Qundyzaı úı irgesindegi saıabaqta serýendep uzaq júrdi. Japyraqtary sarǵaıa bastaǵan, sýyq yzǵary áli biline qoımaǵan, kóńildi jadyratar kúzgi saıabaq.Ýaqyttyń qansha bolǵanynan da habarsyz. Tereń oıǵa berilgen.

Jalǵyzdyq. Janyn jegideı jegen jalǵyzdyq. Ózegin órteıtin jalǵyzdyq. Mereke-meıramdarda telefon shalyp habarlasatyn qurbylary sóz arasynda: «Áı, búıtip júre bergenshe bir bala taýyp alsańshy» deıdi. Bala súıýden bas tartpaıdy-aý, biraq, balasyna áke  bolarlyq azamatty qaıdan tappaq. «EKO degen ortalyq bar eken. Sonda barsań, sharanany jasandy túrde ornatyp beredi»- degen-di bir kýrstas qurbysy týǵan kúnimen quttyqtap, kirip-shyqqanda. «Jasandynyń aty jasandy ǵoı, dúkenge baryp kártóp, qıar satyp ákelgenmen birdeı. Sezimder, súıispenshilik, adam rýhy qatyspaǵan jerde, balanyń tek tánin ǵana alýǵa bolmaýshy ma edi. Robotqa uqsaıtyn, adamnyń syrtqy pishini ǵana bar balany tolyqqandy adam dep ataýǵa bola qoıar ma eken. Árıne, bir sábıge zar bolyp júrgen otbasy úshin bul da úmittiń jalǵanǵany shyǵar. Biraq, men ondaı qadamǵa bara almaspyn»- Qundyzaı tereń kúrsindi.

 Oqýshy kezinde de, stýdent kezinde de  merekelik konsertterdiń birin qur jibermeıtin,  óleń aıtyp, halyq bıiniń nesheme túrin bılep bere alatyndaı san túrli ónerin kórsetkenine qýanatyn, óte kóńildi edi. Synyptas, kýrstas qyzdar birinen keıin biri turmysqa shyǵyp jatqanda, ózi týraly esh oılanbapty, qurbylarynyń jaqsy jigit taýyp, shańyraq kótergenderine shynymen de qýanyp júretin. «Sen qandaı sulýsyń» deıtin keıbir jigitter, biraq, odan árige asa almaıtyn. Birde bir jigittiń buny kınoǵa nemese bı keshterine shaqyrmaǵany esine tústi. Halyq sharýashylyǵy ınstıtýtynda oqyǵanda qatarynan bes jyl boıy jataqhanadaǵy qatarlas bólmede turatyn ázilqoı,  sirińke qara bala ǵana bunyń bet-álpetin aıtyp, júrgen ortasyn kúldiretin de júretin. «Jazýshylar, aqyndar nege ǵana erindi shıege teńdeıdi eken. Mysaly myna men bar ǵoı, seniń ernińdi qulpynaıǵa, tańqýraıǵa, tipti ony aıtasyń, qyzylqatqa teńeýge barmyn»- deıdi birde. Endi birde Qundyzaı degen esimin uzyn-sonar taldap kelip: «Seni Qalamqas dep ataý kerek edi» deıdi.  Birde, sabaqtan birge qaıtqanda: «Andaǵydaı jazyq mańdaımen saýda-sattyq jaǵynda emes, saıasat jaǵynda oqý kerek edi. Kirpikterińniń qalyńyn-aı, kúnde ádemilep tarap júr, jaraı ma? Áıtpegende, bir kúni shalynysyp qulap qalarmyn» dep, kele jatqan kýrstastaryn kúlkige bólegeni bar edi.  «Maǵan jalpy jańa pisken shelpekteı ne jańa tolǵan aıdaı dóńgelek júzdi qyzdar unaýshy edi. Sopaq bet, toıys, at jaqty, qoı kózdi qyzdyń unap turǵany birinshi ret»- dep, dıplom qorǵardyń aldynda álgi ázilkesh bala taǵy kúldirgen bulardy.  Salmaǵy joq, jáı ǵana jeńil ázilder. «Sen qandaı súıkimdisiń. Mineziń de ashyq-jarqyn. Myqty degen azamatty órge súıreıtin jary bolýǵa laıyqsyń» deıtin edi keıbir kýrstastary. Bolǵany sol. Meıram kezinde de eshkim buǵan gúl shoqtaryn syılap áýrege túspepti.

Qundyzaı kúrsindi.

