Sońǵy ýaqytta el ishinde bolǵan lańkestik oqıǵalar men polısıa ımıjine qatysty oı qorytqan jýrnalıs Mıras Nurmuhanbetov Samonitor.kz saıtyndaǵy maqalasynda osyndaı ýáj aıtady.
Jýrnalıs bıliktiń aýysar sáti jaqyndaǵan saıyn polısıaǵa erekshe ról júkteletinin jáne ol róldiń Aqorda kózqarasy turǵysynan durys sanalǵanymen, polısıanyń ózi úshin aýyrǵa soǵatynyn eskertedi. Jýrnalısiń oıynsha quqyqtyq tártip organy mınıstrimen qosa taǵy da narazy kóńil kúıdegi toptyń nysanasyna aınalyp, jeksuryn organnyń keıpine túsýi múmkin. Polısıany qazirdiń ózinde astyrtyn da, ashyq ta kemsitý resmı deńgeıge kóshken. Avtor buǵan Nursultan Nazarbaevtyń Qostanaıǵy sapary kezinde ózin asyra maqtap jibergen polısıa podpolkovnıgi, İİM oqý ortalyǵy bastyǵynyń orynbasary Amantaı Júnisovke jasaǵan eskertýin mysal retinde keltiredi. Sol joly prezıdent:
«Sender bolashaq polıseılerdi oqytasyzdar, sondyqtan, olarǵa negizgi qaǵıdalardy jetkizý kerek. Qazir polısıanyń tabysy jaqsy emes pe?» dep suraǵan prezıdent «Tabysymyz jaqsy» degen jaýap alǵan soń: «Onda nege jol toryp, eldiń qaltasyn qaǵyp júrsińder?» degen bolatyn. Prezıdenttiń bul aıtqandary qysqa bolsa da, nysanaǵa dál tıgen, quqyqqorǵaý organdarynyń jumysyna jasalǵan zertteýlerdiń nátıjesinde qoıylǵan baǵa.
Al, budan sál buryn Qaýipsizdik keńesiniń otyrysynda Elbasy «Formaly adam memleket qorǵaýynda bolýy kerek» dep, kúshtik qurylymdardy birshama kótermelegendeı bolatyn. soǵan qaramastan qoǵamda polısıa qyzmetkerleriniń bedeli kúnnen-kúnge túsip barady.
Jýrnalıs sońǵy ýaqytta aýdandyq İİB-ler ǵımarattarynyń taskirpishpen qorshalyp jatqanyna nazar aýdarta otyryp, elde birneshe jyl buryn polısıa mekemelerine shabýyl jasaý túrindegi jattyǵýlardyń senarıi bolǵanyn, mundaı áreketterden soń ishki ister organdarynyń búdjetin ulǵaıtý, olarǵa qosymsha ókilettikter berý, túzeý mekemelerindegi tártipti kúsheıtý sharalary qolǵa alynýy kózdelgenin aıtady.
«Qazir biz sondaı oqıǵalardyń bolyp jatqanyn kórip otyrmyz. Sońǵy bes jylda teraktilerdiń, soǵan uqsaıtyn áreketterdiń barlyǵy derlik kúshtik qurylymdarǵa qarsy jasalýda. 2011 jyldyń jazyndaǵy Shubarshy shýy kezinde eki berdeı polısıa qyzmetkeri qyzmet ornynda atyp óltirildi. Almatylyq «atqysh» ta resmı málimetterge sensek, nysanaǵa birinshi polısıa basqarmasyn aldy. Iá, qaza bolǵandar arasynda beıbit azamattar da boldy. biraq, olar ol jerge kezdeısoq baryp qalǵan kisiler edi», - deıdi Mıras Nurmuhanbetov.
Osyndaı birneshe belgilerin tize kele otandyq teraktilerdiń «ulttyq ereksheligi» retinde shabýyldardyń naqty quqyqqorǵaý organdaryna baǵyttalǵanyna nazar aýdartady. Muny sol organdardyń ózderi dá ár joly aıtyp júr. Avtor osy rette lańkesterdiń shabýyldary shendi basshylarǵa, polısıanyń joǵarǵy basqarý organdaryna emes, qatardaǵy polıseıler – serjanttar men starshınalarǵa, kishi ofıserlerge baǵyttalǵanyn atap ótedi. Ózge elderdegi (Meksıka, Kolýmbıa, Shrı-Lanka, Pákistandaǵy keıbir oqıǵalar men revolúsıaǵa deıingi Reseıde) teraktilerge sholý jasaǵan jýrnalıs onda lańkester negizinen polısıanyń elıtalyq bólimsheleri men basshylyq quramyn nysanaǵa alǵanyn aıtady. Osyǵan qarap avtor polısıa eldegi saıası júıeniń bir bóligi ǵana emes, onyń qurbany da bolyp ketken degen qorytyndyǵa keledi.
Maqala sońynda avtor bılik aýysatyn ýaqyt jaqyndaǵan saıyn ishki ister organdaryna qosymsha ókiletter men jańa basshy, úılestirýshilerge ıe bolǵan basqa mekemelerge qaraǵanda salmaqty mindetter artylatynyn aıtady. Ol senarı boıynsha İİM eki mindet arqalaıdy. Birinshisi – arnaıy operasıalar ótkizý arqyly «quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý». Mysaly, UQK men Jemqorlyqqa qarsy búroǵa bıliktegi elıta men qarjylyq toptardyń keıbir ókilderin quryqtaý, ekonomıkalyq qıynshylyqtar kezinde bolmaı turmaıtyn áleýmettik narazylyqtar men stıhıalyq mıtıńilerdi «úılestirý». Astanadaǵy derekkózderdiń habarlaýynsha, polısıa bul baǵyttaǵy jumysta keıbir dıalogtar men kompromısterge de barýy múmkin eken.
Polısıaǵa artylatyn ekinshi mindet – ishki, syrtqy kúshterdiń soqqylaryn ózine qabyldaý arqyly «senimdi aqtaý», antyna adal bolý.
Jýrnalıs İİM Q. Qasymovtyń qoǵamdaǵy narazylyqtar men synı pikirlerge, tipti mınıstrdiń óziniń de otstavkaǵa ketýge oqtalǵanyna qaramastan keshegi úkimettik aýys-túıister kezinde ornynda qalýyn osy mindetterdiń júktelýimen baılanystyrady.
