بايقايسىز با، وتىرىك ايتۋ قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. كەي كەزدە ءوز وتىرىگىمىزگە باسقا تۇرماق، ءوزىمىز دە سەنىپ قالامىز. باۋىرجان مومىش ۇلى اتامىز: «وتىرىكتىڭ بالىن جالاپ ءتىرى جۇرگەنشە، شىندىقتىڭ ۋىن ءىشىپ ولگەن ارتىق»، – دەپ ايتقان. نەگە؟ ءبىر اۋىز وتىرىكتە تۇرعان نە بار؟

سافۋان بين ساليم (ر.ا.) ريۋاياتىندا پايعامبارىمىزدان (س.ع.س.): «مۇسىلمان قورقاق بولا ما (مۇمكىن بە)؟ –دەپ سۇراعاندا، پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ءيا»، – دەپ جاۋاپ بەرەدى. سوڭىرا: «مۇسىلمان ساراڭ بولا ما (مۇمكىن بە)؟ – دەپ سۇراپ ەدى، اللا ەلشىسى (س.ع.س.): «ءيا»، – دەيدى. مۇسىلمان وتىرىكشى بولا ما (مۇمكىن بە)؟ – دەگەندە: «جوق»، – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن.

وتىرىكتىڭ قۇيرىعى ءبىر تۇتام دەمەكشى، ادام قانشا وتىرىك ايتسا دا، اقىرى سوڭىندا ماسقاراسى شىعادى. مىنە، سوندىقتان وتىرىكتىڭ بالىنان، شىندىقتىڭ ۋى الدەقايدا قايىرلى. ءالي بين ءابۋ تاليب (ر.ا.): «ءبىر نارسەنى بۇگىپ قالعان ادامنىڭ ءتىلى جاڭىلىپ جانە بەت الپەتىنەن بايقالىپ قالادى»، – دەگەن.

جالپى، وتىرىك ءسوزدى جاقسى نەمەسە جامان دەپ ءبولىپ-اجىراتۋعا كەلمەيدى. سونىمەن بىرگە، وتىرىك ءسوزدى ۇلكەن-كىشى دەپ تالقىلاۋعا بولمايدى. ويتكەنى، حاديستە: «وتىرىك وتىرىك بوپ جازىلادى. ءتىپتى، تيتتەي وتىرىك تيتتەي وتىرىك بوپ جازىلادى»، – دەگەن ەكەن.

ساحابا ابدۋللا بين امير (ر.ا.) بىلاي دەپ ەسكە الادى. ءبىر كۇنى (بالا كۇنىمدە) انام: «مۇندا كەل، ءبىر نارسە بەرەمىن»، – دەپ شاقىردى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ءبىزدىڭ ۇيدە وتىرعان. ول كىسى: «وعان نە نارسە بەرمەك بولدىڭ؟» – دەپ سۇرادى. انام: «قۇرما بەرمەكشى ەدىم»، – دەدى. ارداقتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ەگەر دە سەن بالاڭا ەشنارسە بەرمەسەڭ، ساعان وتىرىك ءسوز (ايتتى) دەپ جازىلعان بولار ەدى»، – دەگەن ەدى».

دەگەنمەن دە، شاريعاتتا ءۇش جاعدايدا وتىرىك ايتۋعا رۇقسات بەرەدى. بۇل اسا ماڭىزدى جانە قاجەتتى ورىندار. ونداي جاعدايدا وتىرىك ايتقان ادامعا كۇنا ەمەس، كەرىسىنشە ساۋاپ جازىلادى.

ءبىرىنشى – ارازداسىپ قالعان ەكى دوستى تاتۋلاستىرۋ ءۇشىن.

ەكىنشىسى – جاۋدان قۇتىلۋ ءۇشىن.

ءۇشىنشىسى – ەرلى-زايىپتىلاردى جاراستىرۋ ءۇشىن. ارينە، بۇل ارسىزدىق جاساپ الىپ، ونى وتىرىكپەن بۇركەۋ دەگەن ءسوز ەمەس. بۇل ءۇش جاعدايعا قاتىستى، ساحابا ايەل ءۇممۋ كۋلسۋم ۋقبا قىزى (ر.ا.): «مەن اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.): «ادامدار اراسىن تاتۋلاستىرۋ ءۇشىن جاقسى ءسوز ايتىپ، جاقسىلىقتى جايعان كىسى وتىرىكشى ەمەس» دەپ ايتقانىن ەستىدىم»، – دەسە، يبن شيھاب (ر.ا.): «ادامداردىڭ ءۇش جاعدايدان باسقا وتىرىك ايتۋىنا رۇقسات بەرىلگەنىن ەستىمەدىم، ول جاعداي: سوعىستا، ادامدار اراسىن تاتۋلاستىرۋدا جانە كۇيەۋىنىڭ ايەلىنە ايتقان ءسوزى مەن ايەلىنىڭ كۇيەۋىنە ايتقان ءسوزى»، – دەگەن ەكەن.

ال، باسقا جاعدايدا وتىرىك ايتۋ – ۇلكەن كۇنا. ءتىپتى، ادامدى ماقتاپ مارقايتۋ ءۇشىن نەمەسە ءازىل-قالجىڭعا «تۇزدىق» بولسىن دەپ وتىرىك قوسىپ جىبەرۋگە بولمايدى. يمام مۋسليم ەڭبەگىندە: «ماقتاۋشىلاردى كورسەڭدەر، بەتتەرىنە توپىراق شاشىڭدار»، – دەگەن حاديس بار.

دەمەك، «جۇرتتى كۇلكىگە قارق قىلامىن» دەپ وتىرىكتى ادەتكە اينالدىرۋعا تىپتەن بولمايدى. مۇندايدان پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ءسىز بەن ءبىزدى تىيىپ: «جۇرتتى كۇلدىرۋ ءۇشىن ءبىر اڭگىمە ايتىپ، وتىرىك سويلەيتىن ادامعا نەندەي وكىنىش (توزاق بولسىن)»، – دەپ ءۇش قايتارا ايتقان.

ءبىزدىڭ وتىرىك ايتۋعا بەيىمدىلىگىمىز ءوز ايىبىمىزدى جاسىرۋعا ارەكەت ەتۋىمىزدەن ەكەنى ايدان انىق. كەش تۇرعاندىقتان، تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەشىگەمىز. ونى جاسىرۋ ءۇشىن قوعامدىق كولىكتەن باستاپ، اۋا رايىنا دەيىن بارلىعىن كىنالى ەتىپ شىعامىز. تەك ءوزىمىزدىڭ كىنامىزدى ەشۋاقىتتا، ەشبىر جاعدايدا مويىندامايمىز. نە بولسا دا، سۋدان قۇرعاق شىعۋدىڭ امالى. دەمەك، وتىرىكتەن ارىلۋ ءۇشىن ادام بويىنداعى ءمىنىن تۇزەۋگە مىندەتتى.

قۋات ەرعالي ۇلى

سەرىك باحىت ۇلىنىڭ Facebook جەلىسىندەگى پاراقشاسىنان الىندى