رەسەي استاناسىنىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان كونە كينوتەاترلارىنىڭ ءبىرى «يلليۋزيون» بۇگىندە ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى كينوتۋىندىلارىن كورسەتۋدە. العاشقى بوپ سايىن دالانىڭ قۇدىق قازۋشىلارى تۋرالى تۇسىرىلگەن «شىڭىراۋ» ءفيلمى كورسەتىلدى. قيىن وتباسىلىق قارىم-قاتىناستار مەن ەكى ءجاسوسپىرىمنىڭ ماحابباتى اياسىندا وربىگەن بۇل وقيعانىڭ اۆتورى ايگىلى ادەبي پروزانىڭ شەبەرى، قازاقتىڭ حالىق جازۋشىسى ءابىش كەكىلبايەۆ. ماسكەۋلىك كينو اپتالىعى ابىزدىڭ 80-جىلدىعىنا ارنالىپ وتىر.
كەشتى اشقان قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ، مەملەكەت قايراتكەرى جانە ۇلى جازۋشى ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ تۇلعاسى حالقىمىز ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى جانە قازىرگى قازاقستاننىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ول ەلىمىزدىڭ ادەبي مۇراسىنا ۇلەس قوسىپ قانا قويماي، تەرەڭ ويشىل جانە رۋحاني-ادامگەرشىلىك دامۋدىڭ بيىك باعدارشىسى رەتىندە جادىمىزدا قالدى. بۇگىن ءبىز ماسكەۋدە قازاق كينوسىنىڭ اپتالىعىن باستاۋدامىز. سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا جازۋشىنىڭ ەڭ جاقسى تۋىندىلارىنىڭ بىرىنە نەگىزدەلگەن فيلم ۇسىنىلادى، - دەدى ەلشى.
سونىمەن قاتار، رف مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى پاۆەل ستەپانوۆ ماسكەۋدەگى قازاقستاندىق كينو اپتالىعىنىڭ باعدارلاماسى وتە اۋقىمدى جانە ءتۇرلى جانردى قامتىعانىنا نازار اۋداردى.
– مەن كورسەتىلەتىن بارلىق فيلمدەردى كورگىم كەلەدى. باعدارلاما زاماناۋي قازاقستاندىق كينو كەلبەتىن كورسەتەتىندەي ەتىپ تاڭدالادى. ءبىز قازاقستانمەن مادەني، گۋمانيتارلىق جانە كينو سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا ۇلكەن كوڭىل بولەمىز. كوركەم فيلمدەردىڭ بىرلەسكەن ءوندىرىسى تۋرالى دا ويلاۋدامىز. مەنىڭ ويىمشا، ءبىز ولاردى ۇلكەن، ماڭىزدى جانە وقيعالى ەتۋ ءۇشىن جەتىلگەنبىز، - دەپ قورىتىندىلادى پاۆەل ستەپانوۆ.
ايتا كەتەلىك، «شىڭىراۋ» ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمى الدىندا ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ «اڭىزدىڭ سوڭى» رومانىنىڭ اۋديو-نۇسقاسىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. وعان قوسا، جازۋشىنىڭ شىعارماسىنا كوركەم سيپات قوسۋ ءۇشىن كوسىگين اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتىڭ جاس قىلقالام شەبەرلەرى ءوز سۋرەتتەرىن كورەرمەندەرگە ۇسىندى. بارلىعى 23 كارتينا جاسالدى، ولار رومان سيۋجەتىن اشىپ، ونى ۆيزۋالدى جاعىنان سۇيەمەلدەۋدە. كورمەنى ارنايى جازىلعان رەنات گايسيننىڭ مۋزىكاسىمەن تولىقتىرىلعان اۋديو-كىتاپ سۇيەمەلدەدى.
فيلم كورسەتىلمەس بۇرىن، قازاق كينوسىنىڭ مايتالماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن باسپا ءسوز كونفەرەنسياسى ءوتتى. مەيماندار ءفيلمنىڭ ءوزى تۋرالى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە بىرلەسكەن قازاقستان-رەسەي كينوجوبالارى تۋرالى اڭگىمەلەدى. «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ پرەزيدەنتى ارمان اسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، وتاندىق كينونىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى - بىرلەسكەن ءوندىرىس.
