ءوڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىنىڭ ونەر ورداسىنا اينالعان تەرiسكەي ءوڭiرiن ءان مەن كۇيدiڭ ولكەسi دەپ تەگiن اتاماسا كەرەك. اسىلىندا، الاش سەركەسi سۇلتانبەك قوجانوۆتى دۇنيەگە اكەلگەن ايماق اقماڭدايلى اقىندار مەن كۇمiس كومەي ءانشiلەرگە دە كەندە ەمەس. ءشادiگە – شابىت، سۇگiرگە – كۇي، تاكەنگە ءسوز دارىتقان دا وسى القاپ. ۇرپاق ساباقتاستىعىن ۇلى كوش دەپ ۇلىقتايتىن بولساق، ءدال وسىنداي دارابوزداردىڭ بۇگiنگi ۇرپاقتارى سوزاق جۇرتىنىڭ جۇمىر جۇرەگiن ءان مەن جىردىڭ بەسiگiندە تەربەتiپ كەلەدi. سولاردىڭ بiرi – ارقالى اقىن، سازى مەن نازى بولەك اندەردi تۋدىرعان سازگەر، بيىل الپىس بەستiڭ بەلەسiنە شىققان قازىبەك مىڭجان دەسەك، قاتەلەسپەسپiز.
داۋلەت تۇرسىن ۇلى، «ءوڭتۇستiك قازاقستان».
قارت قاراتاۋدىڭ باۋرايىنداعى قاراقۇر اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن قازىبەكتi تەرiسكەي جۇرتى الدىمەن اقىن رەتiندە تانىدى. العاش قاۋىرسىن قانات جىرلارى اۋداندىق «مولشىلىق ءۇشiن» گازەتiندە جارىق كورiپ، مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەننەن-اق پوەزياعا دەگەن ەرەكشە ىقىلاسى بارىن اڭعارتتى. سودان بەرi ولەڭدەرi وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق باسپا ءسوز بەتتەرiندە ۇزبەي جاريالانىپ كەلەدi. ۇزاق جىل قالام تەربەۋiنiڭ ناتيجەسiندە بiرنەشە جىر جيناعىن دا شىعاردى. 1995 جىلى «جالىن» باسپاسىنان جارىق كورگەن «قارلىعاش» جىر جيناعىنا توپتاما ولەڭدەرi ەنiپ، وعان قازاقتىڭ بەلگiلi اقىنى ەسەنباي دۇيسەنبايەۆ جىلى پiكiر بiلدiرگەن بولاتىن. ودان كەيiن الماتىداعى «شارتاراپ» باسپاسىنان «جۇرەك جىلۋى» اتتى ولەڭدەرi مەن تولعاۋلارى، داستاندارى توپتاستىرىلعان جىر جيناعى شىقتى. ال، 2012 جىلى «كوڭiل كاۋسارى» اتتى ولەڭدەرi مەن داستاندارى جانە «سىباعا» اتتى بالالارعا ارنالعان ولەڭدەرi مەن تاقپاقتارى جەكە-جەكە جارىق كوردi. بiرنەشە رەت جىر ءمۇشايرالارىندا توپ جارعان قازىبەكتiڭ سۋىرىپ سالما اقىن رەتiندە ايتىسقا قاتىسىپ، تۋعان اۋدانىنىڭ نامىسىن قورعاعان كەزدەرi دە بولدى. قۇلىنشاق كەمەل ۇلىنىڭ 150 جانە كۇيشi تولەگەن مومبەكوۆتiڭ 70 جىلدىق مەرەيتويلارىنا ارنالعان اقىندار ايتىسىندا باس جۇلدەنi ەنشiلەدi. سوندا اسەلحان قۇرداسىنا ەسە جiبەرمەي، تەڭ تايتالاسقانىنا ەل ريزا بولعان.
قازىبەك Iڭكاربەك ۇلىنىڭ اقىندىعىمەن قوسا سىرلى اندەردi ايالاپ جۇرگەن سازگەرلiگi دە بار. «ونەر – ءتاڭiر سىيى» دەسەك، بويعا بiتكەن قاسيەتتi تانىپ، ونى دامىتۋ، جان-دۇنيەنi تەبiرەنتكەن ەرەكشە سەزiمنەن تۋعان ءان ىرعاعىن تىڭداۋشىعا جەتكiزiپ، كوكiرەك كوزiن وياتا بiلۋ ەكiنiڭ بiرiنiڭ قولىنان كەلە بەرمەيتiنi انىق. ال، سازگەرلiكپەن قوسا پوەزيانى جانىنا سەرiك ەتiپ، ءان تiلەپ تۇرعان تەبiرەنiستi جىرلاردى ىرعاققا اينالدىرۋ قازىبەكتiڭ بالا كەزدەگi تالپىنىسىنان باستالعان. ونىڭ ونەرگە بەيiمدiگi 1968 جىلى شىمكەنت پەداگوگيكالىق مادەنيەت ينستيتۋتىنا الىپ كەلدi. سودان بەرi قازىبەكتiڭ ءومiر جولى مادەنيەت سالاسىمەن بiتە قايناسىپ كەلەدi. العاشقى «قايداسىڭ، مەنiڭ بايانىم» اتتى ءانi كەزiندە اۋىل جاستارىنىڭ ءسۇيiپ تىڭدايتىن ءانiنە اينالىپ ەدi. قازiر ەلۋدەن اسا ءان مەن تەرمە-تولعاۋلاردىڭ اۆتورى. سونىمەن بiرگە جەتپiستەن اسا انگە ءماتiن جازدى. قازەكەڭ ءسوزiن جازعان مارات وماروۆتىڭ «ب ا ق قۇسىم» ءانiن قازiر ساحنالاردا «مۇزارت» توبى كەلiستiرە ورىنداپ ءجۇر. كوپشiلiكتiڭ كوڭiل تۇكپiرiنەن ورىن العان سىرلى اندەرi تەلەراديودان دا جيi بەرiلiپ تۇرادى. 1998 جىلى وبلىستىق سازگەرلەردiڭ «ۇكiلiم-اي» اتتى تەلەراديو كونكۋرسىندا جۇلدەلi ءۇشiنشi ورىندى يەلەندi. 2010 جىلى «ونەر» باسپاسىنان «ءان الديلەگەن الەم» اتتى ەل iشiنەن تاراعان تاڭداۋلى اندەرi مەن تولعاۋلارى، تەرمەلەرi مەن وزگە دە سازگەرلەردiڭ اندەرiنە جازىلعان ولەڭدەرiنiڭ باسىن قۇراعان كiتابى جارىق كوردi.
