Sáýir aıynyń sońynda aqparat quraldarynyń negizgi taqyrybyna aınalǵan «Panama daýy» 9 mamyr kúni qaıtadan negizgi áńgime ózegine aınaldy. Halyqaralyq zertteýshi jýrnalıser konsorsıýmy (ICIJ) dúısenbi kúni jarıalaǵan Mossack Fonseca ofshorlyq regıstrator klıentteri týraly málimetter bazasynda odan basqa Qazaqstanmen baılanysty taǵy tórt kompanıa atalady. Jarıalanǵan tizimde 200-den astam qazaqstandyqtyń bar ekeni de aıtylýda.
Ekonomıka men qarjy salasynda ofshorlyq júıeni kópshilik zańsyz áreket degennen góri bıznes quraly dep sanaıdy. Ol negizsiz de emes. Tek, zań aıasynda ofshorlyq kompanıalarǵa qatysy bar adamnyń memlekettik qyzmetke de qatysy bolmaýy, salyq tóleýden jaltarmaýy qajet. Sońǵy ofshorlyq kompanıalar tiziminde Qazaqstandaǵy beldi bıznesmendermen qatar, mınıstr, vıse-premer shenindegi laýazymdy tulǵalardyń da esimderi aıtyldy.
Bıznesmenderden Marǵulan Seısembaev, Serikjan Mámbetalın syndy kásipkerler ofshorlyq tizimge qatysty alǵashqylardyń qatarynda túsinik berdi. Kásipkerler kezinde ofshorlyq kompanıalarǵa qarjy quıǵandyqtaryn, alaıda, memlekettik qyzmetke, salyq zańnamalaryna qaıshy keletin zańsyzdyqtardyń bolmaǵanyn ashyp aıtty.
Úkimet quramyndaǵylaran ofshor taqyrybyna qatysty pikir bildirgen Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev qana boldy.
«Men 25 jyl boıy bıznespen aınalysqan, álemniń 10-nan astam elinde bıznes satyp alyp, satqan kásipker retinde kóptegen halyqaralyq konsorsıýmdardyń aksıoneri bolýym túsinikti. Al, búginde meniń shetelde eshqandaı aqsham, aktıvterim joq. Búginde barlyǵyn tegin zańdastyryp alýǵa bolady. Memlekettik qyzmetke kirisken sátten keıin men bıznespen aınalysqan joqpyn. Al, tizimde atalǵan kompanıalar qyzmetin áldeqashan toqtatqan. Alaıda, olar týraly áńgime áli de kóterile beretini túsinikti. Bul qalypty halyqaralyq tájirıbe», - dedi mınıstr E. Saǵadıev.
Al, Májilistiń búgingi otyrysynda depýtat Azat Perýashev ofshorlyq áreketterdiń salyq zańnamalaryna, bıznestegi ádil báseke qaǵıdalaryna qaıshy keletinin aıtyp, Úkimetten ondaı kompanıalardy memleket tarapynan qoldaýdy toqtatýdy, memlekettik satyp alýlar baıqaýyna qatystyrmaýdy talap etti.
«Bizdiń partıa Qazaqstannan aqshanyń ofshorlyq zonalarǵa ketý máselesiniń ózektiligin 2012 jyly 3 sáýirde, 25 qyrkúıekte, 2014 jyly 15 qańtarda, 2015 jyly 13 mamyrda depýtattyq saýal etip joldaǵan. Al, 2014 jyly 16 sáýirde biz Úkimetten Qazaqstan ekonomıkasyn ofshorsyzdandyrý boıynsha sharalar qabyldaýdy usynǵan edi.
Biz tapqan paıdasyn ofshor arqyly syrtqa shyǵaryp otyrǵan kompanıalar memlekettik baǵdarlamalardyń, salyqtyq jeńildikterdiń, memlekettik sýbsıdıalardyń qoldaýyn, basqa da jeńildikterdi paıdalanbaýy kerek dep sanaımyz», - deıdi depýtat Premer-mınıstr Kárim Másimovke joldaǵan depýtattyq saýalynda.
Bul aıtylǵandardan kóretinimiz jýrnalıserdiń tabandap suraǵan saýaldaryna jaýap bergen E. Saǵadıev pen depýtat A. Perýashevtiń málimdemelerinen basqa joǵary minberlerde ofshorlyq aımaqtardaǵy qazaqstandyq sheneýnikter men laýazymdy tulǵalardyń aktıvteri týraly aıtarlyqtaı sóz bolmady. Otstavka men tergeý-tekserýdi talap etken de jan joq. Qaıta ofshorda aqshasy barlar týraly abaılap sóıleýge, aıyptamaýǵa shaqyrý áreketteri baıqalady.
Máselen, Májilis depýtaty Máýlen Áshimbaev ofshor ıelerin naqty dálelderi bolmasa, eshkimniń de zań buzdy dep aıyptaýǵa quqyǵy joqtyǵyn aıtty.
«Árıne, munda bul jaǵdaıǵa obektıvti túrde qaraý kerek. Eger sheneýnikterdiń bireýi qyzmettik jaǵdaıyn paıdalanyp qandaı da bir zań buzýshylyqtarǵa barsa, osy maqsatta ofshorlyq ıýrısdıksıany paıdalansa, munymen quqyqqorǵaý organdary aınalysýy tıis. Sonymen qatar, osy jerde qandaı da bir dálelsiz eshkimdi aıyptaýǵa bolmaıtynyn aıtqym keledi. Eger qazaqstandyq kásipkerler ofshorlyq esep-shottardy belgili bir operasıalarǵa paıdalansa, onda eshqandaı bizdiń eldegi, shet elderdegi zań talaptary buzylmasa, bul qalypty jaǵdaı dep oılaımyn. Mundaı júıe halyqaralyq bıznes tájirıbede qoldanylady», - deıdi depýtat.
Atynan at úrketin ofshor týraly bul aıtylǵandardan uqqanymyz shetelde qarjy ustaǵannyń bárin ury nemese alaıaq dep attandaı jónelýge negiz joq. Qolmen qoıǵandaı dáleldep beretin aıǵaqtaryńyz bolmasa, Islandıa halqy ofshor daýynda aty atalǵan premerin qýyp shyǵypty degenge erip, ofshor ıelerine qatysty qandaı da bir aıyp taǵýdan da aýlaq bolǵanyńyz jón. Onyń ústine atyshýly tizimdi jer-jahanǵa jarıa etkender onda qaı bıznesmenniń qansha qarajaty ofshorlyq aımaqtarda shoǵyrlanǵanyn ashyp aıtýdy jón kórmepti.
Jomart Abdollauly
