ساحابا يبن ماسۋد بىلاي دەيدى: «مەن ءار كۇنى كۇن باتىپ اجالىم جاقىنداعانىن سەزەمىن. ەگەر مەن سول كۇندى ەشبىر يگى امالسىز وتكىزەتىن بولسام وندا مەن ءۇشىن ورنى تولماس وكىنىش سول بولادى» 

راسىندا ايلاردىڭ سۇلتانى بولعان قاسيەتتى رامازان ايىندا ورازا ۇستاۋ ءاربىر ءيىسى مۇسىلمان ءۇشىن ەرەكشە قۇلشىلىق ءارى ولشەۋسىز ساۋاپقا كەنەلەتىن بەرەكەلى اي بولىپ سانالادى. بۇل ايدا ورازالى ادامنىڭ ءاربىر يگى ىستەرى ءۇشىن بەرىلەتىن ساۋاپتىڭ كوپتىگى سونشا ول تەك اللا تاعالانىڭ قۇزىرىندا عانا بەلگىلى بولادى.

رامازان ايى - بۇل مومىن مۇسىلماننىڭ ۇيىنە ۇزاق ساعىندىرىپ كەلەتىن قوناق سەكىلدى. جىل ون ەكى ايعا سوزىلعان مەزگىلدە ءبىر ايدا شوق جۇلدىزداي نۇرىن شاشىپ كەلىپ ونىڭ وتىز كۇنى كوپ كۇتتىرگەنىمەن كەتۋى تەز جولاۋشى ىسپەتتى.

وسىلايشا رامازان پەندەنىڭ ون ءبىر ايدا جاساعان جاقسى امالى ءۇشىن سىياقى بەرىپ ال، جامان امالىن جاسىراتىن يگى اي. سوندىقتان كەز كەلگەن مۇسىلمان بۇل ايدا ءوتىپ جاتقان ءاربىر ساعاتتىڭ ءقادىرىن ءبىلىپ مول ساۋاپقا كەنەلۋدىڭ جولىن قاراستىرۋ كەرەك.

مەن وسى ماقالامدا وتىز كۇن ورازادا اللانىڭ راحىمىنا بولەنەتىن جاقسى امالداردى ءتىزىپ ءبىر كۇندىك جۇيەلىك كەستە رەتىندە كورسەتسەم دەيمىن. سەبەبى، ادام بالاسى پەندە بولعاننان كەيىن كۇندەلىكتى جۇيەمەن ءجۇرۋدى ادەتكە اينالدىرماسا ونىڭ بويىندا جالقاۋلىق پەن ۇمىتشاقتىق قاسيەتتەرى باسىم بولۋى ابدەن مۇمكىن.

رامازاننىڭ ءاربىر كۇنىن جاقسى امالمەن وتكىزۋدى ادەتكە اينالدىرۋىمىز قاجەت. ويتكەنى، بۇل ۋاقىت بىزدەر ءۇشىن اللاعا جاقىن بولۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءساتى. سوندىقتان ءبىر كۇندىك تومەندەگىدەي كەستە ءتۇزىپ سول بويىنشا امال ەتۋگە تىرىسايىق اعايىن.

تاڭعى ءسارى

كەي مۇسىلمان باۋىرلار ءسارىسىنى تارك ەتىپ تەك اۋىز اشۋعا عانا كوڭىل بولەدى. مۇنىڭ ەكى عانا سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى، تۇندە ۇيقىدان تۇرۋعا قينالادى نەمەسە ەكىنشىسى، ءسارىسىنىڭ نەگىزگى ماقساتىن بىلمەيدى.

شىن مانىندە تاڭعى ءسارىنى ءىشۋ ول ورازالى ادامنىڭ سول كۇندەگى باستى قادامى. ويتكەنى، مۇندا بەرەكە مەن ساۋاپ ءارى دىندە ونىڭ وزىندىك ورنى بار. بۇل جايىندا پايعامبار (س.ع.س) بىلاي دەپ كەتكەن: «ءسارى ىشىڭدەر، راسىندا وندا بەرەكە بار». سوندىقتان ءاربىر ءسارىنى ىشۋگە تىرىسۋ كەرەك.

تاڭ نامازى

مۇسىلمان ءوزىن تاڭ نامازعا ەرتە تۇرۋ ءۇشىن الدىن الا ەرتە جاتىپ دايىندالۋ كەرەك. تاڭ نامازعا تۇرعان كىسى جاقسىلاپ دارەتىن الىپ ازان ايتىلماس بۇرىن قوسىمشا (ءناپىل) نامازدار وقىسا وتە جاقسى بولادى.

ناماز ۋاقىتى كىرگەننەن كەيىن العاشقى ەكى باس سۇننەتىن ۇيدە وقىپ العان دۇرىس. سەبەبى، مۇحاممەد ﷺ پايعامبار ءوز سوزىندە بىلاي دەگەن: «تاڭ نامازىنىڭ ەكى باس راكاعاتى دۇنيەنىڭ بارلىق جاقسىلىعىنان ارتىق» (مۋسليم ريۋاياتىنان). ال، وسى ەكى باس راكاعاتتا پايعامبار ﷺ  «كافيرۋن»، «ىقىلاس» سۇرەلەرىن وقىعان.

سونىمەن قاتار تاڭ نامازىنىڭ ەكى باس پارىزىن مۇمكىن بولعانشا مەشىتكە بارىپ جاماعاتپەن وقىعان ابزال. بۇل جايىندا اللا ەلشىسى ﷺ بىلاي دەگەن: «ەگەر دە تۇنگى مەن تاڭعى (نامازدى) قۇلشىلىقتى جاماعاتپەن وقۋدىڭ جاقسىلىعىن بىلگەن بولساڭدار ەدى سەندەر وعان (مەشىتكە جاماعاتپەن وقۋعا) ەڭبەكتەپ بولسا دا بارار ەدىڭدەر» (تيرميزي ريۋاياتىنان).

نامازدان كەيىن مۇمكىندىگىنشە كۇن شىققانعا دەيىن مەشىتتە قالىپ اللاھتى زىكىر ەتۋدى جالعاستىرۋ كەرەك. بۇل جايىندا پايعامبار ﷺ بىلاي دەگەن: «كىمدە كىم تاڭ نامازىن جاماعتپەن وقىپ سودان كەيىن كۇن شىققانشا اللانى زىكىر ەتۋمەن بولىپ كەيىن (كۇن شىققاننان كەيىن) ەكى باس ناماز وقىسا ول ادام ءۇشىن قاجىلىپ پەن ۋمرا امالدارىن تولىق وتەگەن ساۋاپتارى جازىلادى» (تيرميزي ريۋاياتىنان).

 جۇمىسقا نەمەسە ساباققا بارۋ

جۇمىسقا نەمەسە ساباققا بارۋدىڭ الدىندا ءبىرشاما ۇيىقتاپ الۋعا دا بولادى. ويتكەنى، ورازالى ادامنىڭ نامازعا تۇرۋى قانداي ساۋاپتى ءىس بولسا ونىڭ بەلگىلى سەبەپپەن ۇيىقتاۋى دا سونداي ساۋاپتى بولادى.

بۇل جايىندا مۋاز يبن جابال بىلاي دەگەن: «مەن ۇيىقىمنان تۇرعانىم ءۇشىن ساۋاپ السام ۇيىقتاعانىم ۇشىندە ساۋاپ الامىن». بۇل جەردەگى ۇيقى ماسەلەسى تەك ورازالى ادامعا قاتىستى.

ەگەر دە كەز-كەلگەن مۇسىلمان تۇنگى (تاحادجۋد) نامازىنا تۇرۋ ءۇشىن نەمەسە باسقا دا ءبىر يگى امالىن جاساۋ ءۇشىن الدىن الا كۇندىز ۇيىقتاپ تىنىعاتىن بولسا ول سول ءۇشىن ساۋاپ الادى.

ال، ەشبىر سەبەپسىز ورازامىن دەپ ۇيىقتاي بەرۋ ول مۇسىلماندىققا جات دۇنيە جانە جالقاۋلىقتىڭ كەسىرى.

رامازان ايى كەلۋىمەن ەشبىر ادام جۇمىسىن نە ساباعىن توقتاتۋعا بولمايدى. قانداي قۇلشىلىق امالى بولماسىن دۇنيە تىرشىلىگى قاشاندا ءوز ورنىمەن جالعاسىن تابۋى قاجەت.

ورازالى ادام رامازان ايىن سەبەپ قىلىپ قىزمەتىنەن نە وقۋىنان باس تارتۋعا بولمايدى. اللا ەلشىسى ەڭبەك ەتۋ جايىندا بىلاي دەگەن: «جۇمىس ىستەپ ەڭبەكپەن تاپقان استى جەۋ ول وتە قايىرلى. ويتكەنى، ءداۋىت پايعامبار ءوزى ەڭبەك ەتىپ اس ىشەتىن» (تيرميزي ريۋاياتىنان).

سونداي-اق، ءبىلىم ىزدەنۋگە بايلانىستى دا پايعامبار ﷺ بىلاي دەگەن: «كىمدە كىم ءبىلىم جولىنا تۇسسە اللاھ ونىڭ ءجانناتقا كىرەر جولىن جەڭىلدەتىپ قويادى» (مۋسليم ريۋاياتىنان).

 قۇران وقۋ

رامازان ايىندا مۇمكىندىگىنشە قۇران كارىمدى ءجيى وقۋدى ادەتكە اينالدىرعان ءجون. سەبەبى، مۇنداي ساۋاپقا تولى ناۋقان ايدا قۇراننىڭ ءاربىر ارىپىنە ساۋاپ ەسەلەنىپ جازىلادى ءارى قيامەت كۇنى سول وقىلعان قۇران ءوزىن وقۋشىعا شاپاعاتشى بولادى. بۇل جايىندا پايعامبار ﷺ بىلاي دەگەن: «قۇران وقىڭدار راسىندا ول قيامەت كۇنى ءوزىن وقۋشىعا شاپاعاتشى بولادى»، «كىمدە كىم اللانىڭ كىتابىنان ءبىر ءارىپ وقيتىن بولسا سوعان ساۋاپ جازىلادى. سونداي-اق، ول ساۋاپ ون ەسەگە كوبەيتىلەدى» (مۋسليم ريۋاياتىنان).

 بەسىن نامازىن وقۋ

جالپى، رامازاندا ءاربىر نامازدى ءوز ۋاقىتىمەن جانە بەكىتىلگەن سۇننەت نامازدارىمەن قوسا وقىعان جاقسىراق. بۇعان بايلانىستى پايعامبار ﷺ بىلاي دەگەن: «اللانىڭ الدىندا ەڭ جاقسى امال ول ۋاقىتىلى ورىندالعان ناماز»، «كىمدە كىم ءبىر كۇندە ون ەكى راكاعات (سۇننەت) ناماز وقىسا ول ءۇشىن ءجانناتتا ءزاۋلىم ءۇي سالىنادى» (مۋسليم ريۋاياتىنان).

 ءدىني ءبىلىم الۋعا ۇمتىلۋ

ورازالى ادام ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى قۇلشىلىعى، تىرشىلىگىمەن قاتار ءدىني ءبىلىم الۋعا دا تالپىنىس جاساۋى كەرەك. سەبەبى، يسلامدا ءبىلىم ىزدەنۋدىڭ ورنى قاشاندا ەرەكشە ءارى ءجانناتقا جەتەلەيتىن امالداردان ەكەنىن جوعارىدا ەسكەرىپ كەتتىم.

سوندىقتان بۇل ايدا از دا بولسا ءدىني ءبىلىم الۋعا ىنتالانۋ كەرەك. بۇل جايىندا اللاھ ەلشىسى ﷺ بىلاي دەگەن: «كىمدە كىم مەشىتكە بەتتەپ ول جاقتان ءبىر جاقسىلىق ۇيرەنىپ قايتۋدى نەمەسە ۇيرەتۋدى كوزدەسە ول ادام ءۇشىن قاجىلىق امالىن تولىق ورىنداعان ساۋابى جازىلادى» (تاباراني ريۋاياتىنان).

 اسر نامازى

بۇل نامازدى دا مۇمكىندىگىنشە مەشىتتە جاماعاتپەن ورىنداۋعا تىرىسۋ كەرەك. سەبەبى، پايعامبار ﷺ بۇل جايىندا بىلاي دەگەن: «جالعىز وقىعان نامازدان جاماعاتپەن وقىعان ناماز جيىرما جەتى ەسە قايىرلى» (بۋحاري ريۋاياتىنان).

سونىمەن قاتار كۇندەلىكتى ورىندالعان بەس ۋاقىت ناماز بۇل كەز-كەلگەن جاماندىقتىڭ بەتىن قايتارۋشى بولىپ تابىلادى. بۇل جايىندا «حۋد» سۇرەسىنىڭ 114ء-شى اياتىندا بىلاي دەلىنەدى: «(مۇحاممەد) كۇندىزدىڭ ەكى جاعىندا (تاڭ جانە ەكىنتى نامازى)، ءتۇننىڭ كۇندىزگە تاياۋ كەزىندە (اقشام، تۇنگى) نامازىن تولىق ورىندا. شىنىندا جاقسى امالدار، جامان امالداردى جويادى. بۇل تۇسىنگەندەر ءۇشىن ءبىر ناسيحات».

اۋىزاشار جانە ءۇي شارۋاسى

اقشام نامازىن ورىنداپ اۋىز اشاردا اينالاداعى ورازالى ادامدارعا مۇمكىندىگىنشە اۋىزاشار بەرىپ نەمەسە سولارعا قىزمەت كورسەتۋ كەرەك. سەبەبى، ءاربىر ورازالى ادامنىڭ اۋىزىن اشتىرۋ، ولارعا قىزمەت ەتۋ سانسىز ساۋاپقا جەتەلەيدى.

سونىمەن قاتار اۋىزاشار الدىندا مىندەتتى تۇردە قوسىمشا دۇعا ەتۋ كەرەك. سەبەبى، ول ۋاقىتتا ايتىلعان دۇعا قايتارىلمايدى. سونان سوڭ وتباسى شارۋىسىنا دا كوڭىل بولگەن ءجون نەمەسە وقۋ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ كەرەك. ويتكەنى ورازا باسقا شارۋالاردى تارك ەتۋگە سەبەپ بولا المايدى.

 قۇران وقۋ

وتىز كۇن رامازاندا اراب ءتىلىن جۇگىرتىپ وقي الاتىن كىسى قۇراندى تولىق وقىپ شىققانى ابزال. قۇران وقۋدى كۇندە ادەتكە اينالدىرىپ كەم دەگەندە ءبىر كۇندە ءبىر پارا وقىپ وتىرعان جاقسى. وسىلايشا وتىز كۇندە تولىق قۇراندى وقىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بولادى.

قۇپتان جانە تاراۋح نامازى

رامازان ايىنىڭ وزگە ايلاردان ەرەكشەلىگىنىڭ ءبىرى ورازا ۇستاۋ بولسا قۇلشىلىقتا ونىڭ ەرەكشەلىگىنىڭ ءبىرى ول تاراۋح نامازى. «تاراۋيح» ءسوزىنىڭ ءوزى اراب ءتىلىندى «دەمالۋ، راحاتتانۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

سوندىقتان بۇل نامازدى وقۋدى نيەتتەنگەن كەز-كەلگەن مۇسىلمان ەشبىر قيىنشىلىقسىز ءوزىن راحات سەزىنۋ ارقىلى شىنايى ىقىلاسپەن، نيەتپەن ورىنداۋ كەرەك بولادى.

اللا ەلشىسى ﷺ مەشىتكە بارىپ ناماز وقۋ جايلى بىلاي دەيدى: «كىمدە كىم تازالانىپ اللانىڭ ۇيىنە پارىز امالىن (نامازدى) ورىنداۋعا باراتىن بولسا ونىڭ ءار باسقان قادامى ارقىلى جاماندىقتارى كەشىرىلىپ ەكىنشى باسقان قادامى ارقىلى اللانىڭ الدىندا دارەجەسى جوعارىلايدى» (مۋسليم ريۋاياتىنان).

سونداي-اق، تاراۋح نامازىن تولىق وقۋعا بايلانىستى پايعامبار ﷺ بىلاي دەگەن: «كىمدە كىم يماممەن بىرگە نامازعا تۇرىپ بىرگە اياقتاسا ول ادام ءۇشىن ءتۇنى بويى وقىلعان نامازدىڭ ساۋابى جازىلادى» (تيريزي ريۋاياتىنان).

بۇدان بولەك بۇل قاسيەتتى ايدا ساۋاپ ىزدەنۋشىگە باسقا دا جاقسىلىق امالدارى بار. ماسەلەن، وتباسى، تۋعان-تۋىستارمەن جاقسى قارىم قاتىناستا بولىپ ولاردىڭ ۇيلەرىن زيارات ەتۋ، جەتىم-جەسىردىڭ باسىنان سيپاۋ، مۇقتاج جاندارعا قول ۇشىن بەرۋ، جاقسىلىققا شاقىرىپ جاماندىقتان تىياتىن قادامدار جاساۋ سەكىلدى يگى امالداردىڭ بارلىعى دەرلىك قيساپسىز ساۋاپ كەپىلى. ال، مۇنداي ساۋاپتار ءوز كەزەگىندە جامان امالداردى جويىپ وتىرادى «شىنىندا جاقسى امالدار، جامان امالداردى جويادى» (حۋد، 114).

سوندىقتان وسىنداي ساۋاپقا تولى ناۋقان ايدا ءاربىر ساعاتتى قادىرلەپ ونى جاقسى امالمەن تولتىرىپ جاقسىلىقتا قاشاندا باسەكەلەسۋ كەرەك. سەبەبى، اللا تاعالا ءوزىنىڭ مۇنداي قۇلدارىن «مۋمينۋن» سۇرەسىنىڭ 61ء-شى اياتىندا: «مىنە ولار جاقسىلىقتاردا جارىسادى جانە ولار ونىڭ وزاتتارى»، دەپ سيپاتتاعان.

دەرەككوز: kazislam.kz

جالعاس اسحات ۇلى، ءدىنتانۋشى

ۇسىنعان: اسەل بولات قىزى