قازىرگى ەلىمىزدەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى جەر ماسەلەسى. الەمدەگى جەر كولەمى بويىنشا 9-ىنشى ورىندا تۇرساق تا قازاققا جەر جەتپەيدى. اتالعان ماسەلەگە قاتىستى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى باقىتجان بازاربەك ەسىمدى زاڭگەردىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنداعى جازباسىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى. 

قازىرگى قازاعىمنىڭ تابيعاتى

ەل ارالاپ، جەر ارالاپ، قازاعىمنىڭ جەكە پسيحولوگياسىن تەرەڭ ءبىلدىم دەمەسەم دە، كوپ نارسە تۇسىنگەن سياقتىمىن. كەي سوزدەرىم سىزگە ۇنامايتىن دا شىعار، مەن وزگەلەرگە ۇناۋ ءۇشىن جازعانىم جوق، كەي سوزدەرىم جۇرەگىڭىزگە باتۋى مۇمكىن، باتسا، ويىم دۇرىس جەتكەنى. ءسىرا، وسى پوستتى وقىپ، ميىنا توقىعان ازاماتتار، ومىرگە دەگەن كوزقاراستارىن كۇرت وزگەرتپەسە دە، بۇل كوزقاراسپەن الىسقا بارمايتىنىنا كوزى جەتسە، ويىم مۇراتىنا جەتتى دەپ ەسەپتەيمىن.

جەر سالاسىندا زاڭگەرمىن دەسەڭ، «قازاق اۋزىڭا جاقسى»، — دەمەيدى، «ىسىڭە ساتتىلىك تىلەيمىن»، — دەمەيدى «جەر الىپ بەرە الاسىڭ با»، — دەيدى. تويعاننان كەكىرىپ جۇرگەن قازاعىم دا، قۇيرىعىنداعى ءىش كيىمىنىڭ جىرتىعىنا قاراماستان توي جاساپ، كەرىلىپ جۇرگەن قازاعىم دا «جەر، جەر»، — دەپ ءجۇر. «جەرىم جوق»، — دەپ زارلاپ جۇرگەن قازاعىم سول جەردى الۋ ءۇشىن اقشاسىن دالاعا شاشپاي، تويعاننان قۇتىرعان شەنەۋنىكتىڭ قالتاسىنا تىقپاي تەنگەلەپ جيناسا، ءوز قالتاسىنان ادەمىلەپ كوزى تۇسكەن جەرىن الار ەدى. اكىمدەردىڭ ماستانىپ قۇتىرۋىنا كەرەك دەسەڭىز، ءبىز، ءجاي ازاماتتار كىنالىمىز. جەر كەرەك بولسا، زاڭدى اشىپ قارامايمىز، زاڭگەردى ىزدەپ قاۋعالانبايمىز، ودان زاڭ كەنەسىن دە قاجەت ەتپەيمىز، بار بىلەرىمىز - سول اۋىل، نە اۋدان اكىمىنە جيناعان تەرگەنىڭدى، تىققان -پىققانىڭدى، ۇيىندە قارنى اش، ساۋاتسىز قالعان بالاڭا، ءىش كيىمىن ءبىر جىلدا ءبىر رەت اۋىستىراتىن قاتىنىڭا قاراماي، كوزى اش جالماۋىزداردىڭ اۋزىنا تىققاننان، كوزىن اشا الماي جۇرگەن قازاق. 

جەر سالاسىندا زاڭگەرمىن دەسەڭ، قازاق ىشكەن اسىن جەرگە تاستاپ ۆيزيتكاڭدى الىپ، تەلەفون ءنومىرىڭدى جازىپ الۋعا تىرىسادى. ال مەكتەپ ءمۇعالىمىمىن، سانتەحنيك نە سىپىرۋشىمىن دەسەڭ، بوربايى لاس بولسا داعى وعان قاراماي كوكىرەگىن كەرىپ، جانىڭا جۋىمايتىن قازاق.

جەر سالاسىندا زاڭگەرمىن دەسەڭ، ەڭ بىرىنشىدەن «اكىمگە قالاي شىعۋعا بولادى، وڭاي شەشىلەتىن جولى بار ما، بەرەتىن نارسەسىن بەرەيىك، جۇرەمىز با زاڭعا سايكەس»، — دەپ جۇرگەن سورلى قازاق... مەرزىمىن جەر كودەكسىنە سايكەس كۇتۋ كەرەك بولسا «زاڭنىڭ اتى زاڭ، ەگەر مەرزىمى سونداي بولسا زاڭ بويىنشا بولسىن، زاڭنىڭ اتى زاڭ»، — دەمەيتىن قازاق. ەگەر بولمايتىن شارۋا بولسا، «زاڭمەن تيىم سالىنسا، زاڭمەن تيىم سالىنعان تىرلىك، زاڭدى بۇزبايمىن»، — دەمەيتىن قازاق...

