مۇناي باعاسى وتكەن اپتانىڭ سوڭىن الا باررەلىنە 37،7 دوللارعا ءتۇستى. بۇل قازاقستاندىق نارىققا دا ءوز ىقپالىن كورسەتتى. سوڭعى ەكى كۇندە دوللار باعامى كۇرت كوتەرىلىپ، بۇگىن اقشا ايىرباستاۋ ورىندارىندا اقش ۆاليۋتاسى 330 تەڭگەدەن ساۋدالانۋدا. قارجى نارىعىنداعى سوڭعى وقيعالار كوپشىلىكتىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزدى.

قازاقستاندىق ەكونوميست، ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ولجاس قۇدايبەرگەنوۆ دوللار باعامىنىڭ بۇدان ءارى دە كوتەرىلەتىنىن، مۇناي قۇنىنىڭ دا قۇلدىراي بەرەتىنىن ايتادى. «مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنىڭ اۋىر سوعاتىنى تۇسىنىكتى، ماسەلە مۇنىڭ قانشالىقتى جانە قانشا مەرزىمگە سوزىلاتىنىندا» دەيدى ساراپشى.

مۇناي باعاسىنىڭ بۇلاي قۇلدىراۋىنا ەڭ الدىمەن، مۇناي وندىرۋشىلەر ءونىمىنىڭ ناقتى سۇرانىستان اسىپ تۇسۋىنەن بولىپ وتىر. 2016 جىلى دا بۇل جاعداي قايتالانۋى، ياعني مۇناي باعاسى 30 دوللار شاماسىندا ساقتالۋى مۇمكىن. بيۋدجەت ءتۇسىمى مۇناي ساۋداسىنا تىكەلەي باعىنىشتى ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن بۇل ۇلكەن ماسەلە تۋعىزادى. سەبەبى، بىزدەگى ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامى ەڭ الدىمەن وسى مۇناي باعاسىنا قاراپ بوي تۇزەيدى.

ال، مۇناي باررەلىنىڭ باعاسى 25 دوللارعا قۇلدىراسا، قازاقستاندىق مۇناي وندىرىسىنە ءقاۋىپ تونگەلى تۇر. ولاي دەيتىنىمىز، كەز-كەلگەن تاۋار باعامىن ونى دايىنداۋعا كەتكەن شىعىن، ياعني تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنى قۇرايتىنى بەلگىلى. بىزدەگى مۇناي كومپانيالارى، ءتىپتى رەسەيلىك مۇناي الىپتارىنىڭ وزىندە وزىندىك قۇنى 25 دوللاردان مۇناي وندىرىلمەيدى. قازاقستاندا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 20 پايىزىن مۇناي ساۋداسى، 30-40 پايىزىن وسى مۇناي اينالاسىنداعى سالالاردان تۇسەتىن كىرىس قۇرايتىنىن ەسكەرسەك، وتاندىق ەكونوميكا ءۇشىن ناعىز قاتەر الدا سياقتى. ال، ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك مۇنداي جاعدايلاردا ۇيرەنگەن ءادىس – تەڭگە باعامىن قۇلدىراتۋعا جۇگىنەتىنى بەلگىلى.

مۇناي باعامى 40 دوللاردان تومەندەمەي تۇرىپ-اق، بىزدە دوللاردىڭ 350-360 تەڭگەگە وسەتىنىنە بولجام جاسالعان. ۆاليۋتا باعامى دا تىكەلەي تەڭگە-دوللار قاتىناسىمەن ەمەس، رەسەي ءرۋبلىنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامىنا ساي جاسالىپ كەلدى. ياعني، تەڭگەنىڭ دوللارعا باعامى 1-گە 5 پارتيتەتىمەن (70 رۋبلدىك رەسەي باعامىن بەسكە كوبەيتە وتىرىپ) تۋىندايدى. ەگەر، مۇناي باررەلى 30 دوللاردان تومەندەسە رەسەي ءرۋبلى دە قۇلدىرايدى. سوعان ساي، بىزدەگى تەڭگە باعامىنا دا «تۇزەتۋ» ەنگىزىلەدى. ەگەر دوللاردىڭ رۋبلگە شاققانداعى باعامى 80 ءرۋبلدى قۇراسا، بىزدەگى دوللار 400 تەڭگە بولادى دەگەن ءسوز.

اينالىپ كەلگەندە، حالقىنىڭ قامى ءۇشىن قۇدايدان ەمەس، مۇنايدان ءۇمىت كۇتۋدى ادەتكە اينالدىرعان قازاقستان مەن رەسەي ەكونوميكاسى قيىن جاعدايدا تۇرعانىن مويىنداۋ كەرەك. اينالاسىنا جەكسۇرىن بولعان رەسەيدىڭ باسىنداعىەكونوميكالىق قيىندىقتار نەدەن تۋىپ وتىرعانىن بارلىعى بىلەدى. ال، قازاق ەكونوميكاسىن رەسەيدىكىنە تەلىپ قويعان – ەۋرازيالىق وداقپەن قاتار، وسى ۆاليۋتا ساياساتىنداعى رۋبلگە تاۋەلدىلىك.

ەلگە كىرەتىن تاۋارلار، ازىق-تۇلىكتىڭ دەنى سىرتتان كەلەدى. ۇكىمەت قانشا جەردەن وتاندىق ءونىمدى قولدايمىز، قازاقستاندىق تاۋارلاردى مولايتامىز دەگەنمەن ول باستامالاردىڭ قارقىنى قارجىلىق قۇلدىراۋدىڭ شاڭىنا ىلەسە الماي كەلەدى ءارى جەدەل ارادا جۇزەگە اسا قويۋى قيسىنسىز جاعداي.

سونىمەن، مۇنايدىڭ ارزانداۋى بيۋدجەتكە سالماق سالسا، دوللاردىڭ قىمباتتاۋى قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنا اۋىر سوعاتىنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن بۇگىندە ەكونوميكالىق ءبىلىم قاجەتسىز بولىپ قالدى. ۇيدەگى باعانى بازارداعى نارىق بۇزعان مىنا ۋاقىتتا تاپقانى نان-تۇزىنا جەتپەگەن حالىق كىمدى قارعاپ-سىلەيدى، قاھارىن كىمگە توگەدى؟! بيۋدجەت ءتۇسىمى ازايىپ، مەملەكەت كەپىلدەندىرگەن الەۋمەتتىك جاردەماقىلار مەن زەينەتاقى، مەملەكەتتىك مەكەمە جۇمىسشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىسى تومەندەسە ەلدە الەۋمەتتىك شيەلەنىس تۋىنداپ، ول ساياسي تولقۋلارعا الىپ كەلۋى مۇمكىن. ساياسي جۇيە ماسەلەلەرى، سوت پەن قۇقىق جۇيەسىندەگى ادىلەتسىزدىكتەر، ءدىن مەن ءتىل ءۇشىن تەك ۇستەل باسىندا قىزىل كەڭىردەك بولىپ ايتىسىپ، بيلىككە قارسى ەشقانداي باتىل قادامدارعا بارمايتىن، ءتىپتى، زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ تاعدىرىنا دا بالەندەي باس قاتىرا قويمايتىن حالىق جالاقىسى كەشىگىپ، نان-سۋدان تارىقسا، جۇمىستان قىسقارىپ، ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي قالسا بارىنە دايىن ەكەنىن بيلىك باسىنداعىلار ەسكەرۋلەرى كەرەك.

جومارت ابدوللا ۇلى