Jasy otyzǵa tolǵanda Qundyzaı  qyzmeti ósip, aty dúrkirep turǵan bildeı bir kompanıanyń marketıń jáne saraptama bóliminiń jetekshi mamany dárejesine kóterildi. Minezinde ózgeris paıda boldy. Sirkesi sý kótermeıtindi shyǵardy. Shat-shálekeıi shyǵyp, qyzmetinde kúnine bir márte urys-keris shyǵarmasa júre almaıtyndaı halge de jetken. Mańaıyndaǵylardy da mezi etti, ózi de ábden qajyp bitti. Bunyń minezine shydaı almaı qasyndaǵy qyzmettester jumystarynan shyǵyp ta ketti. Ornyna jastar kelip jatyr. Sol baıaǵy súreńsiz tirlik. Qansha uryssań da kúlimsirep turatyn, ashýǵa býlyǵyp, ne qasarysyp, julyna jaýap berip, bet-júzderi bezere qalatyndaı basqalaryna uqsamaıtyn jas maman  Kenjegúldi túsinbeı-aq qoıdy. Qanshama ret jumystyń qaýyrttyǵyn syltaýratyp, keshki onǵa deıin ustaǵany da bar. Kenjegúl jaırańdaǵan qalpy. Qundyzaı birde shydamaı, Kenjegúlden bul mineziniń syryn surady.

- Apaı, ejelgi shyǵys eliniń kóneden kele jatqan, ondaǵan myń jyldyq tarıhy bar jattyǵýymen aınalysamyn. Minezdi jumsartady, júıkeni tynyshtandyrady, uıqyny qalpyna keltiredi. Jáne, sheshilmeı jatqan kóptegen máselelerdiń jaýabyn tabýǵa bolady. Qalasańyz, úıreteıin. Medıtasıa atalady. Bastapqyda qıyndaý tıetini ras. Tabandylyq tanytsańyz, tóselip alasyz. Sonda, sizge qaraı týra shaýyp tank kele jatsa da, búkil bir polk kele jatsa da myńq etpeıtin bolasyz, - degeni.

Qundyzaı oılanyp qalǵan. Jasy qyryqqa jaqyndap qalǵanda, ınstıtýtty keshe ǵana bitirip kelgen boıjetkennen birdeme úırený yńǵaısyzdaý bolar dep, sheshim qabyldaı almaı biraz kún júrdi. «Júıkeni tynyshtandyrady, uıqyny qalpyna keltiredi, sheshilmegen máselelerdiń jaýabyn tabýǵa kómektesedi» degeni unap qalǵan. Sońǵy kezderi uıqysynyń shala bolyp júrgeni de ras. Sonyń bári júıkeniń juqarǵanynan bolar. Jáne taǵy bir nárse... jalǵyzdyǵynyń syryn bilgisi keldi, jaýap tapqysy keldi. Turmys qurmaǵan, bala súımegen jalǵyzdyq emes. Jo-joq, júreginiń túbinde jatqan, janyn syzdatyp aýyrtatyn, eshteńege bas kótertpeıtin, zil batpandaı salmaǵy bar jalǵyzdyq.

Bastapqyda, Kenjegúl medıtasıa jasaýdy úıretip júrgende Qundyzaı qatty qınalǵan. Oıyn bir arnaǵa jınaqtaı almaı áýre –sarsańǵa túsip, ashý kernep, qan qysymy kóterilip te ketetin-di. Oılary jınaqtalmaq túgil, buny mazaq etip, úzilgen monshaqtaı bet-betine bytyraı qashyp, beze jóneletin. Eki aı ótti-aý degen shamada qolynan birdeńe keletinin sezdi. Sodan beri de úsh jyldaı ýaqyt ótken.

Qazir Qundyzaı medıtasıa jasaýǵa tóselip aldy. Tańǵy altyda turyp, jumysqa shyǵar aldynda bir saǵattaı medıtasıa jasaıdy. Shynymen de minezi jumsaryp, júıkesi tynyshtalyp-aq qalǵan. Sol medıtasıanyń arqasynda ózi qyzmet etetin bólimniń basshylyǵyna deıin kóterildi. Kenjegúldi jastyǵyna qaramaı, joǵary jaqqa aıtyp, jetekshi maman dárejesine usynyp edi, usynysy birden qabyldandy. Kúnde keshkilik jumys aıaǵynda barlyq bólim basshylaryn óz kabınetinde jınap alyp, «qýyrmash» uıymdastyratyn bas dırektordyń minezine de úırenip alǵan. Kúlip otyra beredi.