– ءبىزدىڭ باستى سەرىكتەس - بۇل ورىس كينوسى، ويتكەنى ورتاق تاقىرىپتار كوپ. ءبىز بىر-بىرىمىزگە مەنتاليتەتپەن جاقىنبىز، بىزدە تىلدىك كەدەرگى جوق. تۇسىرۋگە بولاتىن كوپتەگەن قىزىقتى سەنارييلەر دە جەتكىلىكتى، - دەدى اسەنوۆ ءوز سوزىندە.
كورمەدەگى ەكى كارتينانىڭ اۆتورى ناتاليا ششيگورەس تۋىندىلاردى جازۋ بارىسىندا قازاق جەرىنە ساياحاتقا بارعىسى كەلگەنىن ايتتى.
– ماقسات، الدىمەن قازاق مادەنيەتىنە تولىعىمەن ەنۋ بولدى. توقىما ماتەريالدارىنىڭ كەرەمەت تاڭداۋى. جالپى، ءبىز سانگەرمىز، ءبىز ءۇشىن بۇل جۇمىستاردىڭ ادەمىلىگى عانا ماڭىزدى. ەڭ باستىسى، ارينە، كوستيۋمدى، كەيبىر تاريحي ساتتەردى، تابيعاتتىڭ ءوزىن زەرتتەۋ. ويتكەنى، قازاقستان تابيعي سۇلۋلىققا باي. ءبىز جۇمىسىمىزدى وسىنداي ماڭىزدى شارا ءۇشىن جاساۋ ءۇشىن، تاقىرىپقا تولىعىمەن شومىلۋعا تىرىستىق. مەن جوعارى ساپالى ناتيجەگە قول جەتكىزگىم كەلدى، - دەيدى سۋرەتشى.
«شىڭىراۋ» فيلمىنە ورالساق، سيۋجەت قۇدىق قازۋشى ەڭسەپ پەن ونىڭ ۇلى جومارت تۋرالى باياندايدى. ولاردىڭ قارىم-قاتىناسى جومارتتىڭ ماحابباتىنىڭ ارقاسىندا شيەلەنىسە تۇسەدى. اكەسى بالاسىنىڭ جۇمىسقا كوبىرەك ۋاقىت بولگەنىن قالايدى. قىسقا عانا ۋاقىتتا كورەرمەندەرگە كەيىپكەرلەردىڭ باسىنان قىزعانىش، ساتقىندىق، مەنمەندىك، الداۋ جانە ماحاببات وتكەنى كورسەتىلەدى. رەجيسسەر جانابەك جەتىرۋوۆ بۇل تاسپانى ەكى جىل تۇسىرگەن، بۇعان دەيىن ءابىش كەكىلبايەۆپەن ءۇش جىلدىق ۇزدىكسىز كونسۋلتاسيادان وتكەن. وكىنىشكە وراي، جازۋشى كينونى كورە الماي كەتسە دە، سەنارييدى وقىپ، ءوزىنىڭ باتاسىن بەرگەن. پروديۋسەر بازارگۇل ابدۋلدينا اتاپ وتكەندەي، ول ناتيجەگە ريزا بولدى.
جالپى، فيلم سيمۆول مەن سەزىمدەر الەمىنە ەنۋ بولىپ تابىلادى. يمانعالي تاسماعامبەتوۆ اتاپ وتكەندەي، ءار ادام وسى بەلگىلەردەن ءوز ماعىناسىن تابارى ءسوزسىز. ءومىر ءۇشىن ماڭگىلىك، كۇرەس، سەنىم جانە ماحاببات تاقىرىپتارى ورتاق بولىپ قالا بەرمەك.
– ماڭعىستاۋ تاڭعاجايىپ جەر. ءسىز كاسپيي تەڭىزىنىڭ تۇزدى ەكەنىن بىلەسىز، ال كوشپەلى حالىق ءۇشىن جاڭا قونىس تاڭداۋداعى ەڭ ماڭىزدىسى ول تازا سۋ. سوندىقتان، قۇدىۇ قازعىشتار - بۇل تاڭعاجايىپ جالپى قولونەر، ونى ءتۇسىنۋ وتە قيىن. بۇل ادامداردا ونداعان مەتر تەرەڭدىكتە سۋدىڭ بار-جوعىن سەزىنە الۋ سەكىلدى ەرەكشە قاسيەت بار. ول ءۇشىن ماڭعىستاۋ جەرىن ءبىلۋ كەرەك. سوندىقتان، ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ بۇل جۇمىسى حالىقتىڭ سان عاسىرلىق دانالىعىنا تولى، - دەپ ءوز پىكىرىمەن ءبولىستى قازاقستان ەلشىسى.
