ولاي بولسا، قيىلعان اق نەكەنىڭ جارامدى بولۋى ءۇشىن تومەندەگى شارتتار تولىق ورىندالۋى كەرەك:
ءبىرىنشى شارتى – ەركەك پەن ايەل نەكەلەسۋ جايلى بايلام جاساۋ.
ياعني، تۇرمىسقا شىققالى تۇرعان ايەلدىڭ باسى بوس بولۋى شارت. وزگە بىرەۋدىڭ نەكەسىندە نەمەسە تولىق اجىراسپاعان ياكي بولماسا كۇيەۋى قايتىس بولعالى يددا مەرزىمى بىتپەگەن ايەل. يددا ايەلدىڭ كۇيەۋىمەن اجىراسقان سوڭ كۇتۋ مەرزىمى. بۇل - ايەلدىڭ ءۇش رەت ەتەككىر كورىپ، تولىق تازارۋ ۋاقىتىن قامتيتىن مەرزىم.
ەكىنشى شارتى – قىزدىڭ تۇرمىسقا شىققاندا: «رازىمىن»، - دەۋى. ال، جىگىتتىڭ نەكەگە العاندا: «قابىل الدىم»، - دەپ وتكەن شاق فورماسىندا بەرگەن جاۋاپتارى.
ءۇشىنشى شارتى – ءۋاليدىڭ، ياعني قامقوردىڭ كەلىسىمى. دەمەك، قىز تەڭىن تاۋىپ تۇرمىسقا شىعار بولسا اۋەلى اكەسىنىڭ باتاسىن الۋى مىندەت. ءۋالي، ياعني قامقور - قىزدىڭ اكەسى جانە ەركەك كىندىكتى باۋىرلارى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. قىزدىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي جاۋاپتى دا وسى ءۋالي. ومىردەگى ەڭ جاۋاپتى دا، شەشىمدى بەلەس بۇل - وتباسىن قۇرۋ. مۇنداي كۇردەلى ماسەلەنى قىز ءوز بەتىنشە شەشۋى قايتا تۇزەتۋگە كەلمەيتىن، ورنى تولمايتىن قاتەلىككە الىپ بارارى ءسوزسىز.
ايشا (ر.ا) انامىزدىڭ جەتكىزگەن حاديسىندە: «ءقايسىبىر ايەل ءۋاليسىز (ياعني قامقورشىسىز) تۇرمىسقا شىقسا، ونىڭ نەكەسى زاڭسىز (دەپ ءۇش رەت ايتقان). ال، ەگەر ەر كىسىنىڭ شاڭىراعىن اتتاپ، شىمىلدىققا كىرسە ايەلگە ماھر بەرىلەدى. ۋاليلەر قىزدى تۇرمىسقا بەرۋ كەزىندە تارتىسىپ قالسا، ۇكىمەت ءۋالي بولادى»، - دەگەن.
قىزدىڭ قامقورلارى (ياعني اكەسى مەن باۋىرلارى) قىز تاڭداۋىنا كەلىسە الماي قالسا. ال، قىزدىڭ شىققالى تۇرعان جەرى ءوز تەڭى جانە يماندى بولىپ تۇرسا مۇنداي جاعدايدا ۇكىمەتكە جۇگىنۋ قاجەت. قىسقاشا ايتقاندا احاج-عا تىركەلۋى ءتيىس. ويتكەنى ۇكىمەت نەكەگە تۇرۋ ماسەلەسىن وسى مەكەمەگە ياعني احاج-عا تاپسىرعان. حاديستەگى ۇكىمەت ءۋالي دەگەنى وسى احاج.
ءتورتىنشى شارتى – كۋالاردىڭ قاتىسۋى.
تالاق سۇرەسىنىڭ 2-اياتىندا: «...كۋالىكتى اللا ءۇشىن تولىق ورىنداڭدار»،-دەگەن.
نەكە قيۋ كەزىندە كۋالاردىڭ قاتىسۋى شارتتىعى جايلى پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ءۋاليسىز جانە ەكى كۋاسىز نەكە جۇرمەيدى»، - دەگەن.
بۇعان قوسا ابدۋللا بين ابباس (ر.ا) بايانداعان حاديس شاريفتە: «ەشبىر دالەلسىز (ياعني كۋاسىز) ءوز بەتىنشە نەكەگە تۇراتىن ايەلدەر جەزوكشە»، - دەپ ايتىلعان.
نەكەگە كۋاگەر بولاتىن ادامعا قويىلاتىن شارتتار:
- اقىل-ەسى دۇرىس. جۇيكەلىك ناۋقاسى بار، ماۋسىم سايىن قوزاتىن جۇيكەلىك سىرقاتى بار نەمەسە تۇبەگەيلى جىندى ادام كۋالىگى قابىل ەتىلمەيدى؛
- كۋاگەر باليعات جاسىنا جەتكەن بولۋى؛
- باس بوستاندىعى بار ادام بولۋى؛
- مۇسىلمان كىسى. ءدىنى يسلام بولماعان كىسى نەكەدەگى كۋالىگى زاڭسىز بولىپ تابىلادى؛
- كۋاگەردىڭ ەستۋ قابىلەتى دۇرىس بولۋى. ەكى كۋا دا نەكەلەسۋشى ەكى جاقتىڭ بەرگەن جاۋاپتارىن ەستۋى ءتيىس.
- كۋالاردىڭ ءادىل بولعانى ابزال. الايدا، قاتاڭ تالاپ ەتىلەتىن شارت ەمەس. ياعني، جوعارىداعى قويىلعان تالاپتارعا سايكەس ادام بولىپ تۇرسا، كۋاگەر رەتىندە نەكەگە قاتىسۋىنا رۇقسات ەتىلەدى.
ماھر ماسەلەسى:
ماھر جايلى «نيسا» سۇرەسىنىڭ 4-اياتىندا: «ايەلدەردىڭ ءماھرىن ىقىلاسپەن بەرىڭدەر...»، - دەلىنگەن.
شاريعاتتا ءماھردىڭ مولشەرىن اينىمايتىنداي ەتىپ بەكىتپەگەن. مۇنىڭ سىرى ادامداردىڭ بارلىعى ماتەريالدىق تۇرعىدا تەڭ بولا بەرمەيدى. سونىمەن قاتار كۇن كورۋ دەڭگەيىنىڭ ءوزى ءار وڭىردە ءار ءتۇرلى. ءماھردىڭ ەڭ تومەن مولشەرى ون ديرھام. ون ديرھام جەتى ميسقالعا تەڭ (1 ميسقال – 4،68گر.). ءبىزدىڭ ولشەم بىرلىكپەن العاندا 32،76گر كۇمىسكە تەڭ كەلەدى.
ايشا (ر.ا) انامىزدىڭ جەتكىزگەن حاديسىندە: «شىعىنى جەڭىل بولعان نەكە – بەرەكەسى مول نەكە» (يمام احمەدتىڭ ريۋاياتى) دەلىنەدى. تاعى ءبىر حاديستە: «جاقسى ايەلدىڭ ءماھرى جەڭىل، نەكەسى وڭاي جانە مىنەزى كوركەم بولادى. جامان ايەلدىڭ ءماھرى قىمبات، نەكەسى قيىن جانە مىنەزى جامان بولادى»، - دەلىنگەن.
جوعارىدا ايتىلعان ماھر مولشەرى جەڭىل تۇرگە جاتادى. ودان دا تومەن بولۋى مۇمكىن ەگەر ايەل رۇقسات ەتسە. الايدا، ەر جىگىتتىڭ نامىسى دا بولۋى كەرەك.
ۇيلەنۋ تويى
ۇلىن ۇيلەندىرىپ، كەلىن تۇسىرگەن ءۇي الىس-جاقىن تۋىستارى مەن كورشى-قولاڭدى شاقىرىپ بەتاشار وتكىزەدى. كەلىنىڭ قۇتتى بولسىن! - دەپ تىلەك ايتىپ، كەلىنشەككە كورىمدىك بەرىپ، سالەم سالدىرىپ قايتۋ قازاقي ءداستۇر. اقىن جىگىت كەلىنگە قايىن اتاسى جانە ەنەسىنەن باستاپ تۇگەل قايىن جۇرتىمەن تانىستىرىپ، بارلىعىنا سالەم سالعىزادى. كەلىن باسىن ءيىپ، سالەم بەرەدى.
مۇحاممەد بين حاتىب (ر.ا): «حارام مەن حالال اراسىن ءبولىپ تۇرۋشى دابىل مەن داۋىس»، - دەگەن حاديس ريۋايات ەتكەن. دەمەك، دومبىرا سەكىلدى اسپاپپەن ءان ايتىپ توي تويلاۋ شاريعاتتا رۇقسات ەتىلگەن امال.
ۇيلەنۋ تويىن جاساۋ مۇستاحاب. مۋزىكالىق اسپاپتارمەن ەشبىر بۇزىقتىققا شاقىرمايتىن جانە ادەپتەن شىقپايتىن ولەڭدەرمەن تويلاۋعا بولادى. بۇل قۋانىشتى ساتكە بايلانىستى. بۇل نەكەنى جاريالاۋ جانە جاستاردى ۇيلەنۋگە ۇندەۋ بولىپ تابىلادى.
ايشا (ر.ا) انامىز اساد قىزى فاريانى ۇزاتىپ، كۇيەۋ جىگىتتىڭ (نۋبايت بين جابير ءال-انساري) ۇيىنە الىپ بارادى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ەي، ايشا! قانداي ويىن-ساۋىق بولدى؟ انسارلىقتار ويىن-ساۋىقتى ۇناتاتىن حالىق»، - دەپ توي-تومالاق جاساۋدىڭ دۇرىس ەكەندىگىن اڭعارتقان.
