Qazaq aqsaqaly qymyz pisýdiń jańa tehnıkasyn oılap tapty, - dep habarlaıdy Qamshy.kz baq.kz – ke silteme jasap.

Qymyz – qazaqtyń ulttyq sýsyndarynyń ishindegi eń qurmetti dastarqan dáminiń biri. Bıe sútinen daıarlanatyn bul sýsyndy kóptegen kóshpeli halyqtar – qazaqtar, qyrǵyzdar, bashqurttar sonaý eski zamandarda meńgergen. Bizdiń zamanymyzǵa deıingi V ǵasyrda ómir súrgen grek tarıhshysy Geradot: «Kóshpeli skıfter bıe sútinen qymyz daıarlaǵan» – dep jazdy.

1256 jyly Azıaǵa saıahat jasap, jıhan kezgen fransýz Vılgelm Rýbrıkas te qymyzdyń kóshpendiler ómirindegi orny týraly tamasha derekter qaldyrǵan. Qymyz jóninde Italıa saıahatshysy Marko Polonyń da estelikteri bar, ol qymyzdy tatar halqynyń eń nárli sýsyny dep atady jáne qymyzdyń dámdilik qasıetin atap kórsete otyryp, ony «Aq sharpqa» teńegen. Qazaqtyń ertedegi kóshpeli ómirinde aýrýǵa em bolyp, saýǵa qýat bergen osy qymyz. Bıe sútinde negizinen quramy qant kóbirek bolady, ony jańa saýǵan saýmaldyń dáminen bilýge bolady.

Kóshpendiler túrli mal terilerinen jasalǵan kónek, saba sıaqty ydystardy paıdalana otyryp, qymyz pisken. Al qymyzdy pisý degenimiz – qymyz quramyndaǵy kómirtekti shyǵara otyryp, ottegimen baıytý. Uzaq ýaqyt pise otyryp, ony onshaqty túrge bólgen.

Ýyz Qymyz. Bıeni alǵash baılaǵanda ashytylatylatyn qymyz. Bıe baý dep te ataıdy.

Bal Qymyz. Ábden pisken jáne boıyna jylqynyń ne qoıdyń maıy sińgen bapty jumsaq qymyz. Mundaıda qymyzdyń túri ádettegideı qymyzdan góri sary ári qoıý bolady.

Besti Qymyz. Tórt tún asyp, ashýy meılinshe jetken qymyz

Dónen Qymyz. Úsh túnegennen keıin qotarylatyn, meılinshe ashýy jetken qymyz.

Jýas Qymyz. Ústine saýmal quıyp jumsartylǵan qymyz. Qymyz asa ashyp ketkende ishýge qolaıly bolýy úshin osylaı isteıdi.

Qunan qymyz. Eki túnegennen keıin ǵana qotarylatyn qymyz. Túneme qymyzǵa qaraǵanda óte kúshti.

Qysyraq Qymyz. Birinshi ret qulyndaǵan bıeniń sútinen ashytylatyn qymyz. Qýlyq bıeniń súti jylda saýylyp júrgen sary qaryn mama bıelerdiń sútine qaraǵanda álde qaıda qýatty bolady. Tý qymyz dep te ataıdy.

Qysyrdyń Qymyzy. Bıe aǵytylǵannan keıin, jem shóbi daıyn adamdar qysyr bıelerdi iriktep alyp, qystaı qolda saýady. Sondyqtan qysyrdyń qymyzy deıdi.

Sary qymyz. Shóp pisip, bıeniń súti qoıylǵan kezde ashytylatyn qymyz. Jazda qymyzǵa qaraǵanda qoıý ári óńi sary bolady.