قازاق حالقى كۇنى بۇگىنگە دەيىن كۇرەسىپ، يتجىعىس ءتۇسىپ كەلە جاتقان ءبىر ماسەلە بار، ول – ءتىل. تاۋەلسىز قازاقستاندا قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلى بىر-بىرىنە كىندىگىنەن بايلانعان. زاڭ تۇرعىسىندا قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل، ورىس ءتىلى – رەسمي ءتىل. بۇل جەردە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ رەسمي تىلدەن ءبىر ساتى بيىك تۇراتىنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك.

ال مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەسمي سايتتارى مۇنى ءالى كۇنگە دەيىن ەسكەرمەي كەلەدى. دومەنىنەن باستاپ تاراتاتىن اقپاراتىنا دەيىن نەگىزىنەن ورىس تىلىندە.

وسىعان وراي Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىن ءتىزىپ شىعىپ، ونداعى تىلگە بايلانىستى ولقىلىقتاردىڭ رەتتەلۋىن تالاپ ەتەدى:

مەملەكەتتىك ورگاندار رەسمي سايتتارىنىڭ دومەنىن قازاق تىلىنە اۋىستىرسىن!

قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 16 مينيسترلىك جۇمىس اتقارادى. ولاردىڭ رەسمي سايتتارىنىڭ دومەندەرىن ءبىر ءسۇزىپ شىعايىق.

16 مينيسترلىكتىڭ تەك ۇشەۋىنىڭ دومەنى قازاق تىلىنە نەگىزدەلىپ جاسالعان ەكەن.

ولار:

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگى (adilet.gov.kz –رك)؛

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى (diakom.gov.kz)؛

ق ر ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى (enbek.gov.kz).

التى سايتتىڭ بەسەۋى ورىس تىلىندە اتالعان:

ق ر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى (mcx.gov.kz - مينيستەرستۆو سەلسكوگو حوزيايستۆا)؛

ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى (mz.gov.kz – مينيستەرستۆو زدراۆووحرانەنيا رك)؛

ق ر قارجى مينيسترلىگى (minfin.gov.kz – مينيستەرستۆو فينانسوۆ رك)؛

ق ر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى (mks.gov.kz – مينيستەرستۆو كۋلتۋرى ي سپورتا رك)؛

ق ر ىشكى ىستەر مينيسترلىگى (mvd.gov.kz – مينيستەرستۆو ۆنۋترەننيح دەل رك).

سەگىز سايت حالىقارالىق ستاندارتقا ساي اعىلشىن تىلىندە جازىلعان:

ق ر اقپارات جانە كوممۋنيكاسيالار مينيسترلىگى (mic.gov.kz – Ministry of Information and Communication of the Republic of Kazakhstan)؛

ق ر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى (edu.gov.kz - Ministry of Education and Science of the Republic of Kazakhstan)؛

ق ر قورعانىس مينيسترلىگى (mod.gov.kz – Ministry of Defense of RK)؛

ق ر قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى (mdai.gov.kz - Ministry of Defense and Aerospace Industries)؛

ق ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى (mfa.kz - Ministry of Foreign Affairs of RK)؛

ق ر ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى (economy.gov.kz - Ministry of National Economy of RK)؛

ق ر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى (energo.gov.kz - Ministry of Energy of RK).

ق ر ينۆەستيسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى (mid.gov.kz - Ministry of Investment and Development of the Republic of Kazakhstan)؛

رەسمي سايتتارىنىڭ دومەنىن ورىسشا جاساعان مەملەكەتتىك ورگاندار مۇنىمەن شەكتەلمەيدى:

ق ر ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى (knb.kz – كوميتەت ناسيونالنوي بەزوپاسنوستي رك)؛

ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى (enpf.kz - ەدينىي ناكوپيتەلنىي پەنسيوننىي فوند)؛

ق ر جوعارعى سوتى (sud.gov.kz – ۆەرحوۆنىي سۋد رك).

مىنە، وسى مەكەمەلەر ورىس ءتىلىنىڭ ىقپالىنان شىعۋعا اسىقپايتىن سياقتى. تەك ق ر مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى (kyzmet.gov.kz) مەن ق ر باس پروكۋراتۋراسىنىڭ (prokuror.gov.kz) رەسمي دومەندەرىن قازاقشا جاساعان.

ال ق ر ۇلتتىق بانكىنىڭ (nationalbank.kz – National bank of Kazakhstan) سايت اتاۋى اعىلشىن تىلىنە نەگىزدەلگەن.

سونىمەن قاتار قازاقستانداعى 16 وبلىستىڭ ەكەۋى ورىس ءتىلدى دومەندى پايدالانىپ كەلەدى. ولار قاراعاندى وبلىسى اكىمدىگى (karaganda-region.gov.kz) جانە شقو اكىمدىگى (akimvko.gov.kz).

مەملەكەتتىك ورگاننىڭ رەسمي سايتىنا كىرگەندە ءبىرىنشى قازاق تىلىندەگى بەتى اشىلسىن!

رەسمي سايتتاردى ورىسشا اتاعاندا تۇرعان ەشتەڭە جوق دەپ ويلاۋى مۇمكىن مەملەكەتتىك ورگان  وكىلدەرى. بۇدان ايتارلىقتاي پروبلەما دا كورمەيتىن شىعار. الايدا ءبىر كىشكەنتاي عانا دومەننىڭ ءوزى – قازاق ءتىلىنىڭ رەسمي مارتەبەسىن كورسەتەتىن ۇلكەن مىسال.
ودان ۇلكەنى تاعى بار. سايتقا كىرگەندە ءبىرىنشى بولىپ ورىس تىلىندەگى بەتى اشىلاتىنى بارىمىزگە ايان. بۇعان دەيىن Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى «قازاقستانداعى اكىمدىكتەردىڭ سايتتارى كىم ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى؟ حالىق ءۇشىن بە؟» دەگەن تاقىرىپتا ماقالا جاريالاعان. وندا وبلىس سايتتارىنداعى قازاق ءتىلىنىڭ مۇشكىل كۇيى جازىلعان. ءبىراق سىننان قورىتىندى شىعارعان ەشكىم جوق.

ال مينيسترلىكتەردىڭ سايتتارىندا ءتىل ماسەلەسى قالاي شەشىلگەن؟ ونى دا بايقاپ كورەلىك.

ق ر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى، ق ر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانە قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىنا كىرگەندە اۆتوماتتى تۇردە ورىس تىلىندەگى بەتى اشىلادى. مەملەكەتتىك تىلدەگى بولىمىنە تەك «قازاق ءتىلى» دەگەن تەتىكشەنى باسىپ وتە الامىز. نەگىزى كەرىسىنشە بولۋى كەرەك ەدى. ال قازاق ءتىلىن مەڭگەرمەگەن وقىرمان وزىنە قاجەتتى ورىس نەمەسە اعىلشىن ءتىلىن تاڭداپ الۋعا ءتيىس.

اقپارات ءبىرىنشى قازاق تىلىندە جاريالانسىن!

ينتەرنەت-رەسۋرستارداعى اقپاراتتار ءبىرىنشى ورىس تىلىندە جاريالانادى. ال قازاقشاسى كەم دەگەندە 1-2 ساعاتتان كەيىن ءبىراق شىعادى. ونىڭ ءوزى الگى ورىس تىلىندەگى اقپاراتتىڭ اۋدارماسى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. مۇنى پرەزيدەنتتىڭ رەسمي سايتىنان باستاپ وبلىستىق، قالالىق اكىمدىكتەردىڭ سايتىنان بايقاۋعا بولادى. قازاق تىلىندە جاڭالىق وقىعىسى كەلگەن وقىرماننىڭ ءبىراز ۋاقىت كۇتە تۇرۋىنا تۋرا كەلەدى. بۇل دا – وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى.

2014 جىلى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى وسى ماسەلە تۋراسىندا «اقوردا سايتىنىڭ وقىرماندارى رەسەيلىكتەر مە؟» تاقىرىبىندا ماقالا جاريالاعان. وندا اقوردانىڭ سايتىنا كىرگەندە رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك تىلىمەن اشىلاتىنى جازىلعان. سونداي-اق ءبىرىنشى بولىپ ورىس تىلىندەگى اقپاراتتاردىڭ جاريالاناتىنى دا ايتىلدى. الايدا سودان بەرى ءتورت جىل ءوتتى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ رەسمي سايتىنىڭ بۇگىندە قازاق تىلىندەگى بەتى ءبىرىنشى اشىلعانىمەن، ءالى كۇنگە دەيىن وقىرمان الدىمەن ورىس تىلىندەگى اقپاراتپەن تانىسادى. بۇل ولقىلىقتىڭ تۇزەلۋىنە ءالى قانشا ۋاقىت كەرەك؟

سوندا بيلىك ورگاندارىنىڭ بۇل ارەكەتىن قالاي تۇسىنەمىز؟ ورىس تىلىنە دەگەن ۇلكەن قۇرمەتى مە، الدە قازاق تىلىنە مۇرنىن شۇيىرە قاراعاندارى ما؟ ايتەۋىر ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىنە قاتتى الاڭدايتىن شەنەۋنىكتەر قازاق تىلىنە سالعىرت قارايتىن ادەتتەن ارىلماي قويدى.

كەز كەلگەن مەملەكەتتىك مەكەمە زاڭ بويىنشا ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك تىلدە قىزمەت كورسەتۋگە مىندەتتى. تاۋەلسىز قازاقستان ازاماتتارى رەتىندە ءارى تاۋەلسىز ءقازاقتىلدى اقپاراتتىق سايت رەتىندە جوعارىدا ايتىلعان كەمشىلىكتەردىڭ تۇزەتىلۋىن تالاپ ەتۋگە تولىق قۇقىمىز بار.

ەلباسىمىز 2012 جىلعى جولداۋىندا: «تىلگە دەگەن كوزقاراس شىنداپ كەلگەندە ەلگە دەگەن كوزقاراس ەكەنى داۋسىز. سوندىقتان وعان بەي-جاي قاراي المايمىز. قازاق ءتىلى جاپپاي قولدانىس تىلىنە اينالىپ، شىن مانىندە مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە كوتەرىلگەندە ەلىمىزدى «قازاق مەملەكەتى» دەپ اتايتىن بولامىز»، - دەگەن. سودان بەرى باقانداي بەس جىل ءوتتى. ءقازىر «قازاق مەملەكەتى» دەگەن اتاۋعا لايىقپىز با؟ ساۋال بىزدەن، جاۋاپ سىزدەردەن بولسىن، قۇرمەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار!