Atam zamannan malǵa juqpaly aýrý tarasa ol jaqsylyqtyń nyshany emes. Juqpaly aýrýmen aýyrǵan maldyń etin jeýge de, ózge maqsattarǵa paıdalanýǵa da bolmaıtyny belgili. Jýyrda Atyraýda iri qara malǵa «nodýlárly dermatıt» degen aýrý tarap, oblystyń eki aýdanynda sıyrlardyń qyrylǵany belgili. Sońǵy derekterge súıensek, oblysta mal dárigerleri 384 sıyrdy emdegen, 1611-i aýrýynan áli jazylmaǵan. 130 iri qara ólgen.
«Habar» agenttigi taratqan aqparatqa sáıkes, QR aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Veterınarlyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıteti basshysynyń orynbasary Tursyn Kabdýldanov aýrý maldy emdeýge búdjetten 1,9 mln teńge bólingenin málimdegen. Aımaqta bir aılyq karantın jarıalandy. Sóıte tura nodýlárnyı dermatıtpen aýyrǵan maldy emdegen soń etin jeýge bolady deý asyǵystyq emes pe? «Nodýlárly dermatıt maldyń tek terisin zaqymdaıdy» degen sheneýnik atalmysh aýrý juqqan maldyń ónimdiligi tómendep, qyzýy kóterilip, ishki qurylysyna deıin zaqymdalatyn, al bundaı belgiler onyń etiniń sapasyna nuqsan keltiretinin eskermeı otyr ma sonda?
Nodýlárly dermatıt Reseı Federasıasynyń Soltústik Kavkaz aımaǵyna da taraǵan. Reseılik ǵalymdar bul aýrý adamǵa asa qaýipti bolmasa da oǵan shaldyqqan maldyń etin jeýge bolmaıtynyn aıtýda. Tipti, aýrý sıyrdyń sútin de ishýge bolmaıdy. Óıtkeni, aýrý maldy emdeý kezinde egilgen hımıalyq preparattardyń qaldyqtary ettiń quramyna jınalatyn kórinedi. Bul preparattar adam azǵasyna ótkende densaýlyǵyna keri áser eteri sózsiz.
Al QR Aýyl shaýashylyǵy mınıstrligi ókiliniń nodýlárnyı dermatıtten emdelgen maldyń etin jeýge bolady degen pikirdi ashyqtan ashyq aıtýy halyq densaýlyǵyna nemquraıly qaraý emes pe?
Búginde Reseıdiń Kavkaz aımaǵynda satylymǵa túsken sıyr eti qatań tekserilýde. Iaǵnı aýyrǵan maldyń eti tutynýshynyń qolyna ótpeýi jiti qadaǵalanýda. Reseıde nodýlárnyı dermatıtpen aýyrǵan mal etiniń satylýyna jol berilmeıdi. Soltústik Osetıa – Alanıa Respýblıkasynda alǵash ret 2015 jyly qazan aıynda tirkelgen nodýlárnyı dermatıttiń qaýpi áli de saqtalýyna baılanysty respýblıkanyń mal dárigerlik basqarmasy osyndaı qadaǵalaý ornatqan. Búginge deıin Mozdok aýdanynda 6 myń bas iri qara malǵa vaksınasıa jasalǵan. Soltústik Osetıada nodýlárnyı dermatıt 500-den astam iri qara maldy zaqymdaǵan. Sondaı-aq, milknews.ru málimetine súıensek, bul aýrý bıyl Reseıdiń Stavropol, Krasnodar aımaqtarynda, Sheshenstanda tirkelgen.
Nodýlárly dermatıtke qarsy vaksına áli jasalǵan joq. Reseı mal dárigerleri sıyrlardy emdeýge qoıdyń sheshek aýrýyna arnalǵan vaksınany eselep paıdalanýda. Aýrý taramas úshin Daǵystannyń mal sharýashylyǵy kásiporyndarynda sút ónidirisi "jabyq rejımge" kóshirildi. Aımaqtaǵy veterınarlyq-polıseılik beketterde ákelingen mal men mal ónimderine, onyń ishinde mal terisine qatań túrde tekserý júrgizilýde.
Nodýlárnyı dermatıt - vırýstan týyndaıtyn ınfeksıalyq aýrý, sıyr bul naýqas shaldyqsa qyzýy kóterilip, terisine jara shyǵady, ónim bermeı, aryqtaıdy. Vırýs maldyń ishki qurylysyn da zaqymdaıdy. Bizdiń mamandar aýyrǵan sıyrdyń etin (aýrýdan emdeldi degenniń ózinde) tutynýǵa bolmaıtynyn eskertýdiń ornyna halyqqa "jeńder" dep usynǵany qyzyq-aq.
Dana Qamshybek
