ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرعالي بىلىسبەكوۆتىڭ مالىمەتىنشە، كۇنى بۇگىن سيريا مەن يراكتىڭ وتتى ايماعىندا 16 جاسقا دەيىنگى 390 قازاقستاندىق بالا بار. سونىڭ 214ء-ى – ۇل، 176-سى – قىز بالا. «ول بالالاردىڭ ءبارىنىڭ ءدىن امان ەكەنىن بىلە الماي وتىرمىز. سەبەبى، بالالار دايش-تىڭ قۇرساۋىندا قالعان سوعىس بولىپ جاتقان ايماقتا ەدى»، - دەيدى ۇقك وكىلى.
الداعى ۋاقىتتا قازاقستانعا 50 بالا اكەلىنەدى دەپ كۇتىلسە، كۇنى بۇگىن 63 بالا ەلگە ورالدى. سولاردىڭ 4ء-ۋى قاراشا ايىندا گروزنىي – ماسكەۋ قالاسى ارقىلى 29 جاستاعى اناسىمەن بىرگە ورال قالاسىنا جەتكىزىلگەن بولاتىن. ولار رەسەيدەن سيرياعا جيھادقا كەتىپ، ەلدەرىنە كەرى قايتۋدى سۇراعان ايەلدەر قۇرامىندا سيريا اۋماعىنان قۇتقارىلدى. الدى 5 جاس، ارتى 3 ايلىق كۇناسىز بالالار اكە-شەشەسىنىڭ قاتەلىگىنىڭ كەسىرىنەن ءبىر جۇتىم سۋعا زار بولىپ، اناسىمەن بىرگە تالاي ازاپتى كورىپ، ەلگە ايتەۋىر امان-ەسەن ورالدى.
بۇدان 6 جىل بۇرىن جانار (ەسىمى ءوزگەرتىلدى) پاكىستان ايماعىندا جۇرگەن رەسەي ازاماتىمەن ينتەرنەت ارقىلى تانىسىپ، تۇرمىسقا شىعۋ ماقساتىندا جولعا شىعادى. اتا-اناسىن، تۋعان جەرىن تارك ەتىپ، ءقاۋىپتى جولعا بەت تۇزەۋگە سول كەزدەگى 23 جاستاعى قىزعا نە اسەر ەتتى؟ سويتسەك، بۇل سۇراقتىڭ ءبىر-اق جاۋابى بار ەكەن. ول – ءدىني ساۋاتىن مەشىتتەن، يمامداردان اشپاعانى. يسلامدى بۇرمالاۋشىلاردىڭ ىقپالىمەن ەلىمىزدە مويىندالعان ءداسءتۇرءلى حانافي مازحابىنان باس تارتىپ، نامازدى حانبالي مازحابىمەن وقىپ، ءدىني ساۋاتىن ينتەرنەت ارقىلى اشىپ، ساناسىن بوتەن اعىمعا جاۋلاتقان جانار تۋرالى تاعى دا نە بىلەمىز؟
ول 1988 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسى سىرىم اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. داعىستان جىگىتىنە تۇرمىسقا شىعۋدى ماقسات ەتىپ، 2011 جىلى 12 ساۋىردە ەلدەن قاشىپ كەتەدى. اقتاۋ – ىستامبۇل – يران – پاكىستان مارشرۋتىمەن جولعا شىققان ول ەكى اپتا جول قيىندىعىن كوءرىپ، بولاشاق كۇيەۋى اسبەككە جەتەدى. سول قالادا نەكەلەرىن قيدىرادى. ءۋازىرستاندا 1 جىل 3 اي تۇرعان جانار ۆيزا مەرزىمىنىڭ بىتۋىنە بايلانىستى پاكىستان، يران، تۇركيا شەكاراسىن وتباسىمەن بىرگە زاڭسىز كەسىپ ءوتىپ، ىستامبۇل قالاسىنا جەتەدى. 2014 جىلى ءابۋ باكىر ءال-باعدادي حاليفات جاريالايدى. وتباسىمەن حاليفات جولىنا شىعىپ، سيرياعا جەتكەن جانار ءجانتۇرشىگەرلىك جاعدايلارعا، وتىرىك، الداپ-ارباۋ، ءولتىرۋ وقيعالارىنا تاپ كەلەدى. يسلامنىڭ شارتتارى ساقتالماعان ەلدەن كەتۋدىڭ جولدارىن ىزدەيدى. ينتەرنەتتەن ۆيدەو قاراپ، مۇسىلماندار ەلىندە يسلامعا ساي ءومىر ءسۇرۋدى ويلاعان جانار ءوزىنىڭ الدانعانىن، ءوزى ۇستانعان جولدىڭ قاتە ەكەنىن سوڭىنان بىلەدى.
ءبىر كەزدە اتا-اناسىن، كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرىن، وتانىن ەش ويلانباستان قيىپ كەتكەن قىز قايتىپ ورالىپ تۋعان توپىراعىنا تابانى تيگەنشە نەبىر قۇقايدى باسىنان وتكەرىپتى. ءبىز جانارمەن ورال قالاسىندا، وبلىستىق مەشىتتە كەزدەسىپ، سۇحباتتاستىق. مەن ونى وتكەنىنە وكىنىپ، ەتەگى جاسقا تولىپ جىلايتىن شىعار، وتانىن تاستاپ كەتكەنىنە ۇيالاتىن شىعار دەپ ويلاعانمىن. ولاي بولمادى. الدىمدا سيرياداعى قاندى قىرعىننىڭ ورتاسىنان ەمەس، كورشى اۋىلعا بارىپ-كەلىپ وتىرعانداي ءبىرتۇرلى جايلى، بۇكپەسىز اشىق، سوسىن «ءدىنى قاتتى» ايەل وتىردى. مۇمكىن، ونى كورگەن ازابى مەن تۇرمە شىنىقتىرىپ تاستاعان شىعار. ەگەر ول وسىنشا قاتتى بولماسا توبەدەن بومبا ساۋلاعان سيريادان ءتورت بالاسىن تىستەلەپ الىپ شىعىپ، ەلگە امان جەتكىزە الار ما ەدى؟! جات ەلدەن ىزدەپ كەتكەن جۇماعى جاناردى قالاي قارسى الدى؟ ءوزى ايتسىن.
ناعىز جۇماق بولار دەپ ويلاعانبىز
– ول جەرگە شاريعات بويىنشا جاقسى تۇرامىز دەپ ويلاپ بارعانمىن. ءبىراق پاكىستان مۇسىلمەن ەلى بولسا دا، ول جەردە يسلام جوق سياقتى. ايەلدى ادام سانامايدى، دامىماعان ەل ەكەن. ۇيلەرى ساز بالشىقتان سالىنعان، جارىق جوق. توبەمىزدەن ۇنەمى بومبا تاستاپ جاتتى. ونىڭ ۇستىنە جەرگىلىكتى تۇرعىندار مەن اسكەريلەر بىزگە كۇن كورسەتپەدى. ءبىز ءۋازىرستاندا 1 جىل 3 اي عانا تۇردىق. تۇڭعىشىمىز سول جەردە دۇنيەگە كەلدى. ناشار، تۇرمىسقا شىداي المادىق. تۇركياعا ءوتىپ، ىستامبۇل قالاسىنا تۇراقتادىق. ەكىنشى قىزىم سول جەردە ءدۇنيەگە كەلدى. 2014 جىلى حاليفاتقا جينالدىق. حاديس بويىنشا حاليفات جاريالانعان جەرگە حيدجرا ىستەۋ كەرەك. 2015 جىلى ەكى بالامىزدى الىپ، سيرياعا كەتتىك.
– جانار، سيريادا سوعىس بولىپ جاتقانىن بىلدىڭىزدەر مە؟
– جوق، بارعانعا دەيىن تۇك بىلگەن جوقپىز. تۇركيادا تۇرعانىمىزدا بەينەروليكتەر قارادىق. ادەمى ءتۇسىرىلگەن روليكتەر. اۋرۋحانا، جاقسى ءدارىگەرلەر، بالالار وينايتىن پاركتەر… تۇرمىس تەگىن، ناعىز جۇماق بولار دەپ ويلاعانبىز. – قالاي قارسى الدى؟ – بىردەن ءتىنتۋ جۇرگىزدى بىزگە. تۇرمەدەگىدەي قولىڭدى ارتىڭا ۇستاپ تۇراسىڭ. «تۇر! ءجۇر! تەز!» دەپ بۇيرىق بەرەدى. ءبارى دورەكى، ايقايلاپ زارەڭدى ۇشىرادى. حاليفات دەپ الىپ-ۇشىپ كەلگەن ءبىز، نە ىستەرىمىزدى بىلمەي قالدىق. تۇلا بويىڭدى تۇگەل ءتىنتىپ، تەلەفون، فلەشكا، جەكە قۇجاتىمىزدى، پايداعا اساتىندى تارتىپ الدى.
– قۇجاتىڭىزدى قايتىپ بەرگەن شىعار؟
– بەرمەدى. سول اكەتكەننەن قۇجاتىمىزدى كورمەدىك. ولار بىزگە: «ەندى سەندەرگە قۇجاتتىڭ كەرەگى جوق، كەلدىڭدەر، ەندى ومىرلەرىڭنىڭ سوڭىنا دەيىن وسىندا قالاسىڭدار» دەدى. كۇيەۋىمدى ءۇش اي كورمەدىم… – ءۇي بەردى مە؟ – باراقتا تۇرام دەپ ەشقاشان ويلاعان جوقپىن. بارامىز، بىزگە تەگىن ءۇي بەرەدى، ءبارى تەگىن، راقات، مۇسىلماندار اراسىندا ءتاتۋ-تاتتى ءومىر سۇرەمىز دەپ ويلادىق. ءبىزدى راككا قالاسىنا اپاردى. ادام تۇراتىن جەر ەمەس. كۇيەۋىمدى ءبىردەن الىپ كەتتى. ايەلدەردى بالالارىمەن 3 ءبولمەلى ۇيگە ورنالاستىردى. ايەلدەر بالالارىمەن سول ۇيدەن شىقپاي وتىرىپ، كۇيەۋلەرىن كۇتەدى. كىشكەنتاي ءبىر ءبولمەدە 15 ادام تۇردىق. سىرتقا شىعارمايدى. بالالار اۋىرا باستادى، ال ەمدەيءتىن ءدارىگەر جوق. بارىنىڭ ءوزى تۇك بىلمەيدى، ىلعي توپاس. اۋرۋحانا لاس، ەش پايداسىز ءبىر انتيبيوتيكتى بالاعا دا، ۇلكەنگە دە بەرە بەرەدى. وتا جاساردا ءۇستىندەگى كيىممەن جاتقىزادى دا، سول جەردە بىردەن وتا جاساپ، ەكىنشى بولمەگە اپارىپ، لاقتىرىپ تاستايدى. شاڭ بولىپ جاتقان قۇرالمەن وتا جاسايدى دا، ول قۇرالدى سول جەرگە قايتا لاقتىرىپ تاستايدى جانە ەكىنشى ادامعا جۋماي قولدانا بەرەدى. ايەلدەر جەڭىلدەنگەندە دە سول…
– كۇيەۋىڭىزدى قايدا اكەتتى؟ سوعىسقا قاتىستى ما؟
– جوق، سوعىسقا سالمادى ونى. قارۋ قويماسىندا ىستەدى. سيرياعا بارعان وتباسىن سول كۇنى-اق ەكى جاققا ءبولىپ جىبەرەدى. كۇيەۋلەرى باسقا جەردە شاريعات ساباعىن الادى، اسكەري دايىندىقتان وتەدى. ال ايەل-بالاسى قاماۋدا وتىرادى. سول اكەتكەننەن كۇيەۋىمدى 3 اي كورمەءدىم. 3 ايدان سوڭ ول كەلىپ، ءبىزدى الىپ كەتتى.
– قايدا اكەتتى؟
– راككا قالاسىنان 3-4 شاقىرىم جەردەگى ءبىر قالاعا كوشتىك. كوشەر الدىندا بىزگە اميرلار: «سەندەرگە جاڭا ءۇي جابدىقتارىن بەرەدى، كىر جۋاتىن ماشينا، توڭازىتقىش – ءبارى-بارى بار. قويمانى اشادى، ال سەندەر تەك تاڭداپ الىڭدار» دەگەن ەدى. بارساق، قالادان ادامدار كوشىپ كەتكەن، قاڭىراپ بوس جاتىر. قويما دا، دۇنيە دە جوق… ونشاقتى وتباسى كوشىپ بارعانبىز، بوس قالعان ۇيلەردەن ءۇي تاڭداپ الدىق. گاز جوق، قالانى ارالاپ ءجۇرىپ كىر جۋاتىن ەسكى تەمىر ماشينا، سىنىق پليتا، ءشىرىپ، ساسىپ جاتقان توڭازىتقىش تاۋىپ الدىق. ۇيگە اكەلىپ، تازالاپ جۋىپ الدىق…
– تاماق، اقشانى قايدان الدىڭىزدار؟
– سيرياعا كەلىسىمەن كۇيەۋىڭ سول جەردەگى ۇيىمعا، جاماعاتقا كىرەدى. جاماعاتتا بولماساڭ، سەنى بىردەن تۇرمەگە جابادى. ال سولاردىڭ قاراماعىنا كىرگەن سوڭ قايدا جۇمساسا دا، باراسىڭ. توپقا ءبولىپ تاستايدى، بىرەۋى كەڭسەدە قۇجاتپەن وتىرادى، بىرەۋى قارۋ جينايدى، تازالايدى، بىرەۋىن سوعىسقا سالادى. سول ءۇشىن اقشا الىپ تۇرادى.
– قانشا اقشا بەرىپ تۇردى؟
– العاش بارعان كەزدە ايەلدەرگە ايىنا – 50، بالالارعا 35 دوللاردان بەرىپ تۇردى. ال سوڭعى كەزدە 6 ادامنان تۇراتىن وتباسىنا بار بولعانى 30 دوللار بەردى. ول تاماققا جەتپەگەن سوڭ ايەلدەر كومپيۋتەر، ارتىق كيىمدەرىن ساتىپ جاتادى. سيريالىقتار دۇكەن ۇستايدى، ءبىراق ساتاتىن تاماقتارى جوق. تۇركيادان جۇك كولىگىمەن تاماق كەلەدى كەيدە. ءبىراق اقش پەن رەسەيدىڭ «بەزپيلوتنيگى» ول تاماقتى بىزگە، دايش-تىڭ ىشىنە كىرگىزبەۋ ءۇشىن بومبا تاستاپ، جارىپ جىبەرەدى. بازار، دۇكەندەر جابىلدى، ادامدار اشىعىپ جاتىر. كەي ادامدار ءبىر جىلدىق تاماق قورىن جاسايدى، ءبىراق كەز كەلگەن ۋاقىتتا بومبا ءتۇسۋى، بولماسا باسقا جاققا كوشۋىنە تۋرا كەلەدى. باس ساۋعالاپ قاشقاندا بارلىق تاماعى سول جەردە قالادى. سوڭعى كەزدە ولار «اقش-تىڭ دوللارى دا، سيريانىڭ اقشاسى كەرەك ەمەس، دينارمەن ءومىر سۇرەمىز» دەپ وزدەرىنىڭ التىن دينارىن شىعاردى. ءبىراق جەرگىلىكتى سيريالىق دۇكەنشىلەر دينارمەن ساۋدا جاساماپ ەدى، دايش-تىڭ ادامدارى دۇكەن ارالاپ، ولاردى قورقىتىپ، ديناردى الۋعا كوندىردى.
اناسىن بالاسىنىڭ كوزىنشە ءولتىرىپ جاتىر
– جانار، ءبىر سوزىڭىزدە ول جاقتا يسلام جوق دەدىڭىز. تارقاتىپ ايتساڭىز.
– ول جەردەگى ءومىر ءبىز ويلاعانداي، شاريعات بويىنشا ەمەس، كەرىسىنشە ەكەن. شىنىندا دا، يسلام جوق ول جەردە. دايش-تىڭ باستىعىنىڭ ەرەجەسىمەن ءجۇرۋىڭ كەرەك. قارسى شىقساڭ، تۇرمەگە قامايدى. اقيدا جاعىنان ساباق بەرەتىن «براتتاردىڭ» ايتقانىن تەرىسكە شىعارعان دايش-تىڭ ادامدارى «جوق، سەن ولاي ۇيرەتپە، ايتقانىمىزدى ۇيرەت» دەپ بۇيىرادى. «براتتاردى» تۇرمەگە قاماپ، ءوز ادامدارىنا ساباق بەرگىزەدى. ۆيدەودا «بىزگە كەلىڭدەر، ۇناماسا، كەرى كەتە بەرىڭدەر» دەيدى. الداپ شاقىرىپ الادى، كەلدىڭ بە، كەرى كەتە المايسىڭ، ول جاقتان كەرى شىعۋ وتە قيىن.
ەركەكتەردى جەرتولەگە 2-3 اي قاماپ، سول جەردە جازالايدى، ولتىرەدى. كەتىپ بارا جاتقان ادامدى «كافيرلار» دەيدى. ءولتىرىپ تاستايدى دا، وتباسىنا «جول اپاتىنان ءولدى» دەپ وتىرىك ايتادى. ول جەردە قانشاما «سەسترالار» جىلاپ وتىر كەرى كەتە الماي، قور بولعان بالالار قانشاما؟ سوندا بۇل سۇمدىقتىڭ نەسى يسلام؟ حاليفات دەپ حيدجرا ىستەپ بارىپ، قانشاما مۇسىلمان ءولدى. موسۋلدا قورشاۋدا قالعانداردى شىعارمادى. دايش-تىڭ باسشىلارى «بۇل جەردەن جان بالاسى شىقپاسىن!» دەپ بۇيرىق بەردى. يراكتىڭ اسكەريلەرى قولىنا تۇسكەن ايەلدەر مەن بالالاردى جاپپاي ءولتىردى. بالاسىن اناسىنىڭ كوزىنشە ءولتىرىپ جاتىر نەمەسە كەرىسىنشە. ايەلدەردى قۇلدىققا ساتۋدا. موسۋلدا كوپ ادام تۇتقىندا وتىر. كوبى قاشىپ جاتىر، ءبىراق جولدا ۇستالىپ ولۋدە. ول جەردە ەشقانداي حاليفات جوق. حاليفات دەپ بارعان مۇسىلماندار «ءابۋ باكىر ءال-باعدادي قايدا، نەشە جىل ءوتتى، ءوزى كورىنبەي مە بىزگە، الدە باسقا ۆيدەوسىن شىعارماي ما؟ بىزگە ءارى قاراي نە ىستەۋ كەرەگىن ايتپاي ما؟» دەپ شۋلادى. بىزگە ونى ەس-تۇسسىز جاتىر دەدى.
قىركۇيەكتە اراب تىلىندە 6 ساعاتتىق ءبىر ۆيدەو شىقتى. ەستىگەندەر «ونىڭ داۋسى ەمەس» دەپ ايتىپ جاتىر. «ال ءابۋ باكىر ءال- باعدادي اقشانى الىپ، امەريكاعا قاشىپ كەتتى، ءوزى ەۆرەي ەكەن» دەيدى. ماقساتى – مۇسىلمانداردى ءبىر جەرگە جيناپ، قۇرتقىسى كەلىپتى.
– كۇيەۋى ولگەن ايەلدەردىڭ ودان ءارى تاعدىرى قانداي بولادى؟
– كۇيەۋى ولگەن سوڭ ايەل ءتورت اي يدداسىن وتكىزىپ، قارا جامىلىپ وتىرادى. ءتورت ايدان سوڭ «كۇيەۋگە شىق» دەپ مازاسىن الا بەرەدى. ال كۇيەۋگە شىقپاساڭ، كۇن كورە المايسىڭ، اۋىرساڭ، قارامايدى. ءبىر ءبولمەدە ون بەس شاقتى ايەل وتىرادى، سۋ، تاماق بەرمەيدى. ايەلدەر امالسىزدان كۇيەۋگە شىعىپ جاتىر. كەيبىرى 5-6 رەت شىقتى. ەركەكتەر ايەل ەتىپ الادى دا، 3-4 كۇن نەمەسە ءبىر اپتادان سوڭ تالاق بەرەدى. «ماعان ۇنامادىڭ» دەيدى. ەشتەڭە ىستەي المايسىڭ. تالاق بولعان «سەسترانى» جاڭاعى ۇيگە اپارىپ، لاقتىرىپ تاستايدى. ايەل سوسىن 4 اي يدداسىن كۇتىپ تاعى دا وتىرادى، 4 ايدان سوڭ تاعى كۇيەۋگە شىعادى، ءسويتىپ قولدان-قولعا ءوتىپ جۇرەدى. كۇيەۋى ولسە، ايەلدى تۇرعان ۇيىنەن قۋىپ شىعادى.
ەركەكتەر سوعىستىڭ ءبىرىنشى كۇنى-اق ءولىپ جاتىر. ولاردى ءبىر اي اسكەري دايىندىقتان وتكىزەدى. دايىندىق دەگەن اتى عانا، مىلتىق ۇستاتىپ، ارى-بەرى جۇگىرتەدى، بولدى. سوعىس تاسىلدەرىن بىلمەيتىن، سوعىس كورمەگەن ەركەكتەر قارۋلارىن تاستاپ قاشىپ جاتىر. اۋە سوققىسىنان قىرىلىپ جاتىر. سيريادا ءبىر كۇن تىنىش ۇيىقتاي المايسىڭ، اسكەري ۇشاق كۇندىز-تۇنى توقتاۋسىز ۇشىپ، اتقىلاۋدا. ءبىر بۇرىشتا تىعىلىپ وتىراسىڭ، سىرتقا شىعۋعا قورقاسىڭ. قانشا بالا ءولدى، بومبا تۇسكەن ءۇيدىڭ استىندا دا قانشاما «سەسترالار» قالدى بالالارىمەن؟!
– ولاردى قازىپ شىعارا ما، ىزدەي مە؟
– كوبى ءۇيىندىنىڭ، قيراعان ۇيلەردىڭ استىندا قالدى. ولاردى ارشىپ الاتىن ادام دا، ۋاقىت تا جوق. ەگەر ادامدار ءبىر جەرگە توپ بولىپ تۇرسا، دەرەۋ بومبالاپ تاستايدى. سوندىقتان ول جەردە اركىم ءوزى ءۇشىن باس ساۋعالاۋدا.
– ءۇيىندى استىندا قالعاندار جيھاد، حاليفات دەپ بارعاندار ما؟
– ءيا، ولار دا بار. جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا قىرىلىپ جاتىر.
– ول جەردە قازاقتار بولدى ما؟
– جوق. ول جەردەن قازاق كورمەدىم. رەسەيلىكتەردىڭ توبىندا بولدىم، كوبى داعىستاندىقتار بولدى. سيريادا كوپ ۇلت بار، فرانسۋز، ءۇندى، ورىس، اعىلشىن، قارا ءناءسىلدىلەر جانە باسقا ەلدەن كەلگەن ارابتار كوپ.
– «سەكس جيھاد» تۋرالى نە بىلەسىز؟ «سەسترالارىڭىز» ونداي جاعدايعا تاپ بولدى ما؟
– ول جاعىن بىلمەدىم. مەنىمەن بىرگە بولعان «سەسترالار» ونداي جاعدايعا تاپ بولعان جوق. كۇردتەردىڭ ءبىر لاگەرى بار… سول لاگەرگە تاپ بولسا، كۇيەۋلەرىن ولتىرەدى دە، ايەلىن، قىزىن ءتىرى قالدىرادى. ولار ءۇي قىزمەتىن ىستەيدى، تاماعىن پىسىرەدى، سول جەردەگىلەرگە توسەك قىزمەتىن دە كورسەتەدى. ءبىزدى، مۋحادجيرلاردى، وندايعا بەرمەدى. ولار تەك قانا وزدەءرىنىڭ دۇشپاندارىنىڭ ايەل-قىزدارىن عانا سولاي پايدالانادى.
راككادان ورالعا جەتكەنشە…
– ءوزىڭىزدىڭ ايتۋىڭىزشا، ءبىر بارعان سوڭ ول جاقتان كەرى كەتۋ قيىن ەكەن. سيريادان قالاي شىقتىڭىز؟
– قاشىپ شىعام دەگەن ادامداردى الىپ شىعاتىن جولباستاۋشى بولادى. ول ادامدى ارەڭ ىزدەپ تاپتىق. 800-دەن 4 مىڭ دوللارعا دەيىن اقشا الادى. مەنى كۇيەۋىم وتىرعىزىپ جىبەردى. سەبەبى، ەر ادامدارعا جول جوق. قاسىمدا بالالارىمەن باسقا دا «سەسترالار» بولدى. كاسسەحاعا جەتكەن سوڭ ءبىزدى كولىكتەن ءتۇسىردى. سول جەردە ءبىزدى تۇركياعا اپارمايتىنىن، ورتا جولدا دالاعا تاستاپ كەتەتىنىن تۇسىندىك. ءبىر تاۋلىك جاياۋ جۇردىك. كۇن سالقىن، بالالار قىزۋى كوتەرىلىپ، اۋىرىپ قالدى. تۇندە جولدا ءتۇنەپ، تاڭ اتقان سوڭ تاعى دا جولعا شىقتىق. ءتۇس اۋا جولدا اسكەريلەر كەزىكتى. كۇردتەر ەكەن. ءبىز ولارعا بارىپ بەرىلدىك.
«سۋ، نان جوق، بالالار ولەيىن دەپ جاتىر. تۇركياعا جەتكىزەم دەگەن سيريالىق اقشامىزدى الىپ، ءوزىمىزدى الداپ، جولدا تاستاپ كەتتى» دەپ جاعدايىمىزدى ايتتىق. ولار ءبىزدى كولىكتەرىنە وتىرعىزىپ، وزدەرىنىڭ بازاسىنا اپاردى. تاعى دا تەرگەۋ باستالدى… تۇنگە دەيىن سولاردىڭ قاراۋىندا وتىردىق. ولار بىزگە تيىسكەن جوق، سۋ، تاماق بەردى، بالالارعا ءتاتتى ۇلەستىردى. ءبىزدى بۇرىن دايش-تىڭ ادامدارى «ەگەر كۇردتەردىڭ قولىنا تۇسسەڭدەر، سەندەردى زورلايدى، بالالارىڭدى قورلاپ ولتىرەدى» دەپ قورقىتقان بولاتىن. سول سەبەپتى كوپ مۇسىلماندار جولعا شىعا الماي، قورقىپ وتىر. كۇردتەر «قورىقپاڭدار، تيىسپەيءمىز» دەدى. بۇل جەردە ايەلدەر وتىراتىن تۇرمە بار ەكەن. ءبىزدى سوندا وتىرعىزدى. ءتورت قاباتتى سول ۇيدە ۇستالعان ايەلدەر بالالارىمەن وتىر ەكەن. ولاردى ەلدەرى سۇراتپاسا، تەرگەۋ بىتكەنشە سول جەردە وتىرادى ەكەن.
– ول تۇرمەدە قانشا ۋاقىت وتىردىڭىز؟
– ءبىر جارىم اي وتىردىم سول تۇرمەدە. قاماپ تاستادى، اجەتحاناعا سۇراناسىڭ، شىعارعىسى كەلسە، شىعارادى، كوڭىلى سوقپاسا، سولاي قىسىلىپ وتىرا بەرەسىڭ… ءبىر كۇنى ءبىزدى – 14 ايەل، 23 بالانى كامىشلى دەگەن جەردەگى بوسقىندار لاگەرىنە اپارىپ تاستادى. سەبەبى ءبىزدى الىپ كەتۋگە رەسەيدەن ادامدار كەلەدى دەگەن حابار كەلىپتى. ول جەردە «قىزىل كرەست» ۇيىمى بار ەكەن، 10 كۇن سول لاگەردە بولدىق. جاعدايىمىز جاقساردى، ءار وتباسىنا بولەك پالاتكا بەردى، تاماقتاندىردى. 10 كۇننەن سوڭ ءبىزدى اۆتوبۋسقا تيەپ، باسقا جەرگە اپاردى. ول جەردەن لاتاكيا دەگەن جەرگە ۇشاقپەن اپاردى. لاتاكيا – باشار اسادتىڭ تۋعان جەرى. ءبىزدى قوناقۇيگە ورنالاستىردى. كەلەسى كۇنى ۇشاققا وتىرعىزدى. تاڭعى ساعات 8-دە گروزنىيدا بولدىق. گروزنىيدان ماسكەۋگە ۇشتىق.
– ەلگە جەتكەنشە ءتورت بالانى قالاي الىپ ءجۇردىڭىز؟
– گروزنىيعا دەيىن بالالاردى كوتەرىپ ءجۇردىم. دايش-تىڭ اۋماعىنان شىققان سوڭ كۇردتەرگە جەتكەنشە بالالاردى كەزەك-كەزەك كوتەرىپ كەلدىم. سونداي قيىن بولدى. ءبىر تاۋلىك جاياۋ جۇردىك. جولدا سۋ، تاماق بولعان جوق.
– جانار، ءسىز ەلگە قايتقىڭىز كەلدى مە، الدە توپپەن بىرگە ەرىپ، امالسىز شىعىپ كەتتىڭىز بە؟
– ءوزىم قايتقىم كەلدى ەلگە.
– اكە-شەشەڭىز قالاي قابىلدادى؟
– جاقسى قارسى الدى.
– سوعىستى كورىپ، تۇتقىندا، تۇرمەدە بولىپ، كوپ قيىندىق كورىپسىز. كوزقاراسىڭىز قانداي ءقازىر؟
– سيرياداعى نەشە ءتۇرلى جاۋىزدىقتى كورگەن سوڭ ويلاندىم. ەلدە بولسام، جۇمىس ىستەپ، بالالارىمدى ءوسىرسەم دەيمىن. بەيبىت ءومىردى قالايمىن.
«سيرياعا بارماڭدار!»
– ورالدا «سەسترالارىڭىز»، ياعني ءدىني تەرىس باعىتتا جۇرگەن دوستارىڭىز بار ما؟
– جوق. ناماز باستاعان كەزدە ەلدەن كەتكەنگە دەيىن ەشكىممەن ارالاسقان جوقپىن. وزىممەن-وزىم بولدىم.
– ءسىز نامازدى ءاۋ باستان-اق حانبالي مازھابىمەن وقىپسىز. قازاقستاندا ءداستۇرلى حانافي مازھابىن ۇستاناتىنىن بىلەتىن شىعارسىز؟
– نامازدىڭ وقىلۋىندا ايىرماشىلىق از. ايىرماشىلىق كوزقاراستا.
– وندا كوزقاراسقا بايلانىستى سۇراق. قازاقستانداعى تەرىس باعىتتا جۇرگەندەر ناماز وقىماعان اكە-شەشەسىن «كاپىر» دەپ جاتىر. بۇعان قالاي قارايسىز؟
– اكە-شەشەمدى ناماز وقىماعانى ءۇشىن ەشقاشاندا «كاپىر» دەپ ايتقان جوقپىن، پىسىرگەن تاماعىن جەپ وتىرمىن.
– ەلىمىزدىڭ ساياساتىنا كوزقاراسىڭىز قانداي؟
– كوزقاراسىم قالىپتى. ەلدە 7 جىل بولعان جوقپىن. ەلدەگى وزگەرىستەرمەن تانىس ەمەسپىن.
– كۇيەۋىڭىز قايدا قالدى؟
– كۇيەۋىم سيريادا قالدى. مەنىمەن بىرگە شىعۋعا امالى بولمادى. ول بۇگىندە ەلگە ورالۋعا جول ىزدەپ جاتىر. كۇيەۋىم – رەسەي ازاماتى. ونى ەلگە كىرگىزە مە، جوق پا، ول جاعىن ورىستار بىلەدى. ءبىز تۇركيادا جاقسى تۇردىق، حاليفات جاريالانعان سوڭ مۇسىلمان بالاسى وعان بارۋ كەرەك دەپ الدانىپ قالدىق. ۆيدەودان سوعىس، جازالاۋ، ادام ءولتىرۋدى كورگەن جوقپىز. مۇسىلمان ەلىندە مامىراجاي ءومىر سۇرەمىز دەپ ويلاپ قالدىق. ءبىراق سيرياعا جەتكەندە ول جەردە ەشقانداي شاريعاتتىڭ جوق ەكەنىن بىلدىك.
– ەلگە كەلدىڭىز. نە ىستەمەك ويىڭىز بار؟
– قۇجاتتارىمدى ىستەپ جاتىرمىن، ار جاعى قالاي بولادى، بەلگىسىز. باستىسى – ەلگە امان جەتتىم عوي. ەكى بالامدى سيريادا دۇنيەگە اكەلدىم. بالالارىمدى بەيبىت ومىردە وسىرگىم كەلەدى.
– جانار، ءوزىڭىز سياقتى شەتەلدىككە تۇرمىسقا شىعۋدى ارمانداپ، ەلدەن كەتكىسى كەلىپ جۇرگەن قىزدارعا، جالپى جيھادقا كەتۋدى ويلاپ جۇرگەندەرگە نە ايتاسىز؟
– مۇسىلماندارعا «سيرياعا بارماڭدار!» دەر ەدىم. بۇگىنگى كورىپ جۇرگەن ۆيدەولار وتىرىك تۇسىرىلگەن. مىسالى، دايش-تىڭ ادامدارى سيريالىق بالالاردى كۇلدىرىپ، ويناتىپ، قولىنا تاتتىلەر مەن سىيلىقتار بەرىپ، ۆيدەوعا تۇسىرەدى. ال ومىرىندە ءتاتتى تاماق، جاقسى كيىم كورمەگەن ول بالالار ءماز بولىپ كۇلىپ، كينوعا تۇسەدى. ءتۇسىرىپ بولعان سوڭ بالالارعا ايقايلاپ، قۋىپ جىبەرەدى. سوسىن ول ۆيدەولاردى ينتەرنەتكە سالىپ، «مىنە، بىزدە جاعداي تاماشا، كەلىڭدەر» دەپ شاقىرادى. ول جەردە بالالار وقىمايدى، ءبارى نادان. مەدرەسە بار، ءبىراق بالانى ۇرىپ، سوعىپ، قاراڭعى بولمەگە قاماپ، قورقىتىپ، وزدەرىنىڭ احيدالارىن ۇيرەتەدى.
سيرياعا بارعان ادامنىڭ بۇكىل ءومىرى بۇزىلادى، قور بولادى. ءبىزدىڭ ەلدە جۇمىس، ءۇي بار، بالا تاربيەلەپ، باقىتتى ءومىر سۇرۋگە بار جاعداي جاسالعان. ەلدەن كەتپەڭدەر!
بۇل جاناردىڭ سۇحبات سوڭىندا اسىل ءدىنىمىز يسلامدى بۇرمالاپ، مەملەكەءتىمىزدى مويىنداماي، راديكالدى پيعىلمەن سيرياعا جيھادقا كەتكىسى كەلەتىن «سەسترالار» مەن «براتتارعا» قاراتا ايتقانى. التى جىل بويى وت پەن وقتىڭ ورتاسىندا باسىنان كەشكەن ءومىرىن ەش بۇكپەسىز اڭگىمەلەپ بەرگەن جانارعا راقمەت ايتا وتىرىپ، «سيريادا جۇرگەندە ەلدى ساعىندىڭىز با؟» دەپ سۇرادىم. «ارينە، ساعىناسىڭ. تۋعاندارىممەن ۇنەمى حابارلاسىپ تۇردىم. ىستامبۇلدا تۇرعاندا «سكايپپەن» سويلەسەتىنبىز» دەدى ول. ال ورالعا كەلىپ، ۇشاقتان تۇسكەندە قانداي سەزىمدە بولدى دەسەك، ۇيىنە امان جەتكەنىنە سەنبەپتى جانار. ءبىراق «قايران تۋعان توپىراعىم-اي، قاسيەتتى وتانىم-اي، ءقادىرىڭدى ەندى ءبىلدىم-اۋ!..» دەپ اعىل-تەگىل جىلاپ، كەشىرىم سۇراي الماپتى. سەبەبى، ءدال بۇلاي جىلاپ، ەلىمەن اڭىراپ كورىسە الاتىن ۇلتتىق رۋح پەن ەلگە دەگەن پەرزەنتتىك ماحاببات باياعىدا-اق ءدىني اداسۋدىڭ قۇربانى بولىپ كەتكەن سىڭايلى…
ۇلداي سارييەۆا، ورال قالاسى
دەرەككوز: kazislam.kz
