكىل قازاقتىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسىن جاساپ بەردى. بوزداقتارىمىز بەن زيالىلارىمىزدىڭ ازاتتىق جولىندا قالاي تەر توككەنىن ءسىز جاقسى بىلەسىز. مىسالى، ۇلت ازاتتىعى ءۇشىن ساكەن سەيفۋللين، سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ، ماعجان جۇمابايەۆ سىندى الپاۋىت اقىندارىمىز تەك اقىندىقپەن شەكتەلىپ قالعان جوق. مۇحاممەدجان تىنىشبايەۆ تەك تەمىر جول سالاسىمەن شۇعىلدانىپ-اق تاريحتا قالۋىنا بولار ەدى. ءبىراق، ولار ءبىر سالانى عانا ەمەس، قولىنان كەلەتىن بارلىق شارۋاعا بەلسەنە كىرىستى. ومىرلىك كاسىبىمەن سايكەس بولماسا دا، بىرەۋى بالالارعا وقۋلىق، بىرەۋى تاريح جازىپ جاتتى. وسىنداي ۇشان-تەڭىز ەڭبەك، ازاتتىققا دەگەن تالپىنىس ءساتسىز اياقتالدى. بۇل ساتسىزدىك ءبىزدىڭ وسالدىعىمىز سەبەبىنەن ەمەس، باسقىنشىلارىمىز زوراگەرلىگىنەن بولدى. 1930 جىلداردىڭ اياعى مەن 1940 جىلداردىڭ باسىندا وسى ۇلتتىق يدەولوگيانى جۇڭگو قاراماعىنداعى قازاقتاردىڭ 1934-جىلى قۇرىلعان «قازاق-قىرعىز مادەني-اعارتۋ ۇيىمى» مەن 1944-جىلى 9-كوكەكتە شاڭىراق كوتەرگەن «قۇلجا ازاتتىق ۇيىمى» جالعاستىردى. «قۇلجا ازاتتىق ۇيىمى» 1944 جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ ون ەكىسى كۇنى قۇلجا قالاسىندا رەسمي شىعىس تۇركىستان رەسپۋبليكاسى بولىپ قۇرىلدى. بۇل رەسپۋبليكا ەكى جىل ءومىر ءسۇردى. 15000 اسكەرى بولدى. سونىڭ 67 پايىزى قازاقتار ەدى. ول ءۇش ايماقتى گوميندان قىتايدان تۇگەلدەي تازارتتى. تەك گوميندانمەن كۇرەسىپ قانا قويماي، ءار ايماق، ءار اۋدانداردا اكىمشىلىك، قۇقىق قورعاۋ، مادەنيەت، وقۋ-اعارتۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن قۇردى. جاڭا رەسپۋبليكا كادۋىلگى مەملەكەتتىككە قاجەتتى العىشارتتاردىڭ ءبارىن جاسادى. وكىنىشكە قاراي، بۇل قادامدى دا كەڭەستەر وداعى مەن جۇڭگو تاراپى تۇنشىقتىرىپ جىبەردى. مەن شىعىس