Buryndary on bes mınýtke áreń shydaıtyn Qundyzaı, qazir eki saǵat ta, úsh saǵat ta medıtasıa jasaı alady. Jumys babynda sheshilmeı jatqan kóptegen máselelerdiń jaýabyn da tep-tez taýyp alady. Qyzmettesteriniń, basshylarynyń qurmetine ıe. Biraq... biraq... jalǵyz ǵana suraqqa jaýap tabýǵa ımene berdi. Ol- jalǵyzdyǵynyń syryn bilý. Qatarlastardyń bári derlik úıli-barandy. Keıbireýleri ekinshi qaıtara turmysqa shyǵyp úlgergen. Endi biriniń nemereleri de bar. Bul bolsa áli jalǵyz. Týystary, áke-sheshesi bar ǵoı árıne. Biraq, qyz bala bolyp, bolashaq ana bolyp  jaratylǵasyn, álemdi ińgálegen únge toltyryp,  áldıleý úshin, álemdi ǵajaıyp sulýlyqqa bólep, ómirdiń súıispenshilikke toly ómir ekendigin, álemniń súıispenshilikke, názik te sazdy únge toly álem ekendigin pash etý úshin kelgen edi ǵoı mynaý ómirge.  Ómirdi jalǵastyrýshy da, ómirdi uly etetin ana bolý úshin kelip edi ǵoı. Qalaısha jalǵyz qaldy. Men sıaqty jalǵyzdyqtan sharshap júrgen, shashtary aǵarǵan qyzdar qanshama. Sonyń bárine tek qana úlken qalalar kináli me. Álde, basqa da sebepteri bar ma? Solaı-aý shamasy. Bárin, adamdar shoǵyrlanǵan úlken qalalarǵa jaba salý eń ońaı amal. Biraq, barlyǵy sonshalyqty op-ońaı bolsa, bet-júzderine ájim túsken qyzdar qanshama aýyl jaqta. Demek, máseleniń túp tórkini tym áride jatqany ǵoı. Biraq, qaıda? Qaıdan izdesem bolady? Ábden qajytty-aý mynaý jalǵyzdyq. Qyzmetim de bar, turmysym da jaqsy, biraq, bir nárse jetispeı turady. Psıhologtar tárizdi, jáı ǵana saraptaýmen bul máseleni sheshý ońaıǵa túspes...

 Kezekti demalysyn alyp, bir aptadaı ishteı jınaqtalyp júrdi. Daıyn boldym-aý degen kezde úıdegi telefon bitkendi sóndirip, medıtasıa jasaýǵa otyrdy. Jaqynda ǵana satyp alǵan aq tústi dıvanǵa shyǵyp, arqasyn dıvannyń arqalyǵyna tiredi. Búkil denesin bos ustap, tiktenip otyrdy, aıaqtaryn maldas qurǵandaı jınap aldy. Kózderin jumyp, tereń tynystady. Búkil nazaryn tynys alýyna baǵyttap, tynys alýy bilinbeı, denesin de sezinýden qalǵanda, bar oıyn jınaqtap, júrek soǵysyna baǵyttady. On mınýttaı júrek soǵysyn baqylap, qalpyna keltirdi. Júregi de Qundyzaıdy tyńdaǵandaı atsha týlamaı, álsin-álsin búlkildegendeı. Endi bastaýǵa bolady. Qundyzaı bar oıyn bir arnaǵa shoǵyrlandyrýǵa kóshti. Oıy tańǵy kún shapaǵyn elden buryn qarsy alatyn kól betindeı typ-tynysh, tup-tunyq. Beısaýyt júrgen birde-bir oı joq. Osy tynyshtyqqa, osy tuńǵıyqqa súısinip, biraz otyrdy. Endi ózin mazalaǵan suraǵyna jaýap izdep, medıtasıanyń negizgi bóligine kóshti.  Birte-birte búgingi kúnnen bastap, kınolentany keri aınaldyrǵandaı, ómir jolyna sheginis jasaı berdi. Mine, bólim basshylyǵyna taǵaıyndalǵan sáti. Oıyn ármen qaraı syrǵytty, qyzmettesterimen syıyspaıtyn kezine jetti. Ózin sonshalyqty súıkimsiz sezindi de, kóp toqtamaı ári qaraı jyljydy. Qundyzaı oısha syrǵyp otyryp, stýdent kezine de jetti. Kóńildi shaǵy, baqytty shaǵy. Álde, baqyttymyn dep oılaǵan shaǵy ma eken.  Biraq, jalǵyzdyǵynyń jaýaby árirekte, tereńirekte ekenin sezedi. Oıy jetektegennen jetektep buny oqýshy kezine alyp keldi. Áke-sheshesi qansha jaqsy kórgenimen, ońashalanýdy qalaı beretinin, jalǵyzdyq seziminiń anda-sanda syr berip qoıatynyn sezdi. Iá, oqýshy kezinde de buny túsinetin et –jaqyn qurbysy bolmaǵan eken. Áke-sheshesinen, synyptastarynan bólektenip, kitap oqýǵa qumar kezi. Qashanda tereń oıǵa batyp, ózimen-ózi júrgen eken ǵoı. Oıy syrǵyǵannan syrǵyp, sábı kezine jetkizdi. Qundyzaıdyń eki jastaǵy kezi. Kúńgirtteý bólmedegi dastarhan basynda jalǵyz otyr. Aldynda sýyp qalǵan kártóp. Mańaıda eshkim kórinbeıdi. Qundyzaıdyń jylaǵysy keletin sıaqty. Biraq, áldekimnen jasqanyp, jylaýǵa da qorqady. Esik ashylyp, ústine kónetoz birdemelerdi ilip alǵan, qýshıǵan bir kempir kirdi. Ertegilerde aıtylatyn mystan kempir dersiń. «Mamam qaıda? Meni nege munda tastap ketken?» Qundyzaı oısha syrǵyp, mamasyn izdedi. Jumysta eken. Qandaı jap-jas. Óziniń qazirgi kezinen jas. Álgi, mystanǵa uqsaıtyn kempir, kórshi eken. Balaǵa qaraıtyn eshkim bolmaǵasyn, sol kempirge tabystap ketetin kórinedi. Eki jasta, biraq, jegideı jeıtin jalǵyzdyq sezimi myqtap uıalap alǵan eken janyna. Basty sebep túp tereńde jatyr. Qundyzaı buny búkil jan-júregimen sezindi. Qanshalyqty tereńde jatqanyn, qaı jerden bastaý alatynyn bilgisi keldi. Oıyn jetektep ári qaraı jyljydy. Mine, mine jaýaby...

 Qundyzaıdyń júrek soǵysy jıilep, tynysy tarylyp ketti. Tereń tynystap biraz otyrdy. Júrek soǵysyn qalpyna keltirip  medıtasıasyn jalǵastyrdy.

 ... Perzenthana. Mamasy buny bosaný úshin keshkisin túsken. Tolǵaǵy teris kelip, qınalyp jatyr. Qundyzaı anasyn aıap ketti. Dárigerler sábıdi Keser tiligimen alýdy uıǵarýda. Bir kezde anasynyń esinen tanyp bara jatqanyn, bir qaýiptiń jaqyndap qalǵanyn búkil bolmysymen sezindi. Anasynyń qursaǵynan shyǵa qoımaǵan sábı Qundyzaı selk ete qaldy. Áleýetti qoldar anasynyń qarnyn jaryp, buny alyp shyqty. Jyp-jyly, janǵa jaıly jaǵymdy, qamqor bolar, meıirimge toly, búkil bir álemdi syıǵyzarlyq, júregińdi súıispenshilikke toltyrar áýezdi de tynysh, toǵyz aı boıyna qorǵany da, otany bolǵan anasynyń qursaǵynan julqylap alyp shyqty jat ta, dóreki qoldar. Sábı Qundyzaıdyń boıyn úreı bıledi. Anasynan, bul álemdegi eń jaqynynan aıyryp bara jatqanyn, Ǵalamnyń ámirshisi bolýǵa jaratylǵan adam-sábıdiń mynaý áleýetti qoldarǵa qarsy eshteńe isteı almaıtynyn, anasyna kómektesý úshin esh nárse de jasaı almaıtyn beısharalyǵyn sezip, júregi qan jylap qoıa berdi. Sábıdiń shar etken daýysyna dárigerler máz bolýda. Dárigerler sábıdiń jan qınalysynda sharýalary joq, ózderiniń áńgimelerine berilip, áldeneni aıtyp kúledi. Boıyn, salmaǵyn ólshedi bireý. Adamnyń ómirge kelýinde dál sol kórsetkishter mańyzdydaı. «Qandaı jaýyzdyq, qandaı qorqynysh, qandaı jırenish. Áli ómir esigin asha qoımaǵan sábıdiń júregine, ón-boıyna qorqynysh, aınalasyna degen senimsizdik, álsizdik, jalǵyzdyq sezimderin uıalatý úshin, anasyn túsinbesteı etip, alshaqtatý úshin ádeıi istelgen amaldar bolǵany ǵoı. Kimder eken buny oılap tapqan? Adamnyń, Qudaı jaratqan adamnyń oıyna bundaı jaýyzdyq kelmes edi. Adamzatqa qarsy qandaı da bir kúshterdiń oılap tapqandary da. Árıne, bóbegin ómirge ákele almaı qınalyp jatqan anaǵa kómektesý kerek. Biraq... biraq... bolashaq anany sondaı qınalysta bosanatyndaı halge jetkizetin ne? Bolashaqta ana bolatyn jas qyzdardyń densaýlyǵyn qadaǵalap, bolashaqta turmys quryp, ana bolǵanda, qınalysta emes, uly qýanyshta, shat sezimmen bóbegin ómirge ákeletindeı jaǵdaı jasaý qoǵamnyń eń birinshi maqsattaǵy, eń úlken, eń basty paryzy emes pe. Álde... álde qaı zamanda da, qaı qoǵamda da áıel-anaǵa degen qurmet álemdegi qundylyqtardyń eń sońyna qalyp qoıdy ma eken? Boldy ma eken sol qurmet? Bolsa qaıda, qaı jartas túbinde, qaı tasada, qaı zamannyń ótinde qalyp qoıdy? Baılyǵyna mastanyp, ákesindeı bolatyn áńgúdikter bireýdiń mápelep otyrǵan jas qyzyn súırelep, ózine jar etkende bolashaq anany jer etkenderi emeı nemene? Ózine kúshtep qosqan erine jekkórinish sezimimen qaraıtyn anadan qandaı sezimdegi sábı ómirge kelmek? Kedeıshiligin syltaý etip, jylatyp-eńiretip qyzdaryn kók etiktiniń birine ertip jiberetin áke-sheshesi neden aıyrylǵandaryn, neni joǵaltqandaryn sezer me eken? Ajarly da aqyldy bola tura, keıdeıliktiń qamyty aıaq ashtyrmaı, jamaý-jyrtyq tirshilikteri uqsas bolǵasyn ǵana adyrańdaǵan, aqyly kem bireýmen qosylǵan boıjetken qandaı ǵana sezimde uıqyǵa bas qoımaq? Qamyǵýdan, ashý men toryǵýdan boıǵa bitken baladan bolashaqta qandaı adam shyqpaq? Dárejeleri, mansaptary nemese baılyqtary teńeskesin ǵana qudalasqan shirkinder qyzdarynyń jan-júreginde ne bolyp jatqanyn bir sátke bolsa da oılandy ma eken? Taǵdyryn ózgerte almaıtynyn, basqa salsa baspaqshyl dep, júregi qan jylaı júrip, shydas berip, kónbis  tirshilik keship júrgende boıyna bitken balasy sezinbeıdi deı me eken anasynyń qınalysyn, anasynyń álsizdigin, anasynyń qaýqarsyzdyǵyn, anasynyń kóz jasyn, anasynyń jan jarasyn, anasynyń júreginiń tilim-tilim bolǵanyn? Jáı ǵana qumarlyqpen qosylǵan juptyń ómirge kelgen balasy ákesi men sheshesinen neni muraǵa almaq? Qandaı qatygez qoǵam, urpaq aldyndaǵy jaýapkershiligin sezinbeıtin ne qylǵan tas júrek, sezimnen jurdaı bezbúırek qoǵam. Áıel zatyn, bolashaq analardy kemsitkende, olardyń  namysyn taptap, jer etkende, móldirep turǵan kózderden, názik te súıispenshilikke tunyp turý úshin jaratylǵan júrekterden aqqan ashshy jastaryn malshyna keship júrgende ne baqytqa qol jetkizemiz dep oılaıdy eken kórsoqyr qoǵam? Ata-baba salty solaı dep, jaýapsyzdyqtaryn, nadandyqtaryn ármen qaraı, tarıhtyń tereńine ıtere salyp, solaı qaraı bas shulǵı salý eń ońaıy, eń qarabaıyry. Jáne, eń soraqysy.  Iá, áıel-analary baqytsyz qoǵamnyń ózi de baqytsyz ekenin eshkimniń uqpaǵany ma, eshkimniń sanasyna kirip-shyqpaǵany ma. Baqytsyz anadan baqytty urpaq qalaı kelmek? Jylap júrgen anadan qalaısha kúlimdegen urpaq kelmek? Jany aýyratyn, júreginen sorǵalaǵan jasy aqqan anadan tolyqqandy urpaq kelýi múmkin be? Ashkózdik, urda-jyq doıyrlyq, daraqylyq pen zerdeniń soqyrlyǵy, rýhanı jutańdyq pen usaqtyq qaıdan kelip jatqanyn bir sátke bolsa da oılaı ma eken bul qoǵam? Qaıran urpaq. Ákelerdiń arsyzdyǵynan ómirge arsyz bolyp kelgen qaıran urpaq. Ákelerdiń jetesizdiginen jetesiz bolyp kelgen qaıran urpaq. Ákelerdiń rýhanı álsizdiginen boılaryn álsizdik jaılaǵan qaıran urpaq. Ón-boıyn qaraýlyqtyń qara qurty tesken ákelerden jomart urpaq qaıdan kele qoısyn. Ózimshil ákelerden salıqaly urpaqtyń kele qoıýy da ekitalaı. Qara kúshterine maldanyp, bolashaq analaryn tópeshtep, namysyna tıip judyryqtap, sabalap, tepkiniń astyna alyp, deni saý urpaq suraıtyn jarymes ákeler ómirge qandaı urpaq ákeletinin bir kúnge bolsa da, bir sátke bolsa da oılanyp kórdi me eken? Esersoq, áýmeser urpaq qaıdan keldi dep nalıtynymyz qalaı, áıel-analardy qurmetteýdi, syılaýdy bilmegen qoǵam kináli me buǵan, álde, sol qoǵamdy quraıtyn ákelerdiń kinási basym ba? Jat jerge, unatpaıtyn adamyna uzatylyp bara jatqan bolashaq ananyń, qyzdarynyń syńsyp jylaǵanyn masa shaqqan qurly kórmeıtin, kókiregin qara taspen tars bekitip alǵan tas kereń ákeler kináli  me? Aqyl-parasaty men ajar-kórki úılesken urpaq ákeletin bolashaq jaryn at arytyp, ton tozdyryp, aılap-jyldap izdep, jol azabyn tartyp júrip jolyqtyratyndar ákeler de barshylyq. Degenmen, olardyń qatary sırek-aý, tym sırek. Saýsaqpen sanarlyq qana. Qalaı bolǵanda da, urpaq tárbıeleýdi sábı dúnıe esigin ashqan kúnnen bastap emes, tipti sábı boıǵa bitken kúnnen de bastap emes, tym áriden, soǵan jetkizetin otaý qurýdy oılaǵan sátten bastaǵanymyz jón emes pe. Urpaq ákeler ekeýdiń oıy bir arnaǵa túıisip, sezimderi bir ıirimge shoǵyrlanyp, súıispenshilikteri bolashaq urpaqtaryna baǵyttalǵanda, urpaq jalǵastyrýǵa ishteı daıyndyqtarynyń tolyp-jetilgendigin sezgende ǵana  otaý qurǵanda sana-sezimi, rýhanılyǵy  tolysqan, ómirdiń qýanyshyn, álemniń sulýlyǵyn, ǵalamnyń kúsh berer qýattylyǵyn  búkil janymen, júregimen tolyqtaı sezingen, ákesi men anasynyń súıispenshiligine shomylǵan, keıingi ǵumyryn da baqytty etip ótkizer parasatty da zerdesi qalyptasqan, ata-anasyn shynaıy  baqytqa bóleı alatyn sábı bitedi ǵoı boıǵa».

Qundyzaı tereńirek tynystap, oıyn perzenthanadaǵy budan arǵy kórinisterge qaraı baǵyttady. 

...Mine, tóbesi áppaq bólme. Sábı Qundyzaı tóbege qarap jatyr. Qol-aıaǵyn qımyldatqysy keldi, jańa ǵana ózi esigin ashqan ómirdi sezingisi keldi, sanalap-zerdelegisi keldi, biraq, nege ekeni buny myqtap tańyp tastapty. Anasyn izdedi. Anasynyń ıisin ańsady. Ómir berer, kúsh berer anasynyń jyp-jyly sútin ańsady. Uıyqtap ketipti. Bireýlerdiń oıatqanynan oıandy, jylymshy suıyqtyq berdi buǵan. Anasynyń súti emes. Jáı, tánge berilgen qorek. Kúnine neshe márte beredi buǵan sol bir jıirkenishti suıyqtyqty. Árıne, dámi táp-tátti. Biraq, anasynyń ıisine jetpeıdi. Qansha ýaqyt ótkeni belgisiz, sábı Qundyzaıdy anasyna alyp keldi-aý. Anasynyń sharshańqy júzin kórip, sábı Qundyzaı shoshyp ketti, anasyn aıap ketti. Janyna, júregine nár berer ana sútine qanǵysy keldi. Biraq, anasy emizbedi. Jáı ǵana kúlimsirep qarap otyr buǵan. Birazdan keıin nárestesiniń tilegin túsine qoıǵandaı, sábıin emizip bolǵan, qarsy kereýette otyrǵan, shashtaryn ádemilep taraǵan, jasy birazdarǵa kelip qalǵan ananyń qolyna ustata berdi. Anasynyń ıisin, ana sútin ańsaǵan sábı Qundyzaı qomaǵaılana bas saldy. Mańdaıynan shyp-shyp ter de shyǵyp ketti. Basqa ananyń súti tańdaıyna tıisimen, sábı Qundyzaı basyn julyp aldy. Ómir berer, qýat berer, jigerlendirer, úmit berer táp-tátti ana súti. Biraq... biraq... bul apanyń súti óz bópesine arnalǵan, buǵan emes. Bóten sút. Sol apanyń búkil meıirimi, eljirep ıigeni buǵan emes, óz bópesine arnalǵanyn sezdi sábı Qundyzaı. Jalǵyzdyqty taǵy sezindi. Anasynan julyp alǵan da jat qoldar edi. Sút te bóten. Ómirge ákelgen qoldar da, ana súti de buǵan arnalmaǵan. Buny bári de bótensıdi. Anasynda buǵan, ómirge sonshalyqty asyqqan sábıine arnalǵan sútiniń bolmaǵany qalaı? Iaǵnı, bunyń, sábı Qundyzaıdyń eshkimge keregi bolmaǵany ma, ómir de buny bótensigeni me? Eshteńeni ózgerter qabiletiniń bolmaǵany ma? Sábı Qundyzaı ishteı nalyp qoıa berdi. Osy bir tańǵajaıyp ómirge kelýge asyǵyp edi ǵoı. Anasyn baqytty etýge, ómirdi baqytty etýge asyǵyp edi ǵoı. Ne bolǵany. Eshkimge kereginiń bolmaǵany ma? Sábı Qundyzaıdyń, kip-kishkentaı náresteniń jany aýyryp, júregi syzdaı jóneldi. Alyp ǵalamda, mynadaı ǵajaıyp úlken ómirde japadan-jalǵyz ekenin sezingende, tula boıy túrshigip qoıa berdi.

Mine... mine... jalǵyzdyqtyń túp tamyrynyń qaıdan shyqqany - Qundyzaı kózin ashty. Medıtasıasyn aıaqtady. Qol-aıaqtary uıyp qalǵan eken. Aıaqtaryn ýqalap biraz otyrdy. Azdap sharshaǵanyn sezdi. Qabyrǵada ilingen saǵatqa qarady. Bes saǵattaı ótipti. Buryndary ári ketkende úsh saǵattaı jasaıtyn edi. Qundyzaı as bólmege kirip, tońazytqyshqa qoıǵan alma shyrynyn alyp shyqty. Keseni totyra quıyp, simirip saldy. Túsiniksiz bir tolqý paıda bolǵan boıynda. Qol-aıaǵynyń azdap dirildep turǵanyn baıqady. Júrek tusy da azdap shanshyp turǵandaı. Jańaǵy kórgenderinen áli de aıyǵa alar emes. Úı irgesindegi saıabaqqa baryp, qas qaraıǵanda biraq keldi úıine.

Eki-úsh kúndeı oılanyp júrip, gazet redaksıasyna bas suqty. Apta saıyn shyǵatyn, eldiń túkpir-túkpirinen tabylatyn, taralymy joǵary gazet. Tómendegi mátinde habarlama jazdy: «Bala janyn túsinetin, áıel janyn seze biletin, zıandy ádetterden aýlaq, urpaq aldyndaǵy jaýapkershilikti jaqsy uǵynǵan, sábı súıgisi keletin salmaqty er-azamatpen tanysamyn. Jasym 42-de, jas kórinemin. Óz densaýlyǵym myqty. Súıispenshiligime bóleýge, qajet bolsa, nekege turýǵa ázirmin». Habarlamasyn bir aıǵa berýge oqtalyp turyp, «meniń janymdy túsinetin azamat is-saparda bolyp, ne qaýyrt sharýalarymen aınalysam dep, gazet qolyna tımeı qalyp júrer» degen oımen, ekinshi aıdyń da aqysyn tólep ketti.

Habarlamanyń shyqqanyna da jarty jyldaı bolǵan. Eshkim habarlaspady. Ýaqytsha kóńil kóterýdi, jeńil júristi qalaıtyn, jasy bar, jasamysy bar jeńiltek bireýler ǵana habarlasýda telefonyna maza bermeı. Er-azamattardyń barlyǵy derlik arsyzdanyp ketkeni me? Álde, búkil qoǵam bolyp arsyzdanyp kettik pe? Sonshalyqty kóp bolar ma ózderi. Mine, taǵy bireýsi... Qundyzaı kúıinip ketti. Mundaı qorlanbas. Telefonyn qabyrǵaǵa qaraı bar pármenimen laqtyryp jiberdi. Tamaǵyna tyǵylǵan túıinder, óksik bolyp shyǵyp jatyr. Edende tóselgen qońyrqaı gúldi surǵylt kilemge qalaı qulap qalǵanyn da baıqamady. Joqtap otyr. Iyǵyna tógilip, ánsheıinde ózine jarasyp turatyn qyzǵylt túske boıalǵan shashtary  qobyrap ketken. Jastyǵy, joǵalǵan baqyty, taba almaǵan súıispenshiligi, jolyqtyrmaǵan mahabbaty, anasyna kórsete almaǵan meıirimi, ákesine sezdire almaǵan saǵynyshy – bári-bári kókireginen nazaly ún bolyp shyǵyp jatyr.  Eki ıyǵy selkildep, ózin-ózi toqtata alar emes. Barǵan saıyn daýysy údeı túsýde. Júregin qaıdaǵy bir alyp kúsh julmalap, julqa tartyp jatqandaı, qınala, úzdige jylaıdy. Óksip jatyp, kilemde jatqan kúıi talyqsyp, uıyqtap ketti.

Sodan beri de bir aptadaı ýaqyt ótti. Qundyzaı úı irgesindegi saıabaqta uzaq júrdi. «Áke bolǵysy kelgen, sábı súıgisi kelgen birde-bir azamattyń bolmaǵany ma? Neden úrikti eken? Bala janyn sezetin, áıel janyn túsine biletin» degenim qorqytty ma? Álde: «Urpaq aldyndaǵy jaýapkershilikti jaqsy uǵynǵan, sábı súıgisi keletin salmaqty er-azamat» degenim shekten tys qoıylǵan talap bolǵany ma? Bálkim, bukil qoǵam bolyp qumarlyqtyń dertine shaldyǵyp qaldyq pa? Kim bilsin...

Qundyzaı endi baıqady, jas bala ertken, biri sábılerin qoldaryna alǵan, qyzǵylt tústi, kógildir tústi  arbalardy terbetip otyrǵan kelinshekterdi, ájelerdi. Tizesin búgip, jaqyn turǵan oryndyqtyń birine otyrdy. Sábılerdiń qylyqtaryn qyzyqtap, qasynda otyrǵan bir apaıdy sózge tartty. Kútýshi eken. Áńgime barysynda bularǵa bala ertken taǵy bir ana qosyldy. Ol da bala kútýshisi bolyp shyqty. Qundyzaı olarǵa amandyq tilep, saıabaqty asyqpaı aralady. Bala ertken, bala jetektegen analardy birinen keıin birin sózge tartyp, syr alysty.  Bári de aldyńǵydaı, bala kútýshileri eken. Tek, kıim kıisinen aýyldan jaqynda kelgenin jazbaı tanýǵa bolatyn, jasy birazdarǵa kelip qalǵan ájeı ǵana óz nemeresin serýendetýge shyǵypty. «Kelin jumysqa shyǵatyn bolǵasyn el jaqtan kelip edim» -deıdi ájeı.  Óńi jap-jas, mektep oqýshysyna uqsaıtyn taldyrmash kelinshek: «Balam ózimdiki. Enem jumysta, qoly tımeıdi. Stýdentpin, sabaqtan keıin, bir-eki saǵattaı balamen sereýendeýge ýaqytym bolady, jáı kezderde mamam baǵyp berýde» degeni maqtanyshpen.

«Qaıran sábıler. Qaıran analar. Analaryn aqsha tabýdyń, kúnkóristiń kúıbeń tirligine salyp,  sábılerin bóten bireýlerdiń tárbıesine berýge májbúrleıtin jat baýyr, jany ashymas, jalmaýyzǵa aınalǵan tas mańdaı  qoǵam-aı!»- Qundyzaıdyń kózinen bir tamshy jas syrǵyp tústi. Álde, júreginen be...

Kúzdiń jyly da jaǵymdy ıisi Qundyzaıdyń julym-julym bolǵan jan saraıyn emdegisi kelgendeı, álsiz ǵana qytyqtaıdy. Kókiregin qysyp turǵan sary ýaıymyn sezip, jan jarasyn biraz bolsa da jeńildetkisi kelgendeı saryala japyraqtar ushyp kelip onyń shashyna, kıimine qonyp jatyr. Sybdyr qaǵyp, aıaǵynyń astynda uılyǵysyp, ár basqan qadamymen kóńildi ándetedi.  Saıabaqtaǵy aǵashtar bitken kelisip alǵandaı butaqtaryn sybdyrlatyp, saryala japyraqtaryn jaýdyryp, Qundyzaıǵa arnap, jandy jibiter kúzgi áýendi oınaýda...

Baqyt Baıtybaeva