قۇرىلتاي، كەڭەس – كەزەكتى جيىن،

وزگەرەتىن اتا زاڭ – نەگىزگى ءتۇيىن!

الداعى ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرىلتاي دەپ اتالادى. قۇرىلتايدىڭ پارلامەنتتەن وزگەشەلىگى:

1. دەپۋتاتتار سانى بۇرىن 148 ەدى. ەندى 145 بولادى.
2. دەپۋتاتتار پارتيالىق تىزىممەن 5 جىلعا سايلانادى.
3. كونستيتۋسيالىق سوتتىڭ، جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ قۇرامىن جاساقتاۋ، جوعارعى سوتتىڭ بارلىق سۋديالارىن سايلاۋ قۇزىرەتى قۇرىلتايعا بەرىلۋى مۇمكىن.
4. پارلامەنتتەگى پرەزيدەنت كۆوتاسى جويىلادى. دەپۋتاتتاردىڭ ىشىندە ارنايى تاعايىندالعان «تاڭداۋلى تۇلعالار» بولمايدى. ولار بارىنە بىردەي، ورتاق تارتىپپەن سايلانادى. سوعان سايكەس قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ارنايى كۆوتاسى الىنىپ تاستالادى. 
 

قازاقستان حالىقتارى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتاي تاراتىلادى. ورنىنا «حالىق كەڭەسى» قۇرىلادى. ول مەملەكەتتىڭ جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگانى مارتەبەسىنە يە بولادى. كەڭەستى 126 ادامنان جاساقتاپ، وعان ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ 42 وكىلى، ءىرى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ 42 وكىلى جانە ءماسليحاتتار مەن ايماقتارداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ 42 وكىلى قوسىلادى. حالىق كەڭەسىنىڭ بارلىق مۇشەسىن پرەزيدەنت تاعايىندايدى. ال ءتوراعاسىن ونىڭ مۇشەلەرى سايلايدى. كەڭەس ءتوراعاسىنىڭ قوعامدىق نەگىزدە جۇمىس ىستەپ، روتاسيا ارقىلى تاعايىندالاتىن ەكى ورىنباسارى، سونداي-اق حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى بولادى.

«حالىق كەڭەسىنىڭ» ەرەكشەلىكتەرى:

1. زاڭ شىعارۋعا باستاماشىلىق ەتۋ قۇقىعى بەرىلەدى.
2. جىلىنا كەمىندە ءبىر رەت شاقىرىلاتىن سەسسيا حالىق كەڭەسىنىڭ جوعارى ورگانى ءرولىن اتقارادى.
3. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم ماسەلەلەرىنە قاتىستى نەگىزگى قىزمەتى كەڭەسكە بەرىلەدى.
4. ىشكى ساياساتتى جەتىلدىرۋ، مەملەكەتتىك يدەولوگيا ماسەلەلەرى، كونستيتۋسيانىڭ جانە ەلىمىزدەگى وزگە دە اسا ماڭىزدى قۇجاتتاردىڭ ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرىپ، ناسيحاتتاۋ جۇمىسى، الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن، مەملەكەتتىك ماڭىزى بار باسقا دا گۋمانيتارلىق فورۋمداردى وتكىزۋ قۇزىرەتى بولادى.
5. حالىق كەڭەسىنىڭ مارتەبەسى مەن ونى قۇرۋ ءتارتىبى كونستيتۋسيانىڭ ارنايى بولىمىمەن جانە كونستيتۋسيالىق زاڭمەن رەتتەلەدى.
ۆيسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى پايدا بولادى. ونى پرەزيدەنت قۇرىلتايدىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىندايدى. ۆيسە-پرەزيدەنت پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا:

1. حالىقارالىق فورۋمداردا جانە شەت مەملەكەتتەر دەلەگاسيالارىمەن وتكىزىلەتىن كەلىسسوزدەردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان وكىلدىك ەتەدى؛
2. پارلامەنتتە پرەزيدەنتتىڭ اتىنان وكىلدىك ەتەدى؛
3. ەلىمىزدىڭ جانە شەتەلدەردىڭ قوعامدىق-ساياسي، عىلىمي جانە مادەني-اعارتۋشىلىق ۇيىمدارىمەن قارىم-قاتىناس ورناتادى؛
4. پرەزيدەنتتىڭ باسقا دا تاپسىرمالارىن ورىندايدى. 
5. ۆيسە-پرەزيدەنتتىڭ قىزمەتتىك مىندەتتەرىنە قاتىستى وسى نەگىزگى ەرەجەلەر كونستيتۋسيامەن بەكىتىلۋى مۇمكىن.
 

كونستيتۋسياعا وزگەرىستەر ەنەدى. مۇنى پرەزيدەنت «باستاپقىدا پارلامەنتتىك رەفورما اياسىندا اتا زاڭنىڭ 40-قا جۋىق بابىن وزگەرتۋ جوسپارلانعان ەدى. الايدا، جۇمىس بارىسىندا تۇزەتۋلەر سانى الدەقايدا كوپ ەكەنى بەلگىلى بولدى. 2022 جىلعى رەفورمادا اتا زاڭنىڭ 33 بابى جاڭارعانىن بىلەسىزدەر. ال ەندىگى وزگەرىستەر ودان دا اۋقىمدى. ءبىز، شىن مانىندە، جاڭا كونستيتۋسيا قابىلداۋمەن پارا-پار قادام جاساعالى تۇرمىز» دەپ ءتۇسىندىردى. ياعني ەلىمىزدىڭ باس قۇجاتى تۇگەلگە جۋىق وزگەرىسكە ۇشىراماق.  
«ءبىز اتا زاڭنىڭ پرەامبۋلاسىن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ايشىقتاپ، قانشا زامان وتسە دە، وزەكتى بولىپ قالا بەرەتىندەي ەتىپ قايتا جازۋىمىز كەرەك. وندا قازاق جەرىندەگى وركەنيەت پەن مەملەكەتتىلىكتىڭ تاريحى تەرەڭ ەكەنى ناقتى كورىنىس تابۋعا ءتيىس. سول ارقىلى ءبىز قازاقستاننىڭ ۇلى دالاداعى ۇلى مەملەكەتتەردىڭ مۇراگەرى ەكەنىن پاش ەتۋىمىز كەرەك»، - دەدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ءسوزىن ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋدىڭ ۇستانىمى دەپ قاراۋعا بولاتىن سياقتى.

دەگەنمەن، اتا زاڭ:

1. باستان-اياق قازاق تىلىندە جازىلسا؛
2. مەملەكەت قۇرۋشى ۇلت پەن مەملەكەت قۇراۋشى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ستاتۋسى ايقىندالسا؛
3. مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى مىندەتتەلسە؛
4. نازاربايەۆ تۇسىندا قابىلدانعان مەملەكەت مۇددەسىنە قايشى كەلەتىن كەلىسىم-شارتتارعا وزگەرىس ەنگىزۋ جانە شەتەلگە كەتكەن كاپيتال مەن اكتيۆتەردى قايتارۋ تەتىگى ەنگىزىلسە؛
5. زاڭ شىعارۋ، اتقارۋ، سوت وكىلەتتىلكتەرى تەڭەستىرىلىپ، ءبىر-بىرىن قاداعالاسا، پارلامەنت پەن سوت بيلىگى تاۋەلسىز بولسا؛
6. حالىقتىڭ ادىلەتتى سايلاۋ جانە سايلانۋ قۇقىعى، ماجوريتارلىق سايلاۋ جۇيەسى ساقتالسا؛
7. تاۋەلسىز پارتيا قۇرۋ قۇقىعى ادىلەتتى بەكىتىلسە؛
8. مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى ناقتىلانىپ، ورىس ءتىلىنىڭ «رەسمي قولدانىلۋ» ستاتۋسى جويىلسا:
9. شەتەلدەگى ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ ەلگە ورالىپ، جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن ازاماتتىق الۋى ءبىر جولا تۇراقتى بەكىتىلسە؛
10. شەتەلدىك وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاقستان ازاماتتىعىن الۋ ءتارتىبى قاتاڭداتىلسا؛ قازاقتىڭ ءتىلىن، تاريحىن، ءسالت-داستۇر، ادەت-عۇرپىن ءبىلۋ تالابى باستى ورىندا بولسا؛
ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى وسى جانە ت.ب. ادام قۇقىعى مىزعىماستاي قورعالۋعا ءتيىس ۇسىنىستاردى اتا زاڭدا بەكىتىلسە دەگەن تالاپ-تىلەگىن ايتۋدا. ەگەر شىن مانىندە «جاڭا كونستيتۋسياعا» پارا-پار وزگەرىس جاساپ جاتساق حالىق تىلەگى ەسكەرىلگەنى ءجون دەپ ەسەپتەيمىز. ايتپەسە سان مارتە وزگەرىسكە ۇشىراعان باستى قۇجاتىمىزدىڭ ءمانى مەن ماعىناسى، بەدەلى مەن مارتەبەسى مۇلدەم قۇردىمعا كەتكەلى وتىر.

ايتپاقشى، قىزىلورداداعى قۇرىلتايدا پرەزيدەنت ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جونىندە دە ءسوز قوزعادى. وداق اياسىندا ەلىمىزدەگى كەيبىر سالالار قىسىمعا ۇشىراپ وتىرعانىن، ەكونوميكالىق ينتەگراسيانىڭ ءادىل جۇرگىزىلۋى قاجەت ەكەنىن قاداپ ايتتى. «ۇكىمەت ۇلت مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن بارىنشا بەلسەندى جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. تاراپتاردىڭ مۇددەسى ءادىل ەسكەرىلەتىن ورتا تۇستى تاۋىپ، قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن دايەكتى، كاسىبي تۇردە قورعاۋ قاجەت. سوندا عانا ەكونوميكامىزدى حالىقارالىق نارىقتاعى باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى ەتە الامىز»، - دەدى پرەزيدەنت.