فيلمدە رەجيسسەر مەن رومان اۆتورىنىڭ كوشپەلى ءومىر فيلوسوفياسى مەن تۇتاستاي الەمنىڭ كوزقاراسى كورسەتىلگەن، وندا تەرەڭ سۋى بار قۇدىق - بولمىستىڭ ءمانى، ال بوس قۇدىق - ونىڭ سوڭى.
– ماعان فيلم وتە ۇنادى. وسىنداي قيىن جاعدايداعى ادامداردىڭ ءومىرى ماعان قاتتى اسەر ەتتى. بارىنەن بۇرىن وزدەرى قالاعان نارسەگە قول جەتكىزۋ جانە ءومىرىن وزدەرى ءۇشىن جاعىمسىز نارسەگە اۋدارۋ، ءبىراق بارلىق ادامدار ءۇشىن وتە اسەرلى. وتە تاماشا كينو. بۇنداي تاقىرىپ اسىرەسە ءبىزدىڭ ۋاقىتتا ماڭىزدى. بۇل جەردەگى قۇدىق، مەنىڭشە، قۇدايلىق، ءسالت-داستۇردى بەينەلەيدى، - دەدى كەشتىڭ قوناعى، ساۋلەتشى يرينا دادايان.
اسىرەسە كورەرمەندەر وپەراتورلىق شەبەرلىكتى اتاپ ءوتتى. «شىڭىراۋدى» تۇسىرگەن ريفكات يبراگيموۆ اعىمداعى جىلدىڭ باسىندا داككا حالىقارالىق كينوفەستيۆالىندە (بانگلادەش) ۇزدىك وپەراتور اتاندى. بۇگىندە قازاقستان رەسەيگە ءجيى كينو جانە بەينەباياندار تۇسىرۋگە شاقىرتىلاتىن تالانتتى وپەراتورلارعا باي ەكەندىگى ايتىلدى.
ءىس-شارانىڭ قۇرمەتتى قوناعى بولعان رەسەيلىك رەجيسسەر ەگور كونچالوۆسكيي قازاق كينوسىن جاقسى بىلەدى. ويتكەنى، ول قازاقستاندا ءۇش جوبا قۇرىپ، ەلىمىزدىڭ سان الۋان رەجيسسەرلەرىمەن جۇمىس جاسادى. كونچالوۆسكيي قازاقستاندىق فيلمدەردى رەسەيلىك كورەرمەندەرگە كورسەتۋ قاجەت دەپ سانايدى. ويتكەنى، ەڭ اۋقىمدى مادەني شارا - كينو - ەلدەردى جاقىنداستىرادى.
– قازاقستاننىڭ كينويندۋسترياسى بۇرىنعى كەڭەس وداعى ەلدەرىنىڭ كينويندۋسترياسىنا قاراعاندا ەداۋىر دامىعان. بۇعان بىرنەشە سەبەپ بار، ولاردىڭ ءبىرى - سوعىس كەزىندە ءموسفيلمنىڭ الماتىعا ەۆاكۋاسيالانۋى جانە ەيزەنشتەين سياقتى قولونەرشىلەر سول جەردە جۇمىس ىستەپ، داستۇرلەر مەن ساپا ستاندارتتارىن ورناتقانى. بۇل عانا ەمەس، بۇگىنگى باسپا ءسوز ءماسليحاتىندا ايتىلعانداي، قازاقستان جىلىنا 20 كينو شىعارادى. بۇل ۇلكەن كورسەتكىش. ەگەر ماسشتابپەن سالىستىرىپ، رەسەيمەن ۇقساستىق جاساساق، وندا بۇل جىلىنا 200 فيلم بولادى. سەبەبى قازاقستان حالقى ون التى ميلليون ادامدى قۇرايدى، - دەدى رەجيسسەر.
قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگى رەسەي فەدەراسياسىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرعان قازاقستان كينوسىنىڭ اپتالىعى تاعى دا جەتى فيلممەن جالعاسىپ، اقان ساتايەۆتىڭ جاڭا «توميريس» ءفيلمىن كورەرمەنگە ۇسىنادى. ال 19 قاراشادا قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىندە «رەسەي مەن قازاقستاننىڭ كينو ءوندىرىسى مەن فيلمدەردى تاراتۋ» سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل وتەدى.