سان قىرلى ونەر يەسi شىعارماشىلىعىن شىڭداي ءجۇرiپ، اۋداندا جاۋاپتى قىزمەتتەردiڭ تiزگiنiن دە ۇستادى. اۋداندىق «مولشىلىق ءۇشiن» گازەتiندە جۋرناليست، اۋداندىق بiلiم ءبولiمiندە ءادiسكەر بولدى. تiل جاناشىرى رەتiندە «قازاق تiلi» قوعامىن باسقاردى. اۋداندىق كەڭەستiڭ دەپۋتاتى، ءماسليحاتتىڭ ۇيىمداستىرۋ-قۇقىقتىق ءبولiمiنiڭ مەڭگەرۋشiسi، اۋداندىق مادەنيەت ءبولiمiنiڭ باستىعى، اقپارات جانە مادەنيەت، جاستار iسi ءبولiمiنiڭ مەڭگەرۋشiسi سياقتى قىزمەت ساتىلارىنان ءوتتi. قازىبەكتiڭ وسى قىزمەتتەردە جۇرگەن ۋاقىتىندا شىندىق ءۇشiن شىرىلداپ، ءادiلدiك ءۇشiن ارپالىسقان كەزدەرiن دە بiلەمiز. كۇندەلiكتi ءومiردە كەزدەسەتiن كەلەڭسiزدiك، كوپە-كورنەۋ بۇرا تارتۋ سياقتى ادامي جات قىلىقتارعا تابانداپ قارسى تۇرا بiلدi.
قازىبەكتiڭ مادەنيەت پەن ونەر، ادەبيەت سالاسىنداعى ەڭبەكتەرi ەسكەرۋسiز قالعان ەمەس. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسi اتاندى. اۋدان، وبلىس اكiمدەرiنiڭ العىس حاتتارىمەن ماراپاتتالىپ، «ءوڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىنا سiڭiرگەن ەڭبەگi ءۇشiن» مەدالiن ءوڭiرiنە قادادى. مiنە، 2003 جىلدان بەرi تابان اۋدارماي شولاققورعانداعى ا.جۇبانوۆ اتىنداعى ساز مەكتەبiندە شاكiرت تاربيەلەپ كەلەدi. ونەگەلi وتباسى يەسi. 8 ۇل-قىزدى تاربيەلەپ ءوسiرگەن ارداقتى اكە، 13 نەمەرەنiڭ اتاسى.
قازەكەڭ جايلى جازاردا سوناۋ بالا شاقتاعى كوڭiل تۇكپiرiندە قالعان وقيعا ەمiس-ەمiس ويعا ورالادى. مارقۇم اكەم ادەبيەت ءپانiنiڭ مامانى بولعاندىقتان، اراكiدiك ماقالا جازىپ تۇراتىنى بار-تىن. سودان شىعار، ۇيگە كۇن قۇرعاتپاي گازەت-جۋرنالدار اعىلىپ جاتاتىن. ءاسiرەسە، «قازاق ادەبيەتi» گازەتiنiڭ ءاربiر سانىن قالت جiبەرمەي وقۋ ونىڭ قالىپتاسقان داعدىسى ەدi. بiردە وسى گازەتتiڭ جارتى بەتiن الا سۋرەتiمەن قازىبەك مىڭجاننىڭ ولەڭدەرi جاريالاندى. اكەم رۋحاني پiكiرلەس دوسىنىڭ جاڭا جىرلارىن بiر دەممەن وقىپ شىقتى. ريزالىعىن ءجۇزi اڭعارتقانداي، تولقىنىستى كەيiپتە بiراز وتىردى. گازەتتi قويعان بويدا، الگi ولەڭi بار بەتتi اقتارا باستادىم. تاپتىم دا وقۋعا كiرiستiم. يiرiمگە تولى وي، جۇمىر ۇيقاس جانىمدى بiردەن باۋراي جونەلدi. بۇل قازىبەك مىڭجاننىڭ سول كەزدەگi جاس اقىنداردىڭ رەسپۋبليكالىق «جiگەر» فەستيۆالiنە ۇسىنعان توپتاما ولەڭدەرi ەدi. سودان بەرi ونىڭ جىلت ەتكەن جىرلارىن وقىپ، جۇرەك تەبiرەنتەر اندەرiنە ەلiتiپ ءوستiك. اكەي ءومiردەن وزسا دا، قازەكەڭمەن اراداعى رۋحاني بايلانىس سەلكەۋلەنگەن ەمەس. قايتا كورگەن بويدا قۇشاعىنا تارتىپ، كەيبiر اعا بۋىن اعالار سىقىلدى ارزان ءسوزiن اقىلدىلىققا بالاماي، ەستiلەرشە تەرەڭنەن تارتىپ ءسوز قوزعايتىنى ۇنەمi جانىڭدى جادىراتادى.
دەرەككوز: okg.kz
