ءبىز ءوزىمىزدىڭ وڭباي سۇرىنگەنىمىزدى سەزبەي قالدىق. قازاق قوعامى ۇلتتىق سانا سەزىمىنىڭ ۇشقىرىنان تايۋعا ءبىر قادام جەتەر جەتپەستە تۇر دەسەك، قالت كەتپەسپىز. ارزان حايپتىڭ كەسىرىنەن، عايىپ بولۋعا اينالدىق. ايتقانداي، قۇتتىقتاپ قويايىن، شەت ەلدىڭ قازاقتى سوعىسسىز جاۋلاۋ ساياساتى بەل قارقىنىنان استى. ءتىپتى ولار ويلاعاننان ەداۋىر تەز سىنىپ ءبولىنىپ بارامىز. ءوزىمىزدىڭ ىشكى ءتۇبىرلى دانەگىمىزدىڭ قانداي ەكەنىن ايانباي دالەلدەدىك. سىنعىش، كوڭگىش، ەلىكتەگىش ، بۇققىش ت.ب ارى قاراي توقتاۋسىز كەتە بەرەدى .
شاكارىمىڭ "ادام نەمەنە" وسيەتتى ولەڭىن تەرىس وقىپ، ساناعا ىلۋگە اسىقپاپپىز.
ەۆروپا بiلiمدi جۇرت وسى كۇندە،
شىققان جوق ايۋاندىقتان و دا مۇلدە.
تەرەڭ ويلاپ ءسوزiمنiڭ ءتۇبiن بiل دە،
Iشتەن جىلا، شىراعىم، سىرتپەن كۇل دە.
حح - عاسىردىڭ باسىندا جارىقتىق ايتۋىن ايتىپ - اق كەتكەن ەكەن تايعا تاڭبا باسقانداي، ولار ايۋاندىقتان ارىلماعان دەپ . ءبىزدىڭ سالت باسقا، ۇستانىم قاسقا. ونى ءبىز سورلى تەرەڭ ويلاماي ساياز ويلاپپىز، ايتقاننىڭ تۇبىنە ۇڭىلمەي سىرتىندا اينالىپ جۇرە بەرىپپىز.
سوڭعى كەزدە كيەلى قازاق جەرىندە نەبىر سوراقى حايپتار ورىن الىپ، سانالى قازاقتىڭ قابىرعاسىن قايىستىرماي قويمادى. مۇنىڭ تۇپكى ۇستانىمى "حايپ"، جالپى قازاقى ءتۇبىرى "اتىڭ شىقپاسا، جەر ورتە" بولسا، ورىمدەي جاس بۋىن ونى سانگە اينالدىردى، ونىمەن قوسا كۇننەن - كۇنگە جاڭا سايقىمازاقتار جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ بارادى. ەڭ كەسەپاتى، بۇعان ەندى توقتاۋ جوق . ءبىرى سونسە ، ءبىرى توزاقتىڭ وتىنداي لاۋلاپ شىعۋدا.
جەر ءجۇزى جابىلعاندا عىلىم جاققا،
قازاق ءجۇر قۇمارلانىپ بوس شاتاققا.
اناۋ قۋ، مىناۋ پىسىق، مەن باتىر دەپ،
اينالدى ءبىرىن-بىرى قۇرىتپاققا.
شاكارىم قاجىنىڭ مىنا ۇلاعاتتى سوزدەرى جارانىڭ بەتى ءالى جازىلا قويماعان ورەسكەل جاس بۋىننىڭ، ياكي "ءتۇبى قازاقتى ءھام جەردى قورعايدى" دەگەن ارتتان ەرگەن ۇرپاق ءبىر - بىرىنە جاۋ بولا قىرىپ تاستاۋعا دايىن ەكەنىن دالەلدى تۇردە بەينەجازباعا ءتۇسىرىپ كورسەتكەنىنە كەلىپ تۇر. وسىنىڭ بارلىعى قاساقانا تەلەفونعا ءتۇسىرىپ، اتالمىش شەتتەن كەلگەن دەرت " حايپ " ءۇشىن جاسالۋدا. كەشەگى ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدى ماسقارا قىلىپ شەشىنگەن قىز، ول دا حايپتىڭ تىكەلەي قۇربانى. ءجا، بولار ءىس بولدى، بوياۋى ءسىڭدى دەيتىن قازاق كىمدى كىنالار ەكەن ؟ مۇنىڭ الدىن قالاي الماقپىز نەمەسە ۇكىمەت قايدا قاراپ وتىر ؟ قازاقتىڭ ىشكى ساياسات جۇيەسىنىڭ ەشبىر قيمىل ءىسى ءشوپ اراسىندا جوعالعان ينەدەي كورىنبەيدى. قازاقتىڭ ءبىر ءسوزى بار عوي، "نە بولدى، سونشا زارلاپ، ادام ولگەندەي" دەگەن. كۇنى كەشە اقتوبەدە مەكتەپ وقۋشىلارى پىشاقپەن ءبىرىن ء-بىرى ءولتىردى، ءالى توپىراعى دا سۋىعان جوق. جالپى جاعداي ءماز ەمەس اعايىن-باۋىرلار. استە، بۇعان قوعامنىڭ دا اسەرى بارشىلىق. ءبىز ءوزىمىزدى وڭتايلى باعىتتا ەمەس ەكەنىمىزدى ءمولدىر سۋداي انىق ءبىلىۋىمىز قاجەت.
وسى كۇنگە دەيىن قازاق جەرىندە حايپ ءۇشىن ۇلتتىق قۇندىلىقتى ماسقارالىق ەتكەن، ءدىندى تاپتاپ، دىلگە سىن كەلتىرگەن، كەشەگى الىمجەتتىك كورسەتكەندەردىڭ بىردە-بىرەۋى قازىرگى تۇرعىدا ءوز ىستەرىنە وكىنىپ وتىرعان جوق. مىنە، ءبىزدىڭ قاتەلىك قايدا قالدى؟!
شەتەلدىڭ عىلىم - ونەرىن ەمەس ، حايپىن الىپ تۇبەگەيلى عايىپ بولىپ كەتپەيىك باۋىرلار!
ۇلت جاناشىرى داستان ءابدىراحمان ۇلى
سوڭىندا شاكارىم قاجىنىڭ " ادام نەمەنە ؟ ولەڭىن دۇرىس وقىپ ، تەرەڭىنەن تۇسىنەيىك دەگەن نيەت بىلدىرگىم بار .
بiلiمدiلەر ءسوز جازىپ، زارلاعاندا،
وي كەزiپ، جەردiڭ ءجۇزiن شارلاعاندا،
الداۋسىز ادام ءومiرiن تۇزەتەرلiك
ءادiلەت، ىنساپ، مەيiرiم بار ما ادامدا؟
ايتپەسە ءماز بوپ ءجۇر مە، قياناتقا،
زورلىقپەن بiرiن-بiرi جالماعانعا.
مەن ادامنان تازا اقىل تابا المادىم،
ويلانىپ، وزەلەنiپ، قارماعاندا.
كورسەقىزار، جالماۋىز، ءبارi الداعىش،
كوپ ادامنىڭ قىلىعىن بارلاعاندا.
ونەرپاز، بiلiمدi ەلدiڭ مiنەزi وسى –
اياۋ، جاردەم، ماحاببات قالماعان با؟
نەمەسە بۇلار بۇرىن جوق بولسا دا،
انشەيiن بار دەپ بiزدi الداعان با؟
كورiنەر عىلىمدى ەلدiڭ سىرتى تازا،
تەكسەرiپ تەرەڭ ويعا سالماعاندا.
اقىماق پەن ايۋاننىڭ يiسi اڭقيدى،
Iستەرiن ابدەن سىناپ تالداعاندا.
كەي-كەيدە: «تۇزەلەيiك، كەل»،– دەسەدi،
كەشiكپەي سوعىس اشىپ، بەلدەسەدi.
ايلاسى ارتىق، قارۋى سايى جەڭiپ،
ماقتانىپ: «بار ما بiزدەي ەل؟» – دەسەدi.
تامام جان ءوزiءن-وزi «مەن» دەسەدi،
وزگەلەردi جاتىرقاپ «سەن» دەسەدi.
«بiز» دەيتۇعىن بiر ەلدi تابا المايسىڭ،
بۇل قايتiپ ءادiلەتپەن تەڭدەسەدi؟
ويلاساڭ، بارشا ادامزات – تۋعان باۋىر،
بiرiن-بiرi شۇقىلاپ قىلدى جاۋىر.
بالالىق، ايۋاندىقتان شىققان ەل جوق،
بۇل ءسوزiم تالاي جانعا تيسە دە اۋىر،
ەۆروپا بiلiمدi جۇرت وسى كۇندە،
شىققان جوق ايۋاندىقتان و دا مۇلدە.
تەرەڭ ويلاپ ءسوزiمنiڭ ءتۇبiن بiل دە،
Iشتەن جىلا، شىراعىم، سىرتپەن كۇل دە.
سول ەستi ەلدە كيiم بار مودا دەگەن‚
كەرەگiنە لايىقتاپ كيiنبەگەن.
جاس بالاشا قىزىعىپ ساكاكۇلگە
ماسقارا بوپ جۇرگەنiن بiر بiلمەگەن.
شەبەلەت قالپاق، تار شالبار، قىسقا سەرتەك،
كيiپ الىپ، قىلتيىپ قاعار سەلتەك.
ۇناي ما ىستىق، سۋىق قوزعالىسقا‚
ويلانباي، بولعانى نەسi مۇنشا تەنتەك؟
ايەلدەرi – قۋىرشاق ءۇلبiرەگەن،
جالبىر شاشاق، ساكاكۇل تالاي نەگەن.
كەڭiردەگiن سورايتىپ، كەۋدەسi اشىق،
وسى ەمەس پە ورىنسىز ءسانقوي دەگەن.
ويلاشى، وسى اقىلعا جاراسا ما،
ەمەس پە ەرجەتپەگەن بالا-شاعا؟
نە دەنەگە، نە جانعا جايلى ەمەس قوي،
وسىعان دا داۋ ايتىپ تالاسا ما؟
لايىقتى كيiم جوق پا بۇدان باسقا،
كەرەكسiز كەربەزدەنiپ بوس شاتاسپا.
اقىلدى كيiم بەرمەس، عىلىم بەرەر،
عىلىمىن ال، ونەرiن ال، مۇنى تاستا!
باق-داۋلەتتi مول بەردi جاراتىلىس،
پايدالانىپ، قىلساڭشى جاقسى جۇمىس.
تابيعاتتىڭ تاۋسىلماس قاسيەتiن
جۇرتتىڭ جۇمساپ جۇرگەنi – اقىلسىز iس.
قايدا كەتتi جارالىس بەرگەن بايلىق،
ۇستانعالى اسكەر مەن قارۋ سايلىق؟
جانى اشىماي ءالسiزدi اڭشا قىرىپ،
مەيiرiمسiز، وزبىرلىعى وسىندايلىق.
مۇنىسى ايۋاننان قالاي دەيسiڭ،
بiر جاڭا ونەر شىقسا «ءپالi-اي» دەيسiڭ.
ول ونەرمەن وزگەنi قۇلدانىپ اپ،
اياماي ءوز باۋىرىڭدى قالاي جەيسiڭ؟
كۇن كورە الماي جاقىنىڭ جاتىر ءولiپ،
شiمiركەنبەي جەمتiگiن جەيسiڭ ءبولiپ.
«عىلىم دەگەن بۇل بولسا، ادىرا قالسىن» –
دەمەسكە بارا جاتىر iشiم تولىپ.
قانەكي، اق جۇرەككە قايسىڭ جەتتiڭ؟
جەتتiم دەپ تامام جاندى تەنتiرەتتiڭ.
جيىرماسىنشى عاسىردىڭ ادامىنان
انىق تازا بiر ەلدi كورمەي ءوتتiم.
«مەن – اق جۇرەك» دەگەن ءسوز بوسقا شىعىن،
قارۋ، كۇشپەن كورسەتiپ قاسقىرلىعىن.
مىلتىق بيلەپ تۇرعاندا ءادiلەت جوق،
الداماي-اق اۋلاق ءول، جارىقتىعىم.
قارۋ، اسكەر تاستاۋدىڭ ءجونi كەلمەس،
نەگە دەسەڭ، بiرiنە-بiرi سەنبەس.
تامام ادام پەرiشتە بولماي تۇرىپ،
«ال، تۇزەلشi» دەگەنگە ەشكiم كونبەس.
ايلا، كۇش – ايۋاندىقتىڭ ەڭ جامانى،
بوقتى بوقپەن جۋعانمەن ەل تۇزەلمەس.
ار تۇزەيتiن بiر عىلىم تابىلماسا،
زۇلىمدىقتى جالعاندا ءادiل جەڭبەس.
قۇر ايتقانمەن قولىنان تۇك كەلمەيدi،
اق جۇرەكتi تازا ادام بولسا كەم-كەس.
قاس تۇزەيمiن دەپ ءجۇرiپ كوز شىعارىپ،
«قالماق ويىن» ويناۋمەن ەشتەمە ونبەس.
جاس بالانى ۇرعانمەن شىرىلداتىپ،
ويى تولماي تۇرعاندا اقىلى ەنبەس.
ارانى اشىق جالماۋىز، ارسىز توبەت،
اۋلاقتا جەمتiك جەۋدەن جيiركەنبەس.
ادامنىڭ سىرتقى دەنە جارالىسى،
ءناپسiسi ايۋانمەن انىق تەڭدەس،
بولەكتiگi – جالعىز-اق تازا اقىلدا،
ءالiڭ كەلسە، جول تاپ تا وسىنى ەمدەس!
