انتي-پوەزيا ايار جىلانداي تورىمىزدە شالقاسىنان ءتۇسىپ ءبىراز ۋاقىت كەرىلىپ جاتتى دا، يرەلەڭدەپ، بوساعادان شىعىپ بارا جاتتى - مۇقاعاليدىڭ 80 جىلدىعىندا... ونىڭ اللاعا قارايلاپ، الاشتان اياعىن تارتا باستاعان ءبىر كەزى وسى-اۋ دەيمىن.... سول كۇنى قاراسازعا جەتكەنشە مۇقاعالي الەمىنە ءجۇزىپ بارعانداي بولدىق. تاۋ دا، تاس تا—مۇقاعالي!

بۇگىن قازاقتى بۇكىل دۇنيە تانىدى دەسە دە بولادى. تانىعانى ءوز الدىنا، اتىراۋدان—ارقا—الاتاۋ—التايعا دەيىنگى ۇلان-اسىر ايماقتى الىپ جاتقان جەرىنە، ونىڭ استىنداعى، ۇستىندەگى قازىناعا قاراپ، تامسانىپ وتىر. ەلدە جوق ەرەن قوناقجايلىلىعىن دا كورىپ، شەتىنەن ءماز-مايرام وزدەرى... وسى ءوزىمىزدىڭ توسەكتە باسى، توسكەيدە مالى قوسىلعان ورمانداي ورىستى بىلاي قويعاندا، تابالدىرىعىمىزدى وسىدان 20-جىل بۇرىن اتتاپ، تورىمىزدە شالقاقتاي باستاعان ءشۇرشىتتىڭ ءوزى دە قازاق حالقىنا قاتىستى دۇنيەنى بەس ساۋساعىنداي بىلەدى! تەك ءبىر-اق نارسەنى بىلمەيدى. ول نە دەيسىز بە؟ قازاق پوەزياسى — قازاقتىڭ قارا ولەڭى! الەمدىك ادەبيەتتىڭ ورتاسىنان ويىپ ورىن السا، ادامزاتتىق رۋحانياتتىڭ بۇگىنگى ءبولمىس-بىتىمىن 180 گرادۋسقا بۇرىپ جىبەرەتىندەي تەگەرۋىنى بار تەلەگەي-تەڭىز قۇندىلىقتى بىلمەيدى! بىلگىسى دە كەلمەيدى! قازاقتىڭ ۇلتتىق كودى وسىندا جاتىر...

سول قازاقتىڭ قارا ولەڭىن عالامدىق بيىكتىككە شىعارعان تۇلعالاردىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى—مۇقاعالي ماقاتايەۆ!

قازاقتىڭ جىرىن، قالعان دۇنيە ءوز الدىنا، قازاقتىڭ ءوزى دە تارازىلاي الماي قالعانداي ۋاقىتتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. سوۆەت وكىمەتى كەزىندە كەمەلىنە كەلگەن قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمى مەن ادەبي سىنى بۇرناعى جۇردەك جۇرىسىنەن جاڭىلعالى قاشان. مۇقاعاليتانۋدىڭ ءوزى مۇقاعالي پوەزياسىنان 20-30 جىل كەيىن قالىپ قويدى! مىسال ايتايىن با؟ ماقاتايەۆتىڭ—«كۇپى كيگەن قازاقتىڭ قارا ولەڭىن، شەكپەن جاۋىپ وزىنە قايتارامىن» -دەگەن ولەڭى بار. اقىن ونى نەگە ايتقان؟ سول ولەڭنىڭ ءورىمىن عۇلاما فيليولوگتارىمىزدىڭ ءوزى ءالى تاراتىپ ايتقان جوق.

ول ادەبيەتكە كەلگەن 50-شى جىلداردىڭ اياعى، 60-شى جىلداردىڭ باسى قازاق ولەڭىندە دەميانبەدنىيشىلدىقتىڭ سالتانات قۇرىپ تۇرعان زامانى ەدى. اباي ءالى ءوز تۇعىرىنا قونباعان كەز. ماعجان —"قارا تىزىمدە...". قازاق جىرىنا ەۋروپالىق مادەنيەت اكەلىپ، ونى قىز جىبەكتەي قۇلپىرتىپ، تولەگەندەي ۇكىلەپ تورگە شىعارعان قاسىم دا ادەبي ورتاسىنان، ەل-جۇرتىنان دا ءوز باعاسىن الماعان. ولەڭدەگى ليريكالىق كەيىپكەرلەرىنىڭ بىرەۋى—پارتيا، بىرەۋى—لەنين، بىرەۋى—زاۆود-فابريكا، بىرەۋى—كالحوز-سوحوز بولاتىن! قىسقاشا ايتقاندا، —سۇپ-سۇر سۇرعۇلت دۇنيە! سول كەزدە اعا تولقىن ءابدىلدا تاجىبايەۆ، سىرباي ماۋلەنوۆ، عافۋ قايىربەكوۆ، كەيىنگى بۋىن قادىر مىرزا ءالى، تۇمانباي مولداعالييەۆ، جۇمەكەن ناجيميدەنوۆ باستاعان قازاق ولەڭىنىڭ رەفورماتورلارى وعان ورىستىڭ وزىق ۇلگىلەرىن مولىنان سىڭىستىرۋگە بىلەك سىبانا كىرىسىپ ەدى. ستاليندىك سەنزۋرا ورىس پوەزياسىنىڭ دا القىمىنان قىسىپ تۇرعان. ءبىراق ولار ەل يەسى، جەر يەسى عوي. پارتيانىڭ حح-شى سەزىنەن كەيىنگى «جىلىمىقتى» بىزدەردەن بۇرىن تەرەڭ سەزىنىپ، ەمىن-ەركىن سويلەۋشى ەدى..

ابايدىڭ "دۇنيەنىڭ كىلتى —ورىستا، سوندىقتان ونىڭ ءتىلىن ءبىلۋ كەرەك "-دەگەنى بار. «زارارىنان الىس بولارعا» دەگەنىن ۇمىتىپ كەتتىك. قازاق پوەزياسىنا ورىس ولەڭىنىڭ ىرعاعى مەن اۋەنى، بوياۋى عانا ەمەس، كۇللى بولمىسى تۇرعان ورنىنان تىك كوتەرىلىپ، كوشىپ كەلە باستاعان. مىنە، وسى كەزدە قازاق جىرىنا جۇرەگىن قولىنا ۇستاپ مۇقاعالي جەتتى! قازاقتىڭ ۇلتتىق ەپوسى مەن قارا ولەڭىنەن شىعىپ، ورىستانىپ بارا جاتقان جىرىمىزدى اسسيميلياسيدان امان الىپ قالعان—سول! قارا ولەڭنىڭ مانگى-باقي سارقىلمايتىن مۇمكىندىگىن جارقىراتىپ كورسەتكەن مۇقاعالي ماقاتايەۆ! ونىڭ «كۇپى كيگەن قازاقتىڭ قارا ولەڭىن، شەكپەن جاۋىپ وزىنە قايتارامىن» دەيتىنى—سودان! مۇقاعاليدى سول كەزدەگى قالامداستارىمەن سالىستىرىپ، قايتا وقىپ شىعىڭىزشى. قازاقتىڭ قارا ولەڭىنىڭ «كەمەلدەنگەن سوسياليزم» زامانىندا قالايشا تۇرلەنىپ، جاسارىپ، جاڭارعان ءساتىن كورەسىز! دانتەنىڭ «بوجەستۆەننايا كومەدياسىنىڭ» قازاقشاسىنا قاراڭىز: «ءتاڭىرىنىڭ تالكەگى»! اتى—قانداي؟! زاتى قانداي! مۇقاعالي ەمەس—بۇقار جىراۋ ءتارجىمالاپ جاتقانداي!
مەنىڭ مۇقاعاليىم، مىنە—وسى!

جاھاندانۋ زامانى ەسىكتەن كيمەلەپ كىرگەننەن بەرى قازاقتىڭ ءوزى سول اتادان مۇرا بولىپ قالعان ، "جۇپ-جۇمىر تەگىس كەلگەن اينالاسى" (اباي) قاسيەتتى قارا ولەڭىنە جاتىرقاپ قاراپ، باتىستىڭ قاڭسىعىن تاڭسىق كورە باستاعانداي سىڭاي تانىتادى. قازاق قارا ولەڭىنىڭ قاسيەتىن سەزىنبەي، ونى ورىنسىز بىت-شىت قىلىپ، باتىستىڭ تۋاجات اق ولەڭىن تورىنە شىعارعان كۇنى ءوزىنىڭ قۇداي بەرگەن پوەتيكالىق دۇنيەسىن قارا ءدۇرسىن انتي-پوەزياعا اينالدىرادى!

قازاق پوەزياسى — قارا ولەڭىمەن قاسيەتتى! باسقاسىن ايتپاعاندا، حالىقتىڭ قارا ولەڭىندەگى عاشىق جىگىتتىڭ سۇيگەن قىزىنا "سىرعاڭدى قايىق قىلىپ، وتكىز مەنى..." دەگەن ءبىر جولدىڭ كوركەمدىك قۋاتىنىڭ ءوزى قانداي؟ الەم ادەبيەتىندە بار ما وسى ءسوز؟!. مۇنداي سيقىر جىرلار قانشاما؟ ۇلتتىق جىرىمىزعا ەۋروپالىق ولەڭ مادەنيەتىن سىڭىرگەن اباي دا ونىڭ تابيعي ولشەمىنەن اتتاپ كەتكەن جوق-تى. قايتا ونى ودان سايىن بايىتىپ، تەرەڭدەتىپ، كەمەلدەندىرىپ كەتتى. ودان كەيىنگى ماعجان، ءىلياس،قاسىم، مۇقاعالي، تۇمانباي، قادىر، ساعي، وتەجان، فاريزالاردىڭ كلاسسيكالىق شىعارمالارىنىڭ ءبارى دە وسى قارا ولەڭ جەلىسىنىڭ جەمىسى!

دۇنيەجۇزى پوەزياسىنداعى ولەڭ ولشەمدەرىنىڭ ىشىندە ەڭ كەمەلىنە كەلگەن ۇلگىسى دە وسى ءبىزدىڭ قازاقتىڭ قارا ولەڭى. ءبىراق، ونى بىزدەن باسقا ەشكىم ءبىلىپ جاتقان جوق. بىلمەگەنى جاقسى...

سەرىك اقسۇڭقاردىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنان