"Túrkistan" gazeti janynan qurylǵan "Aldaspan" ashyq pikirsaıys alańynyń kezekti otyrysy ótti. Taqyryp: «Oralmandar: turaqty tirkeý nege qıamet qaıymǵa aınaldy».
Otyrysqa Almaty qalalyq memlekettik eńbek ınspeksıasy jáne kóshi-qon basqarmasynyń bólim basshysy Kúlsin Ysqaqova, Almaty qalalyq kóshi-qon polısıasy basqarmasynyń ınspektory, polısıa polkovnıgi Lázzat Muhıtova, Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy Úılestirý bóliminiń jetekshisi Botagóz Ýathan, Oralmandardyń «Jebeý» qoǵamdyq birlestiginiń bas hatshysy Rahym Aıyp, osy uıymnyń múshesi Bazaraly Árip jáne turaqty tirkeýdiń shyrǵalańy sharshatqan bir top oralman qatysty.
Jınalysty bastaǵan jýrnalıs Kólbaı Adyrbekuly búgingi Ýkraınada bolyp jatqan jaǵdaılardy tilge tıek etip, Reseıdiń sońǵy kezderi kózsiz júrgizip jatqan qıturqy saıasatynan Qazaqstannyń da qaltarysta qalmaıtynyn eskertti. Sondyqtan, táýelsizdikpen birge bastalǵan, Elbasy ózi buıdager bolǵan «Qazaq kóshiniń» qazirgideı beıbit zamanda esh sebepsiz toqtatylýyna jol bermeı, «Uly kóshti» qaıta jandandyrý kerektigine toqtaldy. Ol úshin eń aldymen Atajurtqa oralǵan qandastarymyzdyń qujat máselesin rettep, olardyń azamattyq alýyn jeńildetý qajettigin aıtty.
Jýrnalıs Esengúl Kápqyzy búgingi tańda oralmandar máselesiniń ýshyǵyp turǵanyn, ásirese olardyń turaqty tirkelý, azamattyq alý jumystarynyń múldem qıyndaǵanyn ortaǵa saldy. Sondaı-aq, osy otyrysqa shaqyrylǵan Almaty oblystyq Kóshi-qon polısıasynyń mundaı taqyryptan úzildi-kesildi bas tartqandyǵyn aıtty. Tipti atalǵan orynnyń Baspasóz qyzmeti de at-tonyn ala qashyp, İshki ister mınıstrligine siltegen.
Al ózderiniń qujat daıyndaýdaǵy myń san kedergilerin aıtqaly kelgen oralman aǵaıynnyń kóbi sol Almaty oblystyq Kóshi-qon polısıasynan kóresini kórip otyrǵandyǵyn jaıyp saldy. Biraq quzyrly orynnan qulaq asatyn bir adam kelgen joq. Esesine onyń bárine Almaty qalalyq Kóshi-qon polısıasynyń ókili men Almaty qalalyq memlekettik eńbek ınspeksıasy jáne kóshi-qon basqarmasynyń bólim basshysy Kúlsin Ysqaqovanyń jaýap berýine týra keldi. Sóıtsek, máseleniń túp-tórkini Elimizdiń zań-zakóninde bolyp tur eken. Oralman aǵaıynnyń turaqty tirkeýge turý, azamattyq alý jumystarynyń tizginin bizdiń el Qytaı bıligine ustatyp qoıypty. Iaǵnı, solar ruqsat berse ǵana nemese óz azamattyǵynan shyǵarsa ǵana Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyn ala alady.
Endi qarańyz, Qytaı zańynda «Shetel azamattyǵyn alǵan adamnyń Qytaı azamattyǵynan avtomatty túrde shyǵarylatynyn» jáne «Qylmys istegen adamdarǵa pasport berlimeıtinin» taıǵa tańba basqandaı etip jazǵan. Bizdiń úkimet bolsa týra osy eki anyqtamany surap álek. Qıturqy qujattyń sońynda júrgen qandastarymyzdyń ishinde búgin-erteń náresteli bolaıyn dep otyrǵan kelinshek, ata saqaly aýyzyna túsken qart, ýnıversıtetti endi támamdaǵan jastar bar. Tipti búkil otbasy Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty bola tura jalǵyz adamdy qujattyń artynan sandaltqan Kóshi-qon polısısynan ne suraısyz?
Aıta keterligi, bıylǵy 20 naýyryzda Úkimet №248 arnaýly qaýly qabyldapty. Onda oralmandardy qabyldaýǵa Aqmola, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan syndy 7 oblystyń tizimi kórsetilgen. Biraq olardy qabyldaý tártibi, oralmandardyń qujat máselesi jóninde áli kúnge ashyp eshteńe jazylmaǵan.
Almaty qalalyq kóshi-qon polısıasy basqarmasynyń ınspektory, polısıa polkovnıgi Lázzat Muhıtovanyń aıtýynsha, quqyq qorǵaý qyzmetkerliriniń oralmandardyń azamttyq alýyna esh qarsylyǵy joq. Tek zań normalary durystalyp, sheteldikterge qoldanylatyn tártip «Etnıkalyq qazaqtarǵa qoldanylmaıdy» delinse, bári sheshiledi. Shyndyǵyn aıtqanda qazirgi kúnde atajurtyna oralǵan etnıkalyq qazaqtardan góri TMD aýmaǵynda turatyn ózge ult ókilderiniń Qazaqstan azamattyǵyn alýy áldeqaıda jeńil eken. Al «Jebeý» qorynyń ókilderi Rahym Aıypuly men Bazaráli Áripulynyń pikirinshe, Másimov úkimeti kezinde qabyldanǵan «qazaqqa qarsy qaýlylar» Ahmetov úkimeti kezindede qaıtalanyp otyrǵan kórinedi. Tipti dál osy oralmandar máselesinde bizdiń memleket Halyqaralyq konvensıalardy da belden basyp otyrǵan sıaqty. Óıtkeni bólinip-jarylǵan otbasy ókilderi týraly arnaıy Halyqaralyq belgileme bar. Bizdiń el sonyń ózin oryndamaı otyr.
Eń ókinshtisi, óz kúshimen Otanyna oralǵan, óz kúshimen úı alǵan, óz kúshimen nanyn taýyp jatqan qazaqtarǵa bir japyraq «azamattyq kýálikti» qımaý – búgingi qazaq bıliginiń mańdaıyna basylar qara tańba. Qazaqqa eregeskendeı jyl saıyn Qazaqstan azamattyǵyn alǵan ózge ult ókilderiniń kóbeıgenin keıbir derekkózderi rastap otyr. Bul neniń aıǵaǵy? Qaıda bara jatyrmyz?
Haziret Ábdilda
Abai.kz
