21 تامىزدا استانادا «بولاشاق بەينەسى: ناتيجەدەن – جاڭا ستراتەگياعا» اتتى National Think Tank Forum ءوتتى. فورۋمعا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ، ۇلتتىق تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارى، حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى، ساراپشىلىق جانە اكادەميالىق قاۋىمداستىقتار قاتىستى.

فورۋم سوڭعى جىلدارداعى قازاقستاننىڭ دامۋىن جان-جاقتى تالقىلاۋ جانە جاڭا كەزەڭگە ارنالعان باسىمدىقتاردى انىقتاۋ ءۇشىن الاڭ رەتىندە قىزمەت ەتتى. باستى نازار ادامي كاپيتالعا، ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمعا، سيفرلىق ترانسفورماسياعا جانە جاساندى ينتەللەكتكە، الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا، ەكونوميكالىق جانە ونەركاسىپتىك دامۋعا، ەنەرگەتيكاعا جانە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ وزگەرمەلى جۇيەسىندەگى ورنىنا اۋدارىلدى.

فورۋمدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى جاندوس شايماردانوۆ جۇرگىزدى.

«بۇگىنگى قازاقستان: بولاشاقتى ايقىندايتىن ناتيجەلەر» اتتى ءبىرىنشى سەسسيا ەلدە بولعان نەگىزگى وزگەرىستەردى جانە ونىڭ بولاشاق دامۋىنىڭ نەگىزىن قۇرايتىن رەسۋرستاردى باعالاۋعا باعىتتالعان.

قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ (بۇۇدب) تۇراقتى وكىلى كاتارجينا ۆاۆەرنيا ەلدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ، ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جانە سيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋىن اتاپ ءوتتى.

«قازاقستان ودان ءارى دامۋ ءۇشىن بەرىك نەگىز قالادى: ءبىلىم بەرۋ مەن جۇمىسپەن قامتۋعا قولجەتىمدىلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيى سيفرلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى دامىتۋمەن جانە ەكونوميكانىڭ نەعۇرلىم ورنىقتى مودەلىنە بىرتىندەپ كوشۋمەن ۇشتاسادى»، — دەپ اتاپ ءوتتى ك. ۆاۆەرنيا.

ق ر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك قازاقستان ستۋدەنتتەردىڭ باسىم بولىگىن شەتەلدە وقىتۋدان ءوزىنىڭ حالىقارالىق ءبىلىم جانە تالانتتار ورتالىعىن قالىپتاستىرۋعا بىرتىندەپ كوشىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى: ەلدە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ 33 فيليالى جۇمىس ىستەيدى، ال قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا 92 ەلدەن 37 مىڭنان استام شەتەلدىك ستۋدەنتتەر وقيدى. ءبىلىم، عىلىم جانە جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ينتەگراسياسى بولەك باعىت بولىپ تابىلادى.

«ساپالى ءبىلىم بەرۋ، تالانتتاردىڭ حالىقارالىق موبيلدىلىگى، جاساندى ينتەللەكت پەن قولدانبالى عىلىمدى بىرىكتىرۋ قازاقستاننىڭ ءبىلىم ەكونوميكاسىنا كوشۋىنە نەگىز بولادى»، — دەپ اتاپ ءوتتى س.نۇربەك.

Q.AI كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى دميتريي مۋن سيفرلىق ۇكىمەت مودەلىندەگى تۇبەگەيلى وزگەرىستى اتاپ ءوتتى. قازاقستان بۇۇ ەلەكتروندىق ۇكىمەتتى دامىتۋ يندەكسىندە 193 ەلدىڭ ىشىندە 24ء-شى ورىندا جانە ونلاين قىزمەتتەر يندەكسىندە العاشقى 10 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. بۇل جاڭا كەزەڭ ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسىن دامىتۋمەن، جاساندى ينتەللەكت اگەنتتەرىن قۇرۋمەن جانە دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن باسقارۋعا كوشۋمەن بايلانىستى.

ساياساتتانۋشى عازيز ابىشيەۆ 2022 جىلدان كەيىن بولعان وزگەرىستەردى تۇراقتىلىقتان قوعامدىق تۇراقتىلىققا كوشۋ دەپ قاراۋدى ۇسىندى.

«توزىمدىلىك – وزگەرىستىڭ نەمەسە قاتەلىكتەردىڭ بولماۋى ەمەس. بۇل قوعامدىق تالاپتاردى تىڭداۋ، قاتەلىكتەردى تۇزەتۋ جانە باقىلاۋدى نەمەسە قوعامدىق كەلىسىمدى جوعالتپاي قاجەتتى وزگەرىستەردى ەنگىزۋ مۇمكىندىگى»، – دەپ اتاپ ءوتتى ع. ابىشيەۆ.

ۇلتتىق قۇرىلتاي قوعامدىق جانە ساراپتامالىق تالقىلاۋلاردى ۇكىمەتتىك شەشىمدەرگە اينالدىرۋ تەتىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى: ءتورت جىل ىشىندە وعان قاتىسۋشىلاردىڭ باستامالارى نەگىزىندە 26 زاڭ قابىلداندى.

نارحوز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اندرەي كازانسيەۆ ترانسفورماسيالاناتىن جاھاندىق ءتارتىپ كونتەكسىندەگى قازاقستاننىڭ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىردى. ساراپشى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق قۇندىلىقتارىن كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات، گەوگرافيالىق ورنالاسۋى، تابيعي رەسۋرستارى، دامىعان سيفرلىق ينفراقۇرىلىمى، ادامي كاپيتالى جانە تاريحي قالىپتاسقان اشىقتىق مادەنيەتى رەتىندە انىقتادى.

فورۋمنىڭ ەكىنشى سەسسياسى «بولاشاق كۇن ءتارتىبى: باسىمدىقتار مەن شەشىمدەر»ەلدىڭ بولاشاقتاعى دامۋ باعىتتارىنا باعىتتالدى.

«قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق باسقارما ءتورايىمى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوشىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، زەرتتەۋلەر الەۋمەتتىك ءوپتيميزمنىڭ جوعارى دەڭگەيىن راستادى: قازاقستاندىقتاردىڭ 85،8%-ى ءوز ومىرىنە قاناعاتتانادى، ال 60%-ى ودان ءارى وڭ وزگەرىستەردى كۇتەدى.

«كەلەسى كەزەڭ — جەكە كورسەتكىشتەردى ولشەۋدەن دەموگرافيالىق، الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق، تەحنولوگيالىق جانە ينستيتۋسيونالدىق وزگەرىستەردىڭ جەكە تۇلعالاردىڭ ءال-اۋقاتىنا جانە جاڭا مۇمكىندىكتەرىنە قانشالىقتى اسەر ەتەتىنىن كەشەندى باعالاۋعا كوشۋ»، — دەپ اتاپ ءوتتى ج.ىسقاقوۆا.

«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى داستان اكەبايەۆ قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ەكونوميكا رەتىندەگى ءوز ورنىن ساقتاپ قالعانىن اتاپ ءوتتى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي قازاقستاننىڭ ءجىو 159،6 تريلليون تەڭگەگە نەمەسە شامامەن 306 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. ەل ورتالىق ازيانىڭ جالپى ءجىو-نىڭ شامامەن 54%-ىن قۇرايدى، ال سوڭعى بەس جىلداعى ناقتى ەكونوميكالىق ءوسىم 21،3%-دى قۇرادى.

«QazIndustry» قازاقستاندىق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى» اق باسقارما ءتوراعاسى ەلدار عۇماروۆ وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە نازار اۋداردى. 2025 جىلى قازاقستاننىڭ شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتىنىڭ كولەمى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 45% — عا ۇلعايىپ، 29 ملرد دوللارعا جەتتى. ءىرى سۋبەكتىلەردىڭ ساتىپ الۋلارىنداعى وتاندىق ءونىمنىڭ ۇلەسى 50،7% نەمەسە 14،9 ترلن تەڭگە.

ا. بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى «تالداۋ» ۇلتتىق ءبىلىمدى زەرتتەۋ جانە باعالاۋ ورتالىعى» اق باسقارما ءتوراعاسى گۇلجاينا ەلەۋسينوۆامەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر تۋرالى ايتتى. قازاقستان حالىقارالىق ادام دامۋى مەن ءبىلىم بەرۋ رەيتينگتەرىندەگى ءوز ورنىن نىعايتىپ كەلەدى.

«ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋى جانە مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسىنىڭ ارتۋى كەلەسى كەزەڭنىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ودان ءارى جاقسارتۋمەن جانە تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان بالالار ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىكتەر جاساۋمەن بايلانىستى بولۋى كەرەكتىگىن كورسەتەدى»، — دەپ اتاپ ءوتتى گ.ەلەۋسينوۆا.

Energy Insights & Analytics اعا باسقارۋشى سەرىكتەسى ءاليحان بايدۋسەنوۆ قازاقستاندا جاڭارتىلعان كومىر مەن گاز ءوندىرۋدى، جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن، يادرولىق ەنەرگيانى جانە ەلەكتر جەلىسى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدى بىرىكتىرۋى ءتيىس جاڭا ەنەرگەتيكالىق ارحيتەكتۋرانىڭ قالىپتاسۋىن اتاپ ءوتتى.

National Think Tank Forum قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋمەن جاقىنداپ كەلەدى دەگەن قورىتىندىعا كەلدى. سونىمەن قاتار، جاڭا كۇن ءتارتىبى ساندىق ناتيجەلەردەن ساپالىق وزگەرىستەرگە: ءبىلىم بەرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىنەن – ادامي كاپيتالدىڭ ساپاسىنا، قىزمەتتەردى سيفرلاندىرۋدان – بەلسەندى مەملەكەتكە، ەكونوميكالىق وسۋدەن – تەحنولوگيالىق كۇردەلىلىك پەن جوعارى قوسىلعان قۇنعا، تۇراقتىلىقتان – قوعام مەن ينستيتۋتتاردىڭ وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋ قابىلەتىنە كوشۋدى تالاپ ەتەدى. پىكىرتالاس بارىسىنداعى ورتاق تاقىرىپ قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەردى رەفورمالاردىڭ سوڭعى نۇكتەسى رەتىندە ەمەس، جاڭعىرتۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى ءۇشىن رەسۋرس رەتىندە قاراستىرۋ قاجەتتىلىگى بولدى.