قازاقستاندا جاڭا كونستيتۋسيالىق باستامالار مەن اۋقىمدى ساياسي جاڭعىرۋ بەلسەندى تالقىلانۋدا. ءبىراق قۇرعاق زاڭدى تۇجىرىمداردىڭ ارتىندا نە جاتىر؟ ايگىلى امەريكاندىق ساراپشى، The Times of Central Asia شولۋشىسى حاۆەر م. پەدرا پرەزيدەنت توقايەۆ جاڭا ينستيتۋتتار عانا ەمەس، ۇلتتىڭ جاڭا ەتيكاسىن سالىپ جاتىر دەپ ەسەپتەيدى. امەريكالىق شولۋشى «ادىلەتتى قازاقستان» ينۆەستورلار ءۇشىن سيگنال ەكەنىن جانە ونى دالەلدەۋگە دايىن ەكەنىن ايتادى.
– ءسىز سىرتقى باقىلاۋشى رەتىندە قازاقستانداعى قۇقىقتىق جانە ەكونوميكالىق رەفورمالاردى قالاي باعالايسىز؟
– مەنىڭ ويىمشا، قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ كۇن ءتارتىبى ەكونوميكانىڭ "تەحنيكالىق تۇزەتۋلەر" تىزىمىنەن اسىپ تۇسەدى. بۇل جاي عانا ساياسي ەمەس، تەرەڭ مورالدىق حابار. پرەزيدەنت نەگىزگى شىندىقتى تۇسىنەدى: ۇلتتىڭ تاعدىرى تەك ءجىو نەمەسە جەر قويناۋىنا ەمەس، ونىڭ حالقىنىڭ تابيعاتى مەن دۇنيەتانىمىنا بايلانىستى. ءداستۇرلى قۇندىلىقتار – بۇل قوعامنىڭ ومىرلىك ماڭىزدى "جەلىمى"، ونسىز مەملەكەتتىك قۇرىلىسقا كەز-كەلگەن كۇش جۇمسالادى.
ونىڭ باعدارلاماسىنا تەرەڭ ۇڭىلە وتىرىپ، ءبىز ادام تابيعاتىن ءتۇسىنۋدى كورەمىز: ءتيىمدى باسقارۋ – بۇل ىزگىلىكپەن قامتاماسىز ەتىلگەن جانە ۇلت رۋحىمەن سىڭىرىلگەن ەركىندىك.
— The Times of Central Asia شولۋىندا ءسىز توقايەۆتىڭ فيلوسوفياسىن ايگىلى "امەريكاداعى دەموكراتيانىڭ" اۆتورى الەكسيس دە توكۆيلدىڭ يدەيالارىمەن سالىستىردىڭىز. نەلىكتەن مۇنداي پاراللەل پايدا بولدى؟
— ويتكەنى ولاردىڭ ويلارى كەرەمەت ۇيلەسەدى. توقايەۆ، توكۆيل سياقتى، دەموكراتيانى قۇرۋ قيىن، ءبىراق مۇمكىن دەپ سانايدى. فرانسۋز ويشىلى جازعانداي:"ەركىن بولۋ ونەرىنەن كەرەمەت ەشتەڭە جوق، ءبىراق بوستاندىقتى پايدالانۋدى ۇيرەنۋدەن قيىن ەشتەڭە جوق".
توقايەۆ بىرنەشە جىلدار بويى وسىنداي جاۋاپتى، "توكۆيليەۆ" ازاماتتىعىنا شاقىرادى. ول ءۇشىن شىنايى بوستاندىق جاۋاپتى بوستاندىق سياقتى. ونسىز ءتارتىپ بۇزىلادى، بوستاندىق زاڭسىزدىققا اينالادى، قوعام حاوسقا تۇسەدى، ال ماجبۇرلەۋ كەلىسىمدى اۋىستىرادى – بۇل اپاتقا اپاراتىن جول. ءسىزدىڭ پرەزيدەنتىڭىز ءوز باعدارلاماسىن جازباس بۇرىن توكۆيللدى قايتا وقىعانىن بىلمەيمىن، ءبىراق ولاردىڭ اراسىندا ۇقساستىقتار بار.
— رەفورمانىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى - "ءادىل قازاقستان"قۇرۋ. بۇل سيگنال باتىستا قالاي قابىلدانادى؟ ينۆەستورلار مۇنى تۇراقتىلىققا قادام دەپ ساناي ما؟
— جاۋاپ بەرمەس بۇرىن ءسوزدىڭ ماعىناسىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. اعىلشىن تىلىندە a Just Kazakhstan ("ادىلەتتى قازاقستان") ءارتۇرلى ءتۇسىندىرىلۋى مۇمكىن. A just ءسوزى زاڭدى جانە مورالدىق ماعىناعا يە. مەنىڭ ويىمشا، توقايەۆ "ادىلەتتىلىك" ءسوزىن اشىق جانە اشىق جۇيەدە "مۇمكىندىكتەرگە تەڭ قول جەتكىزۋ" ماعىناسىندا قولدانادى. باتىس ينۆەستورلارى ءتۇسىنۋى كەرەك: "ءادىل قازاقستان" ويىن ەرەجەلەرىنىڭ بارلىعىنا بىردەي بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى-كەم دەگەندە ماقسات وسىنداي. بۇل تۇراقتىلىقتىڭ نەگىزى.
مەنىڭ ويىمشا، توقايەۆ ەكونوميكالىق "نەوليبەراليزم" (ەگەر ونى يدەولوگيا رەتىندە قاراستىراتىن بولساق) قازاقستاننىڭ جولى ەمەس ەكەنىن تۇسىنەدى. ويتكەنى نەوليبەراليزم رەسۋرستاردى قاراپايىم ادامداردىڭ ەسەبىنەن از ادامداردىڭ قولىنا شوعىرلاندىرۋ ارقىلى مۇمكىندىكتەردى ءجيى بۇرمالايدى. نەوليبەراليزم-توقايەۆ بۇل ءسوزدى قولدانباسا دا-كوپشىلىك ءۇشىن ءۇمىتتى بۇزادى.
جاڭا رەفورمالار وسى تەڭگەرىمسىزدىكتەر مەن كەمشىلىكتەردى جويۋعا باعىتتالعان جانە بۇل ءىشىنارا جاۋاپتى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءمانى بولىپ تابىلادى. بۇل زاڭنامالىق وزگەرىستەر بۇكىل الەم ءۇشىن بولجامدى سەرىكتەس قۇرۋعا قادام بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
