ەڭ جوعارى زاڭدى كۇشى بار جانە رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل اۋماعىندا تىكەلەي قولدانىلاتىن ق ر كونستيتۋسياسىنىڭ 3-بابىندا مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-بىر باستاۋى – حالىق ەكەندىگى جانە حالىق بيلىكتى تىكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىراتىنى كورسەتىلگەن.

كەزەكتى كەزەكتەن تىس ءماجىلىس سايلاۋى وتكەلى جاتقاندىقتان ەركىن سايلاۋ ارقىلى حالىقتىڭ ءوز بيلىگىن قالاي جۇرگىزە الاتىندىعى، ناقتىراق ايتساق 6 ملن. قازاقستاندىقتىڭ بۇل قۇقىعىنىڭ قالاي بۇزىلىپ وتىرعاندىعى تۋرالى از-كەم ءسوز ەتەيىك.  

اتالعان كونستيتۋسيانىڭ 33- بابىنىڭ 2-تارماعى بويىنشا قازاقستان  ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-وزى باسقارۋ ورگاندارىن سايلاۋعا جانە ولارعا سايلانۋعا قۇقىعى بار.

الايدا، بۇل كونستيتۋسيالىق نورما   ق ر «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋسيالىق زاڭىنىڭ 87-بابى ارقىلى ورەسكەل بۇزىلىپ تۇر. بىلايشا ايتقاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارعا، ونىڭ ىشىندە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋ قۇقىعى بۇزىلىپ، شەكتەلىپ تۇر.

نەگە دەيسىز بە؟

اتالعان زاڭنىڭ  «ءماجiلiس دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ۇسىنۋ» اتتى  87-بابىنىڭ 1-تارماعىندا «پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ۇسىنۋ قۇقىعى - بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تىركەلگەن ساياسي پارتيالارعا، ال قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سايلايتىن ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتارعا قاتىستى اسسامبلەيا كەڭەسىنە تيەسىلى» دەپ جازىلىپ تۇر.

ەندى قاراڭىز، ەڭ ءىرى دەگەن بيلىك پارتياسى «نۇر وتاننىڭ» وزىندە ءارتۇرلى اقپارات كوزدەرىنىڭ دەرەگى بويىنشا 800-850 مىڭ مۇشەسى بار. ءتىپتى 1 ميلليونعا جاقىندادى دەيىك. «اق جول» پارتياسىندا 180-200 مىڭ، قازاقستاننىڭ حالىقتىق كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ مۇشەلەر سانى 90 مىڭنان ازەر اسادى ەكەن. ال قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىندا قانشا مۇشە بار ەكەنى ءتىپتى بەلگىسىز.

سوندا 5-شاقىرىلىمدا پارلامەنت ماجىلىسىنە ەنگەن ءۇش پارتيانىڭ جانە اسسامبلەيانىڭ مۇشەلەر سانىن قوسساق 1،3-1،5 ملن. ادامدى قۇرايدى. بولجام بويىنشا بارلىق پارتيالاردا 2 ملن. مۇشە بار دەيىك. ال، ەلىمىزدە سايلاۋعا جانە سايلانۋعا قۇقىعى بار ازاماتتاردىڭ سانى 8 ملن. ادامنان اساتىنىن ەسكەرسەك، 6 ملن. ادامنىڭ كونستيتۋسيالىق قۇقىعى بۇزىلعان بولىپ شىعادى. 

ەندى كونستيتۋسيانىڭ ەڭ جوعارى زاڭدى كۇشى بارىن،  ونىڭ ەلىمىزدىڭ بۇكىل اۋماعىندا تىكەلەي قولدانىلاتىن ەسكەرسەك جانە ق ر «اكىمشىلىك راسىمدەر تۋرالى» زاڭىنىڭ 5-بابىنىڭ  2-تارماعىندا «مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋسياسىنىڭ تالاپتارىنا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا قايشى كەلەتiن قۇقىقتىق اكتiلەرi قابىلدانعان كەزiنەن باستاپ جارامسىز بولىپ تابىلادى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا قولدانىلماۋعا تيiس» دەپ كورسەتىلگەنىن نازارعا الساق، ق ر «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋسيالىق زاڭى ونىڭ 87-بابىنىڭ كەسىرىنەن جارامسىز بولىپ شىعادى جانە ول ەش جەردە قولدانىلماۋى ءتيىس.

بۇدان شىعاتىن قورىتىندى ءبىز وسى ۋاقىتقا دەيىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن پارتيالىق تىزىممەن زاڭسىز سايلاپ كەلدىك جانە ول زاڭسىزدىقتى ودان ءارى جالعاستىرماقشىمىز. 

بۇل قۇقىقتىق كوللاپستان شىعۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى زاڭسىز قۇرىلىپ، ۆيرتۋالدى بيلىك تارماعىنا اينالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن دەپۋتات سايلاۋ قۇقىعىنان ايىرىپ، ءماجىلىس سايلاۋىن 50% پارتيالىق تىزىممەن، 50% جەكە سايلاۋ وكرۋگتارى ارقىلى، ياعني ماجوريتارلى جۇيەمەن سايلاۋدى زاڭمەن ەنگىزۋ كەرەك.

دەسەك تە، پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ 6-شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتارىن ءبىز تاعى دا زاڭسىز سايلايىق دەپ تۇرعان سياقتىمىز...

ماقسات ءىلياس ۇلى، زاڭگەر