قازاقستان حالىقارالىق دەڭگەيدە شيكىزاتتىق ەكونوميكا رەتىندە عانا ەمەس، بىرتىندەپ ءوسۋدىڭ نەعۇرلىم ورنىقتى مودەلىن قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان مەملەكەت رەتىندە قاراستىرىلا باستادى. مۇنداي قورىتىندى Reuters سايتىندا جاريالانعان World Impact Media Organization اناليتيكالىق ەسەبىندە كەلتىرىلگەن.
اۆتورلار قازاقستاننىڭ كۇردەلى سىرتقى جاعدايلارعا قاراماستان تۇراقتى دامۋ ديناميكاسىن كورسەتىپ وتىرعانىنا نازار اۋدارادى. الەمدىك ەكونوميكا باياۋلاپ، نارىقتار قۇبىلمالى سيپات الىپ، ينۆەستيسيا ءۇشىن باسەكەلەستىك كۇشەيىپ وتىرعان كەزەڭدە قازاقستان ءوسىمدى ساقتاپ قانا قويماي، ونىڭ كوزدەرىن ونەركاسىپ، قۇرىلىس، كولىك، اۋىل شارۋاشىلىعى، قىزمەت كورسەتۋ سالالارى جانە كاپيتال اعىنى ەسەبىنەن كەڭەيتۋدە.
شەتەلدىك شولۋدىڭ نەگىزگى ءتۇيىنى – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءبىر عانا شيكىزات سەكتورىنا تاۋەلدىلىگى ازايىپ كەلەدى. بۇرىن قازاقستان كوبىنە مۇناي مەن تابيعي رەسۋرستار ارقىلى باعالانسا، بۇگىندە بۇل كوزقاراس وزگەرۋدە: ينۆەستيسيالىق جوبالار، وڭدەۋ ونەركاسىبى، لوگيستيكا، ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىم جانە زاماناۋي سەرۆيستەردىڭ ءرولى ارتىپ وتىر.
كەلتىرىلگەن دەرەكتەر وسى ءۇردىستى راستايدى. 2025 جىلى قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 6،5%-عا ءوستى، ال 2026 جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا تاعى 3،7%-دىق ءوسىم تىركەلدى. بۇل رەتتە ءوسىم ءبىر عانا سالانىڭ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. قۇرىلىس سالاسى 13،4%-عا، وڭدەۋ ونەركاسىبى 9%-عا، كولىك جانە قويمالاۋ 8،4%-عا، ساۋدا 5،6%-عا ارتتى. ناقتى سەكتور 4%-عا، قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 3،6%-عا ءوستى.
شەتەلدىك ساراپشىلار ينۆەستيسيالارعا ەرەكشە كوڭىل بولەدى. 2025 جىلى قازاقستانعا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيسيا كولەمى $20،5 ملرد-قا جەتىپ، ءبىر جىل ىشىندە 14،4%-عا ارتقان. سونىمەن قاتار UNESCAP مالىمەتتەرى بويىنشا، قازاقستان $19 ملرد كولەمىندە greenfield ينۆەستيسيالار تارتتى، بۇل – ورتالىق ازياداعى وسىنداي ينۆەستيسيالاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ شامامەن 89%-ىن قۇرايدى. شىن مانىندە، ەل ءوڭىردىڭ نەگىزگى ينۆەستيسيالىق حابى رەتىندەگى ءوز پوزيسياسىن نىعايتىپ كەلەدى.
ينۆەستيسيالار ءوسۋدىڭ قوسىمشا كوزىنە عانا ەمەس، ەكونوميكالىق ترانسفورماسيانىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالىپ كەلەدى. 2026 جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا كاپيتالدى سالىمدار 7%-عا، ال جەكە ينۆەستيسيالار 17،4%-عا ءوستى. ەڭ قارقىندى ءوسۋ ەنەرگەتيكا، ونەركاسىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى، كولىك جانە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاسيالىق تەحنولوگيالاردا بايقالىپ وتىر.
World Impact Media Organization-نىڭ باس رەداكتورى جاسمين ابدۋل بۇل احۋالدى ايقىن وزگەرىس دەپ اتادى: قازاقستان شيكىزات تاۋارلارى ەسەبىنەن عانا ەمەس، ينۆەستيسيا، ونەركاسىپ جانە زاماناۋي قىزمەتتەر ەسەبىنەن دە ءوسىپ كەلەدى. مۇنداي باعا اسىرەسە جاھاندىق باياۋلاۋ جاعدايىندا اسا ماڭىزدى، ويتكەنى كوپتەگەن ەلدەر جوعارى ينفلياسيا، قىمباتىراق قاراجات جانە ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋى تەندەنسياسىنا تاپ بولىپ وتىر.
شولۋدا، سونداي-اق، ينۆەستيسيالىق ورتانى تۇسىنىكتى جانە بولجامدى ەتەتىن رەفورمالارعا نازار اۋدارىلعان. ولاردىڭ ىشىندە 2030 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيسيالىق ساياساتتىڭ جاڭارتىلعان تۇجىرىمداماسى، ينۆەستيسيالىق شتابتىڭ جۇمىسى، ۇلتتىق سيفرلىق ينۆەستيسيالىق پلاتفورمانى ىسكە قوسۋ، سونىمەن بىرگە باسىم سەكتورلارداعى ءىرى جوبالارعا ارنالعان ينۆەستيسيالىق كەلىسىمدەردىڭ تەتىكتەرى بار.
مۇنداي قۇرالدار ينۆەستورلار ءۇشىن تاۋەكەلدەردى ازايتۋعا، مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جەڭىلدەتۋگە جانە راسىمدەردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتار، سونداي-اق اعىلشىن قۇقىعى قاعيداتتارى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن جانە داۋلاردى تاۋەلسىز شەشۋدى ۇسىناتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ مۇمكىندىكتەرى قوسىمشا ءرول اتقارادى.
شەتەلدىك ساراپشىلار قازاقستاننىڭ نەگىزگى سەرىكتەستەرىمەن ينۆەستيسيالاردى ءوزارا قورعاۋ تۋرالى حالىقارالىق كەلىسىمدەر اۋقىمىن كەڭەيتە تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ اراسىندا سينگاپۋر، قاتار، جۇڭگو جانە ساۋد ارابياسىن دا بار. بيزنەس ءۇشىن بۇل ماڭىزدى سيگنال: مەملەكەت تۇسىنىكتى ويىن ەرەجەلەرىن بەكىتۋگە جانە سىرتقى ينۆەستورلاردىڭ سەنىمىن نىعايتۋعا ۇمتىلۋدا.
ناتيجەسىندە حالىقارالىق شولۋلار قازاقستاندى جاڭارتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭىنەن ءوتىپ جاتقان ەكونوميكا رەتىندە كورسەتىپ وتىر. مۇنداعى اڭگىمە ەندىگى جەردە شيكىزاتتى ءوندىرۋ جانە ەكسپورتتاۋ تۋرالى عانا بولماق ەمەس. ءبىرىنشى ورىنعا ينۆەستيسيالار، ءوندىرىس، لوگيستيكا، اگروونەركاسىپ كەشەنى، ەنەرگەتيكا جانە زاماناۋي قىزمەتتەر شىقتى. ءدال وسى جايت الەمدىك تۇراقسىز ەكونوميكا جاعدايىندا ءوسىمدا اناعۇرلىم تەڭدەستىرىلگەن ءارى تۇراقتى ەتە تۇسەدى.
