«...اقمەشىتكە كەتىپ باراسىڭ، ورىسشا وقيتىن بولاسىڭ. ۇستىڭە ورىستاردىڭ كيىمىن كيگىزەدى، سوسىن قازاققا ۇقسامايتىن بولاسىڭ، ورىسشا سويلەپ، ورىس بولىپ كەتەسىڭ. مەنىڭ بولاشاعىم تۋرالى بۇل ايتىلعاندار جانىما قاتتى باتتى. ەندى اكەمە اقمەشىتكە وقۋعا جىبەرمەۋىن سۇراپ، جالىنا باستادىم.  ورىس بولعىم كەلمەيدى، — دەدىم».

بۇل — ءيسى تۇركىگە ەسىمى ءمالىم مۇستافا شوقايدىڭ  ءسوزى.  مۇستافا ءسوزىن مىسالعا الۋىمىزدىڭ سەبەبىن ءسال كەيىنىرەك...

1916 جىلى پاتشا اعزامنىڭ قازاقتان سولدات الۋعا بۇيرىق  شىعارعانى ءمالىم. ارعى جاعى ايتپاسا دا بەلگىلى.  جارلىقتى جاقاتپاعان الاش بالاسى  تەگىس اتقا قوندى.  ەل ءىشى دۇربەلەڭگە ۇلاسىپ، ءتۇرلى تولقۋلار قىلاڭ بەردى.  سول وقيعادان جەلدەي جۇيتكىپ جيىرما بەس جىل وتكەندە، قاريا تاريحتىڭ تاۋسىنشاق كۇنتىزبەسى 1941 جىلدى كورسەتىپ تۇردى.  ءيسى قازاق بالاسى جاپپاي مايدانعا سۇرانىپ جاتتى.  ەندى سالىستىرىپ كورەلىك.  عاسىر ەمەس، نە بارى ەكى مۇشەل جيىرما بەس جىل. العاشىندا اق پاتشانىڭ جارلىعىنا قارسى بولعان قازاقتىڭ مۇنىسى قاي ساسقانى دەرسىڭ. (فاشيستىك گەرمانيا دۇنيەگە ءولىم بۇرىكسە، قالاي عانا قاراپ تۇرماق دەپ اقتايتىندار دا تابىلار. كۇدىگىڭىز ورىندى. ءبىراق ءبىز ايتقىمىز كەلگەن ماسەلەنىڭ ءمانىسى بۇل ەمەس ەدى).  قىسقاسى، كەڭەستىك جۇيە جيىرما بەس جىلدىڭ بەدەرىندە قازاقتىڭ ىشكى تابيعاتىن تولىعىمەن وزگەرتىپ، تاعدىرىن باسقا تاراپقا سالىپ ۇلگەرگەن ەكەن.  ال ويلانايىق.  باعاناعى (جوعارىداعى) اسپانعا شاپشىعان اساۋ  مىنەز بەن  قايناعان ىشكى قايرات قايدا كەتتى؟ قال-قادەرىمشە ءتۇسىندىرىپ بەرمەككە  تالاپتانىپ كورەيىن.  قازاقتىڭ 1916 جىلعى  اق پاتشا جارلىعىنا قارسى بولۋىنىڭ باستى سەبەبى ءبىز ويلاعانداي «وقىماعاندىعى»  ەمەس،  ورىستى بوتەن  ساناعان يممۋنيتەتىنىڭ كۇشتىلىگى ەدى.  سول داۋىردە  «نە ءۇشىن ورىستىڭ  پاتشاسى ءۇشىن قان توگۋىم كەرەك ەدى؟» دەگەن  كىرپياز  سۇراق ءار قازاق بالاسىنىڭ كومەيىندە  مەنمۇندالاپ تۇردى.

بالا مۇستافانىڭ دا «ورىس بولعىم كەلمەيدى» دەپ الاڭداۋىنىڭ استارىندا نەندەي  قۇدىرەت جاتقاندىعىن ەندى تۇسىنگەن شىعارسىز.

قايىرا ايتۋعا ءماجبۇرمىز. قازاقتى ءبۇي دەپ سويلەتىپ، بۇلايشا  قارسىلىق قىلۋعا يتەرمەلەگەن قانداعى قىزىلكۇرەڭ  يممۋنيتەتىنىڭ كۇشتىلىگى  ەدى.   بۇل ەشقانداي دا الاش بالاسىن ورىسقا قارسى قويىپ، اراسىنا الا مىسىق جۇگىرتۋ ساياساتى ەمەس. بار بولعانى  ەركىندىك پەن ەلدىك  ۇعىمىنىڭ  ءار قازاق كەۋدەسىندە تايداي تۋلاپ وتكەندىگىن  تاريح توزاڭىنان ارشىپ الىپ ءتۇسىندىرۋ عانا. بۇعان تومەندەگى جالعىز شۋماق قازاقتىڭ  قارا ولەڭى  جاۋاپ بولا الادى.

                            وي دا كوپ، ۋايىم دا كوپ  ويلاي  بەرسەڭ،

                            وي دا جوق، ۋايىم دا جوق  ويناي  بەرسەڭ.

                            ەركىڭنەن، ەلدىگىڭنەن  نە قالادى،

                            اركىمنىڭ ايداۋىنا  قويداي  كونسەڭ.

وندىققا تيگەن ويماقتاي عانا وقشاۋ ءسوز. ءومىردىڭ وزىنەن تۋعان وسى ءبىر عازالدى بابا تانىمى ءار پەرزەنتىنە بويتۇمارىنداي ساقتاسىن دەپ ەسكەرتكەنى  شىعار...

ىقىلاس وجاي ۇلى