1
بۇل جىگىتتىڭ اتى - ەرسىن. التايدىڭ ارعى بەتىنەن ارقا توسىنە – اقمولا وبلىسى، قورعالجىن اۋدانىنا وتباسىمەن كوشىپ كەلگەن ازامات. كوشى-قون زاڭىنىڭ «جۇمساقتاۋ» كەزىندە وسى تراكتورىن كەدەننەن كەدەرگىسىز الىپ وتكەن ەكەن. مىنە، سول كىشكەنتاي عانا تىرتىلداقتىڭ قىزىعىن بۇگىن بۇكىل ءبىر شاعىن اۋىل كورىپ وتىر دەسەدە بولادى: ءۇيىلىپ قالعان قوقسىقتى تاسۋ ەرسىنجاننىڭ موينىندا. باۋ-باقشالىق جەردى دە ەكى اينالسا بولدى، اۋدارىپ تاستايدى...
التاي ءوڭىرىنىڭ قىسى ارقانىكىنەن اسىپ تۇسپەسە، كەم سوقپايدى. سوعان داعدىلانعان قانداسىمىز العاش كوشىپ كەلگەن جىلى وسى تەحنيكاسىنىڭ ارقاسىندا ءشوپتى وزگەلەردەن مولىراق جيادى. ءوز اتىندا جەرى جوق، ارينە. اۋىلداستارىنان قالعان-قۇتقاننىڭ قولىنا ىلىنگەنىن قوراسىنا تىرماشتاپ تاسي بەرگەن عوي. سول جىلى تاعى جىلى جاڭا قونىستىڭ قىسىن بايقاپ كورۋ ءۇشىن مالدى كوپ ساتىپ الماي، بىر-ەكى باسپەن عانا ءالىپتىڭ ارتىن باققان ەكەن.
بۇل – 2010 جىل بولاتىن.
سول جىلى، شىنىمەن دە، ايتا قالسىن قىس بولادى. سولتۇستىكتە قار قالىڭ جاۋىپ، بۇكىل مال قولعا ەرتە قارايدى. سارىارقانى مەكەن ەتكەن ەلدىڭ ءتورت تۇلىگى قىس ورتاسى اۋا بەرە تۇگەل اشىعادى. ونسىز دا كەش كەلەتىن كوكتەم ءتىپتى ەركە قىزداي سوزىلىپ جاتىپ الادى...
قازاق ءۇشىن «مال قايعىسى – جان قايعىسى!». اۋىلدىڭ كۇن كورىسى دە سول ازىناۋلاق قاراڭ-قۇراڭ. شوپتەن قىسىلعان كورشىلەر اقشاسىن سىتىرلاتىپ، ەرسىننەن ءشوپ ساتىپ بەرۋدى وتىنەدى. ءىرى قاراسىن امان الىپ قالۋ ءۇشىن ءبىر اربا ءشوپتى ءبىر قارانىڭ قۇنى دەسە دە الۋدان تايىناتىن ءتۇرى جوق حالىقتى كورىپ، ورالمان جىگىت وقىس شەشىم جاسايدى.
– قۇرمەتتى تۋىسقاندار، مەن بۇل ءشوپتى ءبىر جاقتان ساتىپ العام جوق. وزدەرىڭىز ۇسىنعان وسى دالادان شاۋىپ، جيناعام. بىلايشا ايتقاندا، سىزدەردىڭ ءوز شوپتەرىڭىز بۇل! ءبىر اۋىلدا وتىرعان سوڭ، ءتابيعاتتىڭ توسىن اپاتى بارىمىزگە ورتاق. ءبىر بۇزاۋلى سيىرىما اناۋ ءبىر ۇيمەك جەتەدى. ال، قالعانىن وزدەرىڭىز كەلىسىپ، ءبولىسىپ الىڭىزدار. اقشالارىڭىزدىڭ كەرەگى جوق، تەگىن بەردىم! – دەيدى.
مىنە، سودان بەرى دە تورت-بەس جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. ەرسىن كەلە سالىپ، تۇراقتى تىركەۋگە تۇرعان. ەندى ازاماتتىق الۋدى كۇتىپ ءجۇر. سوعان بايلانىستى، شابىستىق جەر شەشىلىڭكىرەمەي تۇرعان كورىنەدى. ءىرى قارانىڭ سانى بولسا، جيىرمانىڭ ۇستىندە. اپات ۇمىتىلدى. ءبىراق، «اشارشىلىقتا جەگەن قۇيقانىڭ ءدامى» اۋىلداستاردىڭ اۋزىنان ءالى كەتەر ەمەس. تراكتورشى جىگىت قاي جەردەن ءشوپ شاۋىپ الام دەسە، شاعىن اۋىلدا قولىن قاعىپ جاتقان ەشىم جوق، اشەيىن «جاسىل شىراق». نىساپتى بالا دا «بەردى دەگەن وسى!» دەپ ولىپ-وشپەيدى، بۇكىل اۋماقتى تەرى سۇيرەتكەندەي ەتۋدەن اۋلاق، شامالاپ قانا شاۋىپ الادى... ەڭ باستىسى – قايدا جۇرسە دە قايماعى بۇزىلماعان اۋىل قازاعىنىڭ بەرەكەسىن ايتساي!
2
بۇل اڭگىمەنى ماعان وتكەندە دەنساۋلىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىندە اشىلعان جينالىستا قارلىعاش دەگەن اپاي ايتىپ بەردى.
وتكەن جىلى ما، الدە ودان دا بۇرىنىراق پا ەكەن، جۇڭگو مەن ماڭعوليادان كەلگەن 30 ورالمان ستۋدەنت سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى جوعارى وقۋ ورنىنا دايىندىق كۋرسقا بولىنەدى. كۇجاتتارىن وتكىزىپ، جاتاقحاناعا تۇرعان سوڭ، ازىق-تۇلىك، كەرەك-جاراق الۋ ءۇشىن بالالار ساتىرلاپ كوشەگە شىقپاي ما؟! جاقىن ماڭداعى دۇكەنگە كىرسە، ساتۋشى قازاقشانى قاقپايتىن بولىپ شىعادى. توپ بالا سونىمەن قاناتتاس تۇرعان ەكىنشى دۇكەنگە باس سۇعادى، تاعى ورىسشا. ەر كەزەگى ۇشكە دەيىن دەپ، ورىمدەي قىز-جىگىتتەر ساۋسىلداپ كوشەنىڭ ارعى بەتىندە تۇرعان ءۇشىنشى دۇكەننىڭ بوساعاسىن اتتايدى. قۇدايعا شۇكىر، بۇل دۇكەننىڭ ساتۋشىسى بىر-ەكى قايىرىم قازاقشاعا ءتىلى كەلەتىن جان بولىپ كەزىگەدى. سول كۇننەن باستاپ، وتىز جاس بار كەرەكتىسىن وسى دۇكەننەن الىپ تۇرادى. كۇن وتكەن سايىن ساتۋشىنىڭ دا ءتىلى شىعىپ، ەمىن-ەركىن سويلەسە باستايدى. ءبىر ەمەس، ەكى ەمەس، ءۇش ەمەس، باقانداي وتىز بالا كۇندەلىكتى كىرىپ-شىعىپ تۇرعان سوڭ، بۇل دۇكەننىڭ دە زات اينالىمى تەزدەپ، ساۋداسى كۇسەتتەنە تۇسەدى عوي. سونى بايقاعان انا ەكى دۇكەننىڭ «قىزعانىشى» قوزادى. دەرەۋ قازاق ءتىلدى ساتۋشى قويعانىن، ەندىگى جەردە ساۋدانى مەملەكەتتىك تىلدە جاسايتىندىقتارىن ۇلكەن ارىپپەن تاقتايشاعا ايشىقتاپ تۇرىپ جازىپ، ماڭدايشاسىنا ىلە قويادى...
اللا قالاپ، كوش تىزگىنى اعىتىلىپ جاتسا، الىستان كەلەتىن اعايىنمەن-اق قازاق ءتىلىنىڭ ماسەلەسى شەشىلگەلى تۇر!
اۋىت مۇقيبەك
استانا