قاشانعى قازاق سورلى، زاڭدى بەلشەسىنە باسىپ جۇرەر؟! ءسال اقشاسى قولىنا تۇسكەن قازاق سوعان ماستانىپ، اكىم مەن جەر ءبولىم باستىعىنا قۇسارداي اۋىزى مەن بار قۋىس-قۋىسىنا اقشا تىعىپ بەرەر، قالعاندارى سورلانىپ 10 سوتىق جەرگە تىزىمگە دە تۇرا الماي جۇرەر، باسسىزدار زاڭعا قاراماي جەردى باسىپ الار، ءۇي سوعىپ الار، سودان كەيىن ءومىر بويى ونى زاڭداستىرا الماي جۇرەر...

قاشانعى، ءوز ەلىمىزدە قازاعىمنىڭ جەر يەلەرى جاسىل تەحنولوگيانىڭ جاڭا ۇردىستەرىن قولدانىپ،جاڭا ەكولوگيالىق تەحنولوگيا جولدارىمەن شولەيتتەنگەن جەرلەردى يگەرىپ، ونى قۇنارلى قىلىپ، جوقتان بار قىلىپ، قايتا وزگە ۇلتقا داريا دارەجەمىزدى كوتەرەردەي تىرشىلىك جاسايدى؟!

قازاعىما كەڭەسىم

زاڭگەر رەتىندە حالقىما ايتار ءسوزىم، كەڭەسىم:

•  جەرمەن مۇقتاج بولساڭ، جەر كەرەك بولسا، ساناڭدى تۇزە، كوزقاراسىندى وزگەرت؛ 
   زاڭدى اشىپ قارا، قۇقىعىڭدى ناقتىلاپ ءبىلىپ ال، ونى ءبىلىپ الساڭ قانشاما اقشاڭ اكىم نە جەر ءبولىمى باستىعىنا بوس، اۋاعا كەتكەنىن بايقايسىن. 
• جەرىڭدى، ءۇيىڭدى زاڭداستىرا الماي جۇرسەڭ اقشاڭدى سۇمپايىلاردىڭ قالتاسىنا بالالارىڭنىڭ اۋىزىنان جىرىل العانشا، سول اقشاڭدى بالالارىڭنىڭ بىلىمىنە، ساۋاتتىلىعىنا جىبەر. زاڭدى وقى، قۇقىقتىق ساۋاتىڭدى كوتەرىپ الساڭ، زاڭنىڭ ءوزى زاڭداستىرۋدىڭ امالىن كورسەتەدى. زاڭي جولىن تابا الماساڭ، سوتقا بار. 
• ناقتىلانباعان، سىبىس سوزدەر، قاۋەسەت انگىمەلەر، كەمپىر-شال، قاتىن وسەك انگىمەلەرگە سەنبە!!!!! تەك زاڭدى جولمەن جەر كاداسترى اقپاراتتارىنا، باس جوسپار، قۇرىلىس جۇرگىزۋ جوبالارىنا، ادىلەت ورگاندارىڭىڭ قۇقىقتىق كاداسترى جانە وزگە اقپارات كوزدەرىنەن جەرگە، ۇيىڭە قاتىستى اقپاراتىڭدى الۋعا تىرىس. وعان زاڭ جوو بەرەدى. وعان توسقاۋىل جاساعان، قالتاڭا سىلەكەيىن اعىزىپ وتىرعان شەنەۋنىكتەن قۇقىقتىق جولمەن قورعانا ءبىل، قۇقىعىڭدى قورعاي ءبىل. اقشاڭدى بوس، وزگەنىڭ قالتاسىنا شاشپا، ءوزىڭدى، زاڭدى جولمەن اقپارات الۋ، زاڭدى جولمەن جەرىڭدى، ءۇيىڭدى راسىمدەۋگە ۇيرەت. بالاڭدى، قىزىڭدى، كورشىڭدى، دوسىڭدى ۇيرەت. ۇنگىردەن شىق. تەك سولاي عانا قوعام وزگەرەدى. تەك سولاي عانا قازاق وزگەرەدى.

ايتقانىم، جازعانىم جۇرەگىمنىڭ مۇڭى، قاجەت دەسەڭىز زارى دەۋگە بولادى. ونى تۇسىنەتىن ادام عانا، تۇيسىگىنە توقىر. 
جۇرەگىنە باتىپ، نامىسى ويانىپ كەتكەن قازاق، ايتقان سوزىمدە جان بار ەكەنىنە كوزى جەتەر، باسسىز، وتىرىك كوكىرەك قازاق ماعان قايتا شابار......

ايتەۋىر وزگەگە مازاق بولماساق، بولعانى...