سوڭعى ايدا قازاقستاننىڭ ءتۇرلى وبلىستارىندا وزدەرىنە قول سالىپ ولگەن جاسوسپىرىمدەر تۋرالى اقپارات الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزۋ تالقىلاندى. ماماندار وقۋ جىلىنىڭ سوڭىندا وقۋشىلارعا پسيحولوگيالىق سالماق تۇسىرمەۋگە شاقىرادى.

وتكەن اپتا استانا قالاسىندا كامەلەتكە تولماعان ەكى ءجاسوسپىرىم 11-قاباتتاعى پاتەردىڭ بالكونىنان سەكىرىپ قازا بولدى. قارسى بەتتەگى ءۇي تۇرعىندارىنىڭ ۆيدەوسىنا ىلىنگەن بۇل وقيعا الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءجيى تالقىلاندى.

سوڭعى ايدا اقتوبە وبلىسىندا دا بىرنەشە ءجاسوسپىرىمنىڭ ءتۇرلى جولدارمەن وزدەرىنە قول جۇمساعاندارى تۋرالى اقپارات تارادى. بۇل قايعىلى وقيعالارعا قاتىستى ءتۇرلى بولجامدار جاسالدى، سونىڭ ىشىندە «وقۋشىلاردىڭ سۋيسيدكە بارۋىنا ۇبت-نىڭ دا اسەرى كوپ» دەگەن پىكىرلەر ايتىلدى.

مامىردىڭ 15-ىندە وسى وقيعاعا قاراي مالىمدەمە جاساعان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى سايات ءنۇسىپوۆ «ۇبت ناتيجەسىنە بايلانىستى بىردە-بىر سۋيسيد بولماعان» دەپ مالىمدەدى.

ازاتتىق ءتىلشىسى جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ اراسىنداعى سۋيسيد تۋرالى دارىگەر-پسيحوتەراپيەۆتەرمەن، ورتا مەكتەپ پسيحولوگتارىمەن سويلەسىپ، بۇل قۇبىلىستىڭ وقۋ جىلى اياقتالاتىن كەزدە نەلىكتەن نازارعا ءجيى ىلىنەتىنى تۋرالى پىكىرلەرىن ءبىلدى.

استانا قالاسىنداعى «سالاۋاتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ» ورتالىعىندا دارىگەر پسيحوتەراپيەۆت قىزمەتىن اتقاراتىن نازگۇل شىدەرحان قىزى بۇل ماسەلەنى بىرنەشە جىلدان بەرى زەرتتەپ كەلە جاتقانىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، قازاقستاندا جىلىنا شامامەن ورتا ەسەپپەن 200-گە جۋىق ءجاسوسپىرىم وزىنە قول سالادى.

– بۇل كورسەتكىش ءار جىلى ءارتۇرلى. ءبىراق سوڭعى ءۇش جىلداعى ديناميكاسى وسىلاي، – دەيدى ول.

ماماننىڭ ايتۋىنشا، جاسوسپىرىمدەردىڭ وز-وزىنە قول جۇمساۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى – رۋحاني كۇيزەلىس. – رۋحاني كۇيزەلىسكە ءارتۇرلى جايتتار سەبەپ بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن، ۇبت تاپسىرار الدىنا اتا-انا بالا پسيحولوگياسىنا سالماق سالىپ، «قايتسەڭ دە جوعارى بالل جينايسىڭ» دەگەن تالاپ قويادى. اسىرەسە بۇل تالاپ ساباقتى جاقسى وقيتىن بالالارعا ەرەكشە اسەر ەتەدى. سوندىقتان ۇزدىك وقۋشىلار اراسىندا سۋيسيد كورسەتكىشى باسقالاردان كوپ، – دەيدى ول.

پسيحوتەراپيەۆتىڭ پايىمداۋىنشا، اتا-انانىڭ بالا پسيحيكاسىن تۇسىنۋگە ۇمتىلماۋى، وعان سۇيەنىش بولۋدىڭ ورنىنا وتباسىندا ءتۇرلى جانجال شىعارۋى دا سۋيسيدكە ءبىر سەبەپ.

– مۇنداي وتباسىنداعى جاسوسپىرىمدەر كۇيزەلىسكە ۇشىراعاندا ينتەرنەتتەن سۋيسيد جاساۋدىڭ جولدارىن ۇيرەتەتىن اقپاراتتارمەن تانىسادى. ءبىراز ۋاقىت اقپارات جيناپ، ىشتەي ولىمگە دايىندالادى، – دەيدى نازگۇل شىدەرحان قىزى.

الماتى وبلىسى تالعار اۋدانىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ءاتى-جونىن اتاماۋدى وتىنگەن مۇعالىمدەرىنىڭ ءبىرى دە وسىعان ۇقساس پىكىر ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، بىرنەشە ايعا سوزىلاتىن ۇبت-عا دايىندىق كەزىندە تەك اتا-انالار ەمەس، جاقسى كورسەتكىشكە مۇقتاج مۇعالىمدەر دە تالاپ-تىلەكتى كۇشەيتەدى.

– سول سەبەپتى باسقا ساباقتى جيىپ قويىپ، مۇعالىمدەر وقۋشىلاردى تەك تەستكە دايىندايدى. «سەنىڭ جوعارعى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋىڭ مەكتەپتىڭ اتىن شىعارادى، ەگەر وتە الماساڭ، ۇياتقا قالدىراسىڭ» دەگەن سوزدەر جەڭىل ايتىلا سالعانىمەن جاسوسپىرىمدەرگە قالاي دا اسەر ەتەدى، – دەيدى ول.

قازاقستاندا وزىنە قول جۇمساپ قازا بولعان جاسوسپىرىمدەردىڭ ناقتى سانى تۇرلىشە ايتىلادى. 2012 جىلى باس پروكۋراتۋرا تاراتقان مالىمەتكە قاراعاندا سول جىلى 267 ءجاسوسپىرىم سۋيسيدتەن ولگەن. وسىعان وراي 2012 جىلى كۇزدە ءماجىلىس دەپۋتاتى داريعا نازاربايەۆا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە ارنايى سۇراۋ دا سالعان. ءبىراق سول كەزدەگى مينيستر باقىتجان جۇماعۇلوۆ تا «سۋيسيدكە ۇبت-نىڭ قاتىسى جوقتىعىن» مالىمدەگەن.

جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيسيد ماسەلەسىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى 2014 جىلى كۇزدە دە تالقىلاپ، «قازاقستاننىڭ سۋيسيد جاساۋ بويىنشا الەمدە 10-ورىن الاتىنىن»، ال جاسوسپىرىمدەر اراسىندا «الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە ەكەنىن» مالىمدەگەن. ​

ازاتتىق ءتىلشىسى باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپ كوميتەتىنە حابارلاسقانىمەن سۋيسيد تۋرالى رەسمي دەرەكتەردى بىردەن الۋ مۇمكىن بولمادى. سوڭعى ايدا ءۇش وقۋشىسى سۋيسيدتەن قازا بولعان اقتوبە وبلىسىنىڭ رەسمي ورىندارىنان دا پىكىر ءبىلۋ قيىنعا سوقتى.

اقتوبە قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ جاسوسپىرىمدەر تاربيەسىنە جاۋاپتى مامان-پسيحولوگى روزا كولجانوۆا «سۋيسيد ماسەلەسىنە قاتىستى اقپاراتتاردىڭ وتە قۇپيا ەكەنىن» ايتىپ، قانداي دا ءبىر پىكىر ايتۋدان باس تارتتى.

رەسمي ورىنداردىڭ جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيسيد ماسەلەسىمەن قالاي شۇعىلداناتىنى تۋرالى مالىمەت تە جوقتىڭ قاسى بولىپ شىقتى. ءبىراق بۇل قۇبىلىستىڭ الدىن الۋعا شاقىرىپ، ارنايى مامانداردىڭ قوعامدىق لەكسيالارىن ۇيىمداستىرىپ جۇرگەن بەلسەندىلەر بار ەكەن. الماتى قالاسىنداعى «ەل شەجىرە» ۇەۇ-نىڭ مۇشەسى ايبەك ءنابي الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ ىشكى ساياسات بولىمىمەن بىرلەسىپ سۋيسيدكە قارسى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جاساپ جۇرگەنىن ايتادى.

ونىڭ سوزىنشە، سۋيسيدكە قارسى ۇگىت-ناسيحاتقا اكىمدىكتىڭ ىشكى ساياسات ءبولىمى كەلىسىم بەرگەن سوڭ «ەل شەجىرە» ۇيىمى ورتا مەكتەپتەر مەن كىتاپحانالارعا بارىپ، پسيحولوگ مامانداردىڭ جاسوسپىرىمدەردى ومىرگە ىنتالاندىراتىن ارنايى لەكسيالارىن ۇيىمداستىرعان.

بەلسەندىنىڭ ايتۋىنشا، 10 مەكتەپتە لەكسيالار وقىلىپ، جاستارمەن كەزدەسۋ وتكەن.  – بۇل شارانى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاستىرامىز. ءومىردى ءسۇيۋ، ومىرگە كەلگەنىڭە وكىنبەۋ، ۋاقىتشا كۇيزەلىستەردەن شىعۋ تاسىلدەرى تۋرالى مامانداردىڭ لەكسيالارى جاسوسپىرىمدەرگە ۇناعان سياقتى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، سۋيسيدپەن كۇرەسۋدىڭ بۇل دا ءبىر امالى، – دەيدى ول.

«ەل شەجىرە» قوعامدىق ۇيىمى ماماندارىنىڭ «ءسۋيسيدتىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرى» دەگەن تاقىرىپتا لەكسياسىن تىڭداعانداردىڭ ءبىرى قاسىم بيجان الماتى قالاسىنداعى سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ كوللەدجىنىڭ 1-كۋرسىندا وقيدى. ونىڭ سوزىنشە، باستاپقىدا كوللەدج وقىتۋشىلارى لەكسياعا جىبەرگەندە مۇنداي ءدارىستىڭ نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن تۇسىنبەگەن.

– لەكسيا تىڭداعاننان كەيىن قىزىعۋشىلىعىمىز وياندى. ويتكەنى ارامىزدا اۋىلدان ەندى عانا كەلىپ، ءالى قالا ءومىرى مەن جاڭا ورتاعا ۇيرەنە الماي جۇرگەندەر دە بار. ونداي توماعا-تۇيىق بالالاردىڭ مىنەز-قۇلقىنىڭ اشىلىپ، ومىرگە قۇلشىنىسىن وياتۋعا سەپتىگى تيەدى ەكەن. ۇبت تاپسىرىپ، جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسە الماي وكىنىپ جۇرگەندەردى دە سەرپىلتەدى. الدىمىزدا ءالى تالاي تەست بار، سوندىقتان ءومىردىڭ ءبارىن تەستپەن عانا بايلانىستىرماۋ قاجەتتىگىن وسىنداي لەكسيالاردان تۇسىندىك، – دەيدى